Nâng tầm hợp tác xã trong kỷ nguyên số

HTX là thiết chế trung tâm để tổ chức lại sản xuất

Bà Cao Xuân Thu Vân - Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam khẳng định, trong kỷ nguyên số, việc chuyển đổi từ phương thức quản trị dựa trên kinh nghiệm truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu thực không còn là một lựa chọn mang tính phong trào, mà là lộ trình tất yếu, là chìa khóa vạn năng để mở cánh cửa hội nhập toàn diện.

Và để minh bạch, trách nhiệm, sản xuất bền vững, con đường tất yếu là chuyển đổi số trong kỷ nguyên số, qua đó để sản phẩm của Việt Nam khi đến tay người tiêu dùng trên toàn thế giới không chỉ mang theo hương vị giá trị tài nguyên bản địa, mà còn có dữ liệu minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt, khắt khe của thị trường toàn cầu.

Và xuất phát từ thực trạng nêu trên, theo bà Thu Vân, sản xuất nhỏ lẻ không còn phù hợp, mà chỉ có thể sản xuất khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã (HTX) mới đủ năng lực đáp ứng xu thế này. Theo đó, HTX đóng vai trò xương sống vững chắc, trực tiếp kiểm soát vùng nguyên liệu và tổ chức liên kết cho hàng trăm nghìn, hàng triệu hộ nông dân nhỏ lẻ.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tiến Định - Trưởng phòng Kinh tế hợp tác và Trang trại (Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ, để nâng tầm HTX trong kỷ nguyên số, việc quan trọng cần làm đó là áp dụng áp dụng công nghệ để chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch hóa thông tin và đổi mới phương thức quản trị thông qua chuyển đổi số. Việc làm trên giúp giảm chi phí đầu tư riêng lẻ của từng hộ và nâng cao hiệu quả quản trị vùng nuôi. 

Ông Định cho biết thêm, trong giai đoạn phát triển mới của nông nghiệp Việt Nam, HTX nông nghiệp không chỉ là hình thức tổ chức kinh tế, mà là thiết chế trung tâm để tổ chức lại sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu, liên kết chuỗi giá trị và triển khai chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nhằm nâng tầm HTX. Ông Định nhắc tới thành công của mô hình HTX tại Đồng bằng sông Cửu Long trong lĩnh vực thủy sản. Ông Định nhấn mạnh, nếu không có HTX đủ năng lực làm hạt nhân tổ chức, các mục tiêu và liên kết chuỗi, minh bạch thị trường và phát triển bền vững khó có thể đạt được.

Ông Nguyễn Trung Thành - Phó Chủ tịch Liên minh HTX TP Hà Nội, đến hết năm 2025, Hà Nội có 2.912 HTX, trong đó 2.814 HTX hoạt động trên nhiều lĩnh vực từ nông nghiệp, thương mại, vận tải đến công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, xây dựng và dịch vụ. Chỉ trong 5 năm, thành phố đã thành lập mới 702 HTX và 9 liên hiệp HTX, vượt chỉ tiêu đề ra.

Ở lĩnh vực nông nghiệp, nhiều HTX đã hình thành vùng sản xuất tập trung, xây dựng chuỗi giá trị và tiếp cận thị trường xuất khẩu. Trong khi đó, các HTX làng nghề tiếp tục đóng vai trò giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống của Hà Nội đồng thời mở rộng thị trường tiêu thụ trong và ngoài nước.

Đổi mới tư duy để bứt phá

Theo bà Cao Xuân Thu Vân, Hà Nội hiện là một trong những điểm sáng của cả nước về phát triển HTX kiểu mới, đặc biệt trong ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, OCOP và kinh tế xanh. Tuy nhiên, cũng giống như một số địa phương khác, vị Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam chỉ rõ một số tồn tại đối với mô hình HTX trên địa bàn Thủ đô, như quy mô HTX còn nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, liên kết thị trường thiếu bền vững, khả năng tiếp cận vốn và đất đai còn khó khăn. Thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là thiếu nguồn lực mà còn là nguy cơ chậm đổi mới tư duy.

Vẫn theo bà Thu Vân, nếu không chuyển mạnh từ tư duy hành chính sang tư duy phục vụ, từ hỗ trợ sang đồng hành, từ phát triển đơn lẻ sang liên kết hệ sinh thái thì khu vực kinh tế tập thể sẽ khó theo kịp nền kinh tế mới. Theo đó cần chuyển mạnh từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng, lấy hiệu quả hoạt động và thu nhập thành viên làm thước đo thực chất. Trong khi đó, theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai, các HTX cần thay đổi tư duy phát triển, chủ động liên kết với cơ quan quản lý nhà nước, các ngành và địa phương để tận dụng cơ hội từ quy hoạch phát triển Thủ đô. Các HTX không chỉ phát triển trong khuôn khổ địa giới hành chính của Thủ đô mà còn cần có điều kiện để vươn ra các tỉnh, thành phố khác và vươn ra thế giới.

Còn theo Phó Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Đinh Hồng Thái, cần tăng cường liên kết giữa HTX, viện nghiên cứu, trường để các HTX dù ở quy mô nhỏ vẫn có thể tiếp cận được những thành tựu khoa học một cách hiệu quả. Chưa hết, các HTX cũng cần tích cực mở rộng hợp tác đa phương thông qua việc chủ động kết nối chặt chẽ với hệ thống Liên minh HTX Việt Nam và các doanh nghiệp công nghệ tiên phong để tiếp cận thuê dịch vụ phần mềm, chia sẻ hạ tầng dùng chung. Việc này không chỉ giúp giảm giá thành sản xuất mà còn đảm bảo các HTX luôn được cập nhật những giải pháp công nghệ tối ưu nhất và từng bước làm chủ hoàn toàn chuỗi cung ứng trong kỷ nguyên kinh tế số.