Nâng chất giám sát, phản biện xã hội, sát thực tiễn, vì nhân dân

Ông Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam, Trưởng đoàn khảo sát; ông Phạm Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội chủ trì.

Đưa tiếng nói nhân dân vào quá trình xây dựng chính sách

Theo báo cáo tại hội nghị, trên cơ sở chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của HĐND, UBND thành phố hằng năm và đề nghị phản biện xã hội của UBND thành phố, Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cùng các tổ chức chính trị - xã hội chủ động lựa chọn những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và Nhân dân để tổ chức phản biện.

Theo đó, từ năm 2021 đến nay, MTTQ thành phố đã tổ chức 51 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 67 thông báo phản biện xã hội đối với các nghị quyết của HĐND thành phố và quyết định của UBND thành phố.

Đặc biệt, từ sau ngày 1/7/2025, nhất là trong năm 2026 khi triển khai thi hành Luật Thủ đô, MTTQ thành phố đã tổ chức 20 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 33 thông báo phản biện xã hội.

Ở cấp cơ sở, MTTQ các cấp đã tổ chức 2.423 hội nghị phản biện xã hội, ban hành 3.286 thông báo phản biện xã hội. Không chỉ dừng ở việc nghiên cứu hồ sơ hay tổ chức hội nghị, MTTQ thành phố Hà Nội ngày càng chú trọng đưa hoạt động phản biện đến gần hơn với thực tiễn. Với những chính sách quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân, MTTQ tổ chức khảo sát thực tế, đánh giá tác động chính sách trước khi tiến hành hội nghị phản biện.

Tuy nhiên, để hoạt động phản biện thực sự phát huy hiệu quả, một trong những vấn đề cần được quan tâm là cơ chế phản hồi, tiếp thu, giải trình của cơ quan soạn thảo.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, MTTQ thành phố Hà Nội đã nhận được 22 văn bản tiếp thu, giải trình trên tổng số 56 văn bản góp ý, phản biện xã hội, đạt 39,3%. Tỷ lệ này cho thấy việc theo dõi kết quả sau phản biện vẫn còn những khoảng trống.

Từ thực tế đó, MTTQ thành phố đã chủ động ban hành báo cáo về kết quả góp ý, phản biện xã hội đối với dự thảo các nghị quyết của HĐND thành phố theo từng kỳ họp, từng bước nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc phản hồi ý kiến phản biện.

Theo PGS, TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội, hoạt động giám sát, phản biện của MTTQ thành phố ngày càng tốt hơn, chất lượng hơn và ngày càng có người lắng nghe. Điều quan trọng là MTTQ thành phố Hà Nội đã khai thác nguồn lực trí thức của Thủ đô, tạo điều kiện để các chuyên gia, nhà khoa học nói thẳng, nói sâu những vấn đề thực tiễn đặt ra. Thủ đô Hà Nội có thể nghiên cứu xây dựng mô hình “Hội đồng hay diễn đàn phản biện chính sách của MTTQ Hà Nội”, theo hướng hình thành mạng lưới chuyên gia phản biện thường xuyên, huy động các nhà khoa học, các hội thành viên, trường đại học, viện nghiên cứu, luật gia, doanh nghiệp và đại diện cộng đồng.

Với từng vấn đề lớn có thể thành lập nhóm phản biện chuyên đề như môi trường, giao thông xanh, đất đai - đô thị, an sinh xã hội, khoa học - giáo dục, đổi mới sáng tạo, bảo vệ người tiêu dùng và an toàn thực phẩm.

Từ phản biện văn bản đến phản biện chính sách

Trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp được triển khai, yêu cầu đối với công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận cũng ngày càng cao. Việc nhiều thẩm quyền trước đây thuộc cấp thành phố, quận, huyện được phân cấp, chuyển xuống xã, phường đặt ra yêu cầu Mặt trận ở cơ sở phải chủ động hơn, sâu sát hơn và nâng cao năng lực giám sát ngay từ địa bàn dân cư.

Bà Nguyễn Hiền Phương, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Hai Bà Trưng cho biết, nếu trước đây Mặt trận cấp phường chủ yếu góp ý với UBND theo định kỳ 6 tháng hoặc 1 năm thì hiện nay đã tổ chức nhiều hội nghị phản biện xã hội đối với các đề án phát triển kinh tế - xã hội, sắp xếp tổ dân phố, xây dựng nhà văn hóa cộng đồng... Nhiều ý kiến đã được cơ quan soạn thảo ghi nhận, tiếp thu và trả lời.

Đây là chuyển biến đáng ghi nhận trong hoạt động Mặt trận ở cơ sở. Bởi giám sát, phản biện xã hội không chỉ là góp ý vào những chủ trương đã hình thành mà cần trở thành một kênh quan trọng để nhận diện những vấn đề từ cơ sở, dự báo tác động chính sách và góp phần hạn chế những bất cập trước khi chính sách đi vào cuộc sống.

Từ những kết quả bước đầu, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ “phản biện văn bản” sang “phản biện chính sách”, từ phản biện theo từng vụ việc sang phản biện theo chương trình, từ những góp ý chung chung sang phản biện dựa trên bằng chứng và đặc biệt là từ phản biện dừng ở kiến nghị sang phản biện có theo dõi đến cùng việc tiếp thu và tác động của chính sách.

Do vậy, ông Nguyễn Anh Trí, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về văn hóa - xã hội Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cho rằng, cần luật hóa mạnh mẽ hơn nữa sự tham gia của Mặt trận, trong đó có phản biện xã hội. Vai trò của chuyên gia, nhà khoa học và các ngành chuyên môn là rất quan trọng, nhất là với những dự án luật, chính sách có tính chuyên ngành cao.

Tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Pha, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Trưởng đoàn khảo sát đánh giá, Hà Nội có thế mạnh về đội ngũ chuyên gia phong phú, chất lượng và đây là một trong những yếu tố góp phần vào kết quả phản biện của thành phố. Đồng thời, đoàn khảo sát cũng đặt vấn đề cần tăng cường tập huấn kỹ năng phản biện xã hội cho thành viên các hội đồng tư vấn; tăng cường kết nối giữa Trung ương, địa phương và cơ sở; đồng thời sớm thể chế hóa Quyết định 217, 218 thành Luật về giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam.

“Nhìn từ thực tiễn Hà Nội, hiệu quả của giám sát, phản biện xã hội không nên chỉ đo bằng số hội nghị hay số văn bản được góp ý. Quan trọng hơn là những bất cập được phát hiện, những kiến nghị được tiếp thu, những chính sách được điều chỉnh phù hợp hơn và cuối cùng là quyền, lợi ích chính đáng của Nhân dân được bảo đảm tốt hơn. Với phương châm đó, MTTQ Hà Nội đang từng bước đổi mới phương thức giám sát, phản biện theo hướng thực chất, dựa trên thực tiễn và phát huy trí tuệ xã hội. Đây không chỉ là yêu cầu nâng cao chất lượng công tác Mặt trận mà còn góp phần xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, lắng nghe dân; để mỗi chủ trương, chính sách khi được ban hành có thêm cơ sở thực tiễn, thêm đồng thuận và đi vào cuộc sống hiệu quả hơn”, ông Nguyễn Văn Pha nhấn mạnh.