Nâng tầm giá trị trái mãng cầu gai

Chuyển đổi cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu

Khu vực Vĩnh Trung, phường Ngã Năm, TP Cần Thơ (xã Vĩnh Quới, thị xã Ngã Năm, tỉnh Sóc Trăng cũ) vốn là vùng đất trũng, thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi tình trạng nhiễm phèn và xâm nhập mặn. Trước đây, việc tìm kiếm một loại cây trồng thích hợp, mang lại hiệu quả kinh tế cao và sống bền vững trên nền đất này luôn là bài toán khó đối với người dân địa phương. Tuy nhiên, mô hình mãng cầu gai (mãng cầu xiêm) ghép trên gốc cây bình bát xuất hiện đã tạo nên bước ngoặt lớn.

Người tiên phong trong phong trào tại đây là ông Lê Văn Vui (66 tuổi). Ông Vui cho biết, ông bắt đầu trồng mãng cầu ghép gốc bình bát từ năm 2001. Nhận thấy lợi ích của cây mãng cầu gai, ông đã phát triển khu vườn lên hơn 2ha với gần 1.000 cây mãng cầu gai ghép gốc bình bát, thu về từ vài trăm triệu đồng mỗi năm.

“Mãng cầu gai trồng được khoảng 2,5 năm là bắt đầu cho trái, mỗi trái nặng trung bình khoảng 1,5 kg. Vụ thu hoạch chính kéo dài từ tháng 12 đến tháng 5 (âm lịch) với giá khoảng 12.000 đồng/kg. Trừ đi chi phí mỗi năm vườn nhà tôi lời khoảng hơn 270 triệu đồng” - ông Vui chia sẻ.

Từ kinh nghiệm hơn 25 năm gắn bó với cây trồng này, ông Vui nhận định, cây mãng cầu gai tuy dễ trồng nhưng “khó tính”. Dễ là chúng thích nghi rất tốt với nhiều loại thổ nhưỡng khác nhau; cây phát triển nhanh; nhiều trái. Khó nhất là phương pháp cho chúng đậu trái; bảo quản không cho côn trùng đục trái; cây không bị suy kiệt sau thu hoạch…

Để tăng thu nhập cho gia đình, ông Vui đã nghiên cứu áp dụng kỹ thuật trồng mãng cầu cho trái nghịch mùa. Hiện trong vườn nhà ông có trên 70 cây đang cho trái nghịch vụ, mỗi ngày ông thu hoạch khoảng 70 -80kg, bán với giá 44.000 đồng/kg.

Ông Vui hiện là thành viên Hợp tác xã nông nghiệp Mãng cầu gai có 29 thành viên với tổng diện tích hơn 14ha. Theo ông Vui, nhiều bà con chọn trồng cây mãng cầu gai gốc bình bát vì đây là cây trồng rất thích hợp đối với vùng đất trũng, nhiễm phèn, đặc biệt là bị mặn xâm nhập. Bên cạnh đó, cây cho trái khá tốt, tuổi thọ lại sống rất lâu, có thể lên đến 40 năm.

Nâng tầm giá trị cây mãng cầu

Theo người dân địa phương, trước đây, do không có đầu mối thu mua với số lượng lớn nên nhiều vườn phải bán nhỏ lẻ, hoặc trực tiếp bán lẻ với giá từ 10.000 đến 12.000 đồng/kg. Nhưng do số lượng trái thu hoạch từ 5 đến 6 tấn trái/vụ nên xảy ra tình trạng bán đổ, bán tháo. 

Trước tình hình trên, các hộ nông dân đã chế biến trái mãng cầu thành một số sản phẩm như: trà mãng cầu, kẹo mãng cầu, rượu mãng cầu...

Một trong những người tiên phong nâng tầm giá trị cây mãng cầu là anh Lê Bảo Xuyên - Giám đốc Hợp tác xã Mãng cầu xiêm Kiên Hòa.

Anh Xuyên cho biết, gia đình anh từng rất trăn trở với cảnh “được mùa, mất giá” nên hai vợ chồng anh quyết tâm gây dựng thêm hộ kinh doanh Ngọc Trân nhằm tìm hướng xử lý đầu ra cho trái tươi.

Sau thời gian nghiên cứu, từ trái tươi, anh Xuyên chọn lọc, chế biến và sấy khô thành trà sao cho giữ lại được vị ngọt thanh tự nhiên cùng mùi thơm dịu nhẹ. Trong khi đó, mứt mãng cầu được chế biến giữ lại độ dai, vị chua thanh và chút ngọt mềm rất riêng. Hiện hộ kinh doanh của anh Xuyên có 2 sản phẩm trà và mứt mãng cầu được công nhận OCOP 3 sao.

Anh Xuyên chia sẻ, hàng năm hơn 20% năng suất của hợp tác xã được sản xuất chế biến thành các sản phẩm trà, mứt… cung cấp cho thị trường các tỉnh, thành phố trong cả nước và được nhiều người đánh giá cao về chất lượng sản phẩm. Riêng Hộ kinh doanh Ngọc Trân của gia đình mỗi tháng bán hơn 100kg mứt với giá 350.000 đồng/kg và trà mãng cầu có giá 650.000 đồng/kg.

Ông Trần Việt Thái - Chủ tịch UBND phường Ngã Năm cho biết, hiện nay, phường có 229ha trồng mãng cầu xiêm với khoảng 450 hộ tham gia sản xuất. Trong đó, có 54ha được tổ chức sản xuất thông qua 2 hợp tác xã, góp phần tăng cường liên kết sản xuất và tiêu thụ.

Đến nay, địa phương đã xây dựng được 24,29ha mãng cầu được cấp mã số vùng trồng phục vụ truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu; đồng thời có 5ha được chứng nhận sản xuất hữu cơ, tạo nền tảng để phát triển nền nông nghiệp xanh, bền vững.

“Thời gian tới, phường Ngã Năm sẽ tập trung mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ; phát triển thêm mã số vùng trồng; củng cố, nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm” - ông Thái nói và cho biết, bên cạnh đó, phường sẽ khuyến khích các cơ sở, doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, nghiên cứu phát triển các sản phẩm mới từ mãng cầu; xây dựng và phát triển thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và hướng đến xuất khẩu.