Ngời sáng nghĩa đồng bào

Cứ đến ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch, hàng triệu trái tim con Lạc cháu Hồng lại cùng hướng về ngày Giỗ Tổ. Đó là một hiện tượng văn hóa – chính trị đặc sắc, khẳng định bản sắc và sức mạnh trường tồn của dân tộc Việt Nam.

Trong nhiều lần trò chuyện, nhà sử học Lê Văn Lan – người từng nhiều năm nghiên cứu khảo cổ học về thời đại văn hóa Hùng Vương, nói với chúng tôi rằng: Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương có giá trị cốt tử với vấn đề đoàn kết dân tộc của Việt Nam. Chính là bởi vì tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương bắt được vào chủ đề cực kỳ quan trọng đối với đất nước Việt Nam, với người dân Việt Nam, với cõi tâm linh của người dân Việt. Chỉ có Việt Nam mới có hình thức tín ngưỡng thờ tổ tiên chung của cả dân tộc. Người ta có thể có tổ tiên của dòng họ, của cả một làng, nhưng không ở đâu có tổ tiên chung của cả một nước. Biểu tượng vua Hùng là văn hóa đặc sắc trong cõi tâm linh của người Việt nên cả dân tộc cộng hưởng cùng nhau tạo ra tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Theo GS Lê Văn Lan, đến thời đại Hồ Chí Minh, có một cái mốc rất quan trọng ở Đền Hùng. Đó là vào tháng 9/1954, chuẩn bị Giải phóng thủ đô, Bác Hồ đã chọn thời điểm đó, địa điểm đó để “tuyên ngôn”: Các vua Hùng đã có công dựng nước/ Bác cháu ta phải cùng nhau giữ nước. Nhà sử học bảo rằng đó là một câu nói có sức nặng “khủng khiếp”, ở chỗ, lần đầu tiên, Cụ Hồ tổng kết được quy luật của lịch sử: ấy là dựng nước đi đôi với giữ nước. Chỉ gói gọn trong một câu thôi, ở một thời điểm cần thiết, ở một địa điểm quan trọng, Bác đã đưa ra một thông điệp quan trọng mà GS Lê Văn Lan nói rằng trước đó chưa ai nói được còn sau này chúng ta có viết gì cũng chỉ để minh họa cho câu nói ấy thôi: Dựng nước và giữ nước đi đôi với nhau.

Giỗ Tổ Hùng Vương là một giá trị to lớn đối với quốc gia, đối với dân tộc và trong tâm thức mỗi người dân Việt Nam. Hệ thống tín ngưỡng thờ cúng Vua Hùng có ý nghĩa cốt tử đối với tinh thần đoàn kết dân tộc của người Việt.

Sử sách còn ghi, tháng 2 năm 1789, sau Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa lừng lẫy, vua Quang Trung đã đưa một sắc chỉ gửi về làng Hy Cương dưới chân núi Hùng, nội dung đại ý rằng: Phải cẩn trọng thờ cúng tổ tiên để cho “mạch nước được vững bền”. Sắc chỉ ấy hiện giờ làng Hy Cương vẫn kính cẩn gìn giữ.

Nhà sử học Lê Văn Lan nói rằng thế giới tâm thức dân gian không cần bám vào những số liệu chính xác của khoa học lịch sử, mà chỉ cần ước nguyện, ý muốn, tấm lòng. Và đó cũng vẫn là lịch sử. Đừng đem tư duy lý tính, tư duy khoa học của thời nay áp vào, mà phải đắm mình vào thế giới tâm linh dân tộc ở thời đại đó để hiểu về tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Lần thứ 2 Bác Hồ về Đền Hùng là năm 1962, Bác tự đi lên tận Đền Thượng. Khi mọi người sợ Bác mệt thì Bác đã nói một câu mà Bảo tàng Đền Hùng vẫn còn ghi lại: Việc đi lên núi này cũng như việc làm cách mạng không được bỏ dở nửa chừng, đã đi là phải tới đích.

Nhìn lại trong lịch sử, để thấy tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương vô cùng quan trọng ở những thời điểm quyết định của vận mệnh đất nước khi cần cả dân tộc đoàn kết một lòng, ý kiến của dân tộc cùng chung nguồn cội đã cổ vũ cho phong trào cách mạng, củng cố tinh thần dân tộc và chủ nghĩa yêu nước.

Tín ngưỡng thời cúng Hùng Vương không phải chỉ có ý nghĩa trong đấu tranh dựng nước và giữ nước. Cho mãi tới hôm nay, truyền thuyết “50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên non”, vẫn khắc ghi trong tâm khảm mỗi người dân Việt Nam. Vẫn mãi sáng ngời nghĩa đồng bào cùng chung một bọc.

Giữ nước ngày nay không chỉ là bảo vệ biên giới, chủ quyền mà còn là bảo vệ bản sắc văn hóa trước làn sóng toàn cầu hóa, là đưa vị thế quốc gia vươn tầm trên bản đồ kinh tế và công nghệ thế giới.

Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương năm nay diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước những vận hội lớn. Tinh thần tự lực, tự cường của cha ông từ thuở hoang sơ khai phá đất đai cần được kế thừa bằng sự sáng tạo trong kỷ nguyên số. Sức mạnh đoàn kết của hơn 100 triệu người dân Việt Nam và kiều bào ở nước ngoài giúp chúng ta vượt qua những thách thức.

Hào khí từ núi Nghĩa Lĩnh thuở Vua Hùng dựng nước trở thành biểu tượng của đại đoàn kết dân tộc, đưa đất nước Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.