Nhận biết sớm ung thư da hắc tố

Vậy làm sao để tự nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo? Công cụ nào để phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm? Dưới đây, ThS, BS Lê Thanh Hiền (Bệnh viện da liễu Trung ương), cho biết các cách tự kiểm tra da tại nhà cũng như vai trò của các kỹ thuật hiện đại như soi da (dermoscopy) trong phát hiện sớm ung thư hắc tố, đặc biệt ở lòng bàn tay, bàn chân và dưới móng - những vị trí thường gặp ở người Việt Nam.

Dấu hiệu ung thư da hắc tố

Theo bác sĩ Hiền, ung thư da hắc tố (melanoma) là ung thư xuất phát từ tế bào hắc tố trong da và niêm mạc. Đây là loại ung thư da nguy hiểm nhất vì có thể xâm lấn sâu nhanh và dễ di căn. Nếu phát hiện ở giai đoạn sớm, việc điều trị rất hiệu quả, nhưng nếu phát hiện ở giai đoạn muộn, bệnh có tỉ lệ di căn và tử vong cao nhất trong các loại ung thư da nói chung.

Người châu Âu nói riêng và người chủng tộc da trắng nói chung, ung thư da hắc tố thường xuất hiện ở những vị trí tiếp xúc nhiều với ánh nắng mặt trời. Ngược lại, ở người châu Á – người da màu trong đó có Việt Nam, ung thư da hắc tố thường xuất hiện ở vị trí đầu cực – lòng bàn tay, lòng bàn chân, quanh móng và dưới móng – là những vị trí gần như rất ít tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Do đó, thể bệnh này ở người Việt Nam đa số không liên quan nhiều đến ánh nắng, dễ bị chẩn đoán nhầm và thường phát hiện muộn.

Để có thể dễ dàng nhận biết các tổn thương tăng sắc tố nghi ngờ đã tiến triển thành ung thư da hắc tố, các bác sĩ thường áp dụng nguyên tắc ABCDE trong đánh giá tổn thương sắc tố ở vùng da thường hoặc nguyên tắc ABCDEF ở vùng dưới móng hoặc nguyên tắc CUBED đối với các tổn thương ở lòng bàn tay, lòng bàn chân. Việc thăm khám này cần được thực hiện thường xuyên, định kì và tầm soát trên toàn bộ da của người bệnh.

Cụ thể, BS Lê Thanh Hiền cung cấp 3 bảng nguyên tắc như sau:

Bảng 1: Bộ tiêu chí lâm sàng ABCDE trong chẩn đoán ung thư da hắc tố

+ Bất đối xứng: tổng thương không đối xứng

+ Bờ tổn thương không đều hoặc không rõ: Bờ nham nhở, không đều, răng cưa hoặc không rõ ràng.

+ Màu sắc không đồng nhất: Tổn thương có nhiều màu: nâu, đen, xanh, đỏ, trắng… hoặc phân bố sắc tố không đều; có thể có vùng mất sắc tố.

+ Đường kính lớn hơn 6 mm: Thường khi kích thước tổn thương lớn hơn 6 mm gợi ý nguy cơ ung thư cao. Tuy nhiên, cũng có trường hợp ung thư da hắc tố có thể nhỏ hơn 6 mm, nên không chỉ căn cứ vào một tiêu chí này.

+ Thay đổi theo thời gian: Tổn thương thay đổi kích thước, màu sắc, hình dạng trong thời gian ngắn; đây được coi là tiêu chí quan trọng nhất.

Bảng 2: Bộ tiêu chí lâm sàng CUBED trong chẩn đoán ung thư da hắc tố vùng lòng bàn tay, lòng bàn chân

+ Tổn thương sắc tố (nâu, đen, xám, xanh) xuất hiện ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân.

+ Sau khi đã loại trừ các nguyên nhân thường gặp (tăng sắc tố sau viêm, nốt ruồi lành, nấm da…) vẫn không chẩn đoán được rõ ràng.

+ Tổn thương chảy máu tự nhiên hoặc loét, rỉ dịch mà không rõ chấn thương trước đó.

+ Tổn thương tăng kích thước hoặc diễn biến xấu đi dù đã được điều trị bằng các phương pháp thông thường.

+ Tăng sắc tố có loét chậm liền trên 2 tháng.

Bảng 3: Bộ tiêu chí lâm sàng ABCDEF trong chẩn đoán ung thư da hắc tố dưới móng

+ Tuổi: thường gặp 50–70 tuổi

+ Dải sắc tố nâu – đen: Dải sắc tố dọc trên móng, bề rộng lớn hơn 3mm, màu từ nâu đen, bờ không đều hoặc không rõ ranh giới.

+ Sự thay đổi: Thay đổi kích thước nhanh trong một thời gian ngắn hoặc xuất hiện các bất thường về hình dạng móng.

+ Vị trí: Thường gặp nhất ở vị trí ngón tay cái, ngón chân cái, ngón tay trỏ. Tổn thương một móng thì nguy cơ cao hơn là nhiều móng.

+ Lan ra mô quanh móng: Sắc tố lan ra các nếp móng gần, nếp móng xa hoặc da quanh móng.

+ Tiền sử: Tiền sử gia đình hoặc bản thân mắc ung thư da hắc tố hoặc dysplastic nevus.

Tự kiểm tra tại nhà có giúp phát hiện sớm được ung thư da hắc tố không?

Việc tự thăm khám da, niêm mạc tại nhà đặc biệt quan trọng giúp phát hiện sớm các tổn thương tiến triển bất thường và thực hiện thăm khám với bác sĩ chuyên khoa tại bệnh viện. Tự thăm khám da tại nhà nên được thực hiện với tần suất như sau:

- Không có nguy cơ: 1 lần/1 tháng 1 lần theo khuyến cáo của các hiệp hội ung thư trên thế giới.

- Có nguy cơ: 1-2 lần/tháng (trong các trường hợp như có tiền sử bản thân hoặc gia đình được chẩn đoán ung thư da hắc tố; có nhiều tổn thương nốt ruồi khoảng >100 nốt ruồi; có các tổn thương tăng sắc tố ở móng hoặc lòng bàn tay, bàn chân).

Việc tự thăm khám cần được thực hiện với sự hỗ trợ của gương soi toàn thân và gương cầm tay giúp quan sát được toàn bộ các vị trí da trên cơ thể. Cần đặc biệt quan sát tại các vị trí ít được chú ý như lòng bàn tay, bàn chân, kẽ ngón, dưới móng.

Việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa Da liễu hoặc Ung thư da được thực hiện khi:

- Ngay khi phát hiện các dấu hiệu bất thường qua việc tự thăm khám tại nhà.

- Hoặc định kì 3-6 tháng/lần với trường hợp có nguy cơ, 6-12 tháng/lần với trường hợp không có nguy cơ.

Cần quan tâm hơn tới sức khoẻ làn da

Bác sĩ Hiền khẳng định, phát hiện sớm ung thư da hắc tố đóng vai trò quyết định trong cải thiện tiên lượng và giảm nguy cơ tử vong, đặc biệt ở người Việt Nam - nơi thể ung thư da hắc tố vùng đầu cực gặp nhiều hơn và thường bị bỏ sót.

Việc tự thăm khám da thường xuyên giúp mỗi người có thể chủ động phát hiện tổn thương nghi ngờ ngay tại nhà. Khi đến bệnh viện, các kỹ thuật hiện đại như Dermoscopy cầm tay, hệ thống Photo Finder và sinh thiết da cho phép bác sĩ đánh giá sâu, chính xác và sớm hơn những biến đổi nhỏ mà mắt thường khó quan sát, từ đó đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

Bác sĩ cũng khuyến cáo cần chủ động quan tâm tới sức khỏe làn da chính là bước quan trọng để bảo vệ bản thân trước một trong những ung thư da nguy hiểm nhất nhưng lại hoàn toàn có thể điều trị khỏi nếu phát hiện sớm.