Ngành gạo: Áp lực cạnh tranh ngày càng lớn

Giá gạo xuất khẩu phục hồi

Thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam đang ghi nhận những tín hiệu tích cực khi giá gạo tiếp tục phục hồi sau thời gian dài giảm sâu. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), trong tháng 7/2026, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam duy trì xu hướng tăng và vẫn đứng ở nhóm cao nhất thế giới, phản ánh lợi thế cạnh tranh của các dòng gạo chất lượng cao.

Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy, riêng trong tháng 6, xuất khẩu gạo đạt 755.975 tấn, thu về 375,8 triệu USD, tăng 45,4% về lượng và 37,3% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 6 tháng đầu năm, cả nước xuất khẩu hơn 5 triệu tấn gạo, tăng 6,5% so với cùng kỳ năm 2025 và là mức cao nhất từng ghi nhận trong nửa đầu năm. Tuy nhiên, kim ngạch chỉ đạt khoảng 2,4 tỷ USD, giảm 2,5% do giá xuất khẩu bình quân vẫn thấp hơn cùng kỳ năm trước.

Trong 6 tháng đầu năm, giá gạo xuất khẩu bình quân đạt 474 USD/tấn, giảm 8,5% so với cùng kỳ năm 2025. Dẫu vậy, xu hướng phục hồi trở nên rõ nét khi giá bình quân tháng 6 tăng lên 497 USD/tấn, cao hơn 4,3% so với tháng trước và là mức cao nhất kể từ cuối năm 2025.

Đà tăng tiếp tục được duy trì trong tháng 7. Theo VFA, tính đến ngày 22/7, gạo Jasmine của Việt Nam được chào bán ở mức 513-517 USD/tấn, tăng khoảng 8 USD/tấn so với một tháng trước. Gạo thơm 5% tấm đạt 510-520 USD/tấn, tăng 20-30 USD/tấn, trong khi gạo thơm 100% tấm đạt 348-352 USD/tấn, tăng khoảng 4 USD/tấn.

So với các nước xuất khẩu lớn, mặt bằng giá gạo Việt Nam vẫn ở mức cao hơn đáng kể. Gạo 5% tấm của Thái Lan hiện dao động 478-482 USD/tấn, trong khi cùng chủng loại của Ấn Độ chỉ ở mức 350-354 USD/tấn. Điều này cho thấy gạo Việt Nam, đặc biệt là các dòng gạo thơm và gạo chất lượng cao, vẫn giữ được lợi thế nhờ chất lượng và uy tín trên thị trường quốc tế.

Về thị trường, Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam. Trong 6 tháng đầu năm, xuất khẩu sang thị trường này đạt khoảng 2,4 triệu tấn, tương đương 1,1 tỷ USD, tăng 13,7% về lượng và 2,3% về giá trị, chiếm gần 48% tổng lượng gạo xuất khẩu. Đứng thứ hai là Trung Quốc với khoảng 915.000 tấn, đạt kim ngạch hơn 454 triệu USD, tăng hơn gấp đôi cả về sản lượng và giá trị so với cùng kỳ năm trước. Bên cạnh 2 thị trường chủ lực, xuất khẩu gạo sang Malaysia, Australia, Ả Rập Xê Út và đặc biệt là Iraq đều ghi nhận tăng trưởng tích cực. Sự đa dạng hóa thị trường đang trở thành điểm tựa quan trọng cho ngành gạo xuất khẩu trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Sức ép lớn

Bên cạnh những tín hiệu tích cực về giá, thị trường gạo thế giới vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo Hội đồng Ngũ cốc quốc tế (IGC), niên vụ 2026/2027 sẽ tiếp tục trong trạng thái dư cung khi sản lượng gạo toàn cầu đạt khoảng 545 triệu tấn, trong khi nhu cầu tiêu thụ chỉ khoảng 543 triệu tấn. Thương mại gạo thế giới được dự báo lập kỷ lục khoảng 62 triệu tấn, còn lượng tồn kho tăng lên gần 199 triệu tấn, chủ yếu nhờ nguồn cung dồi dào từ Ấn Độ.

Việc Ấn Độ duy trì nguồn cung lớn với mức giá thấp sẽ tạo áp lực đáng kể đối với các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam. Khi khoảng cách giá giữa gạo Việt Nam và các đối thủ tiếp tục nới rộng, sức ép cạnh tranh về giá được dự báo sẽ gia tăng trong những tháng cuối năm.

Một xu hướng khác cũng ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng xuất khẩu là nhiều quốc gia đang đẩy mạnh chiến lược bảo đảm an ninh lương thực. Indonesia hiện dự trữ trên 5 triệu tấn gạo - mức cao nhất trong lịch sử và được dự báo gần như không phải nhập khẩu trong năm 2026 nhờ sản lượng trong nước tăng mạnh. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), Indonesia hiện là quốc gia sản xuất gạo lớn nhất Đông Nam Á và đứng thứ tư thế giới.

Trong khi đó, Philippines vẫn được Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sẽ nhập khoảng 5,2 triệu tấn gạo trong niên vụ 2026/2027 để bù đắp thiếu hụt nguồn cung. Tuy nhiên, nước này cũng đang tích cực thực hiện các chính sách bình ổn giá, tăng thu mua lúa nội địa và giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu.

Bên cạnh yếu tố cung - cầu, diễn biến thời tiết cũng là biến số đáng quan tâm. Hiện tượng El Nino được dự báo sẽ mạnh lên trong nửa cuối năm 2026 có thể làm gia tăng tình trạng khô hạn tại nhiều quốc gia Đông Nam Á, ảnh hưởng đến sản xuất lúa gạo và làm gia tăng biến động trên thị trường.

Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia nhận định cơ hội của gạo Việt Nam vẫn hiện hữu nhờ nhu cầu nhập khẩu ổn định tại nhiều thị trường và lợi thế về chất lượng. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, các doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến cung - cầu thế giới, chủ động kế hoạch thu mua và chế biến, đồng thời tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển các dòng gạo giá trị cao và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu.