Năng suất phải trở thành thước đo thực chất của tăng trưởng

Diễn ra ngày 14/8 tại TPHCM với chủ đề “Bứt phá năng suất dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để Việt Nam tiến nhanh tới Tầm nhìn 2045”, Diễn đàn Năng suất Chất lượng Quốc gia năm 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ (KHCN) phối hợp Ban Chính sách, chiến lược Trung ương tổ chức.

Phát biểu tại phiên toàn thể, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu tăng trưởng “2 con số” bền vững và trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Trong khi đó, mô hình tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào mở rộng nguồn lực hơn là hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Theo Phó Thủ tướng, năng suất ngày nay không còn đơn thuần là làm nhanh hơn theo cách cũ, mà là tạo ra giá trị mới bằng công nghệ, dữ liệu và phương thức quản trị mới, đồng thời phải bảo đảm các yêu cầu về chất lượng và môi trường để sản phẩm được thị trường chấp nhận. Vì vậy, nâng cao năng suất không phải là phong trào hay việc riêng của ngành khoa học và công nghệ mà là một trong những nhiệm vụ trung tâm của cả hệ thống giai đoạn 2026-2030.

Đưa năng suất vào hệ thống chỉ tiêu điều hành

Một trong những yêu cầu được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là chuyển từ làm theo phong trào sang chuyển đổi thực chất, có thể đo lường, lấy chỉ tiêu năng suất làm thước đo điều hành.

Theo đó, cần nghiên cứu đưa các chỉ tiêu năng suất, chất lượng vào hệ thống chỉ tiêu điều hành của từng bộ, ngành, địa phương, tập đoàn và tổng công ty; đồng thời xây dựng phương thức đo lường, đánh giá và công bố để cải tiến năng suất liên tục. Mục tiêu là đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5-9,5%/năm theo các nghị quyết được Phó Thủ tướng dẫn chiếu.

Định hướng thứ hai là đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành nguồn tạo ra năng suất mới; trong đó chất lượng và tiêu chuẩn phải trở thành “tấm hộ chiếu” ra thị trường.

Phó Thủ tướng yêu cầu chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phải đi vào dây chuyền sản xuất, quy trình quản trị, thay vì chỉ dừng ở các phần mềm quản lý văn phòng. Cùng với đó là nâng cao năng lực hấp thụ và làm chủ công nghệ của doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa; hiện đại hóa, số hóa hạ tầng chất lượng quốc gia để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế.

Một yêu cầu khác được đặt ra là huy động đồng bộ doanh nghiệp nhà nước, khu vực kinh tế tư nhân và khu vực công. Các tập đoàn, tổng công ty cần xây dựng chương trình năng suất riêng, có mục tiêu định lượng và lan tỏa xuống chuỗi cung ứng. Chính sách hỗ trợ cũng phải chuyển từ dàn trải sang có trọng tâm, lấy mức tăng năng suất thực tế làm thước đo thay vì số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ.

Năm nhóm nhiệm vụ trọng tâm

Từ các định hướng trên, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ KHCN khẩn trương sơ kết việc thực hiện Kế hoạch tổng thể nâng cao năng suất dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2021-2030; trên cơ sở đó nghiên cứu trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch nâng cao năng suất quốc gia cho giai đoạn mới trong quý III/2026.

Kế hoạch mới phải bổ sung các nội dung về năng suất dựa trên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu, năng suất xanh, năng suất khu vực công, tiêu chuẩn và đo lường số.

Tiếp đó, Việt Nam cần hoàn thành và đưa vào vận hành bộ chỉ tiêu đo lường năng suất ở cấp nền kinh tế, ngành, địa phương và doanh nghiệp; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về năng suất và công bố Báo cáo Năng suất Việt Nam hằng năm bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Hạ tầng chất lượng quốc gia cũng được xác định là một ưu tiên, với yêu cầu đầu tư năng lực đo lường, thử nghiệm, chứng nhận phục vụ các công nghệ chiến lược và dự án trọng điểm; đẩy mạnh tiêu chuẩn số, chứng chỉ hiệu chuẩn số và tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế đối với công nghệ mới.

Bên cạnh đó là phát triển nguồn nhân lực cho năng suất, hình thành đội ngũ chuyên gia năng suất đạt chuẩn khu vực, đưa nội dung năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo vào đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp, đồng thời đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho người lao động. Việt Nam cũng cần tăng cường hợp tác quốc tế, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của những nền kinh tế thành công trong chuyển đổi kép.

Chuyển thông điệp thành nhiệm vụ cụ thể

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ KHCN Lê Xuân Định cho rằng khi dư địa mở rộng các yếu tố đầu vào ngày càng hạn chế, năng suất phải trở thành nguồn lực chủ yếu của tăng trưởng dài hạn. Khoa học và công nghệ tạo ra năng lực mới, đổi mới sáng tạo chuyển năng lực đó thành giá trị, còn chuyển đổi số, dữ liệu và AI nâng cao hiệu quả; tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng giúp kết quả được thị trường tin cậy và chấp nhận.

Bốn hội thảo chuyên đề của Diễn đàn tập trung vào các hướng gồm chính sách KHCN và đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số; năng suất xanh và ESG; đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. Từ đó, các đại biểu cùng tìm lời giải cho ba câu hỏi lớn: đâu là những điểm nghẽn về thể chế, công nghệ, nhân lực và quản trị; làm thế nào chuyển khoa học, công nghệ, dữ liệu, AI và chuyển đổi xanh thành kết quả năng suất có thể đo lường; và làm sao phối hợp, phân bổ nguồn lực để sáng kiến hiệu quả được triển khai nhanh, nhân rộng.

Tại phiên bế mạc, Thứ trưởng Lê Xuân Định khái quát Thông điệp Năng suất Chất lượng 2026 với 5 định hướng: đặt năng suất ở vị trí trung tâm của quá trình tái định hình mô hình tăng trưởng; lấy doanh nghiệp làm trung tâm và KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu, AI làm động lực trực tiếp; nâng cao đồng thời năng suất và chất lượng; đầu tư cho con người và xây dựng văn hóa năng suất; tăng cường liên kết và biến hợp tác thành hành động cụ thể.

Theo Thứ trưởng, năng suất phải trở thành thước đo kết quả của phát triển; chất lượng là nền tảng của niềm tin và khả năng tiếp cận thị trường; còn KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được chuyển hóa thành giá trị thực trong từng cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp.