Nhận diện nhân tài không dựa trên bằng cấp, học hàm, học vị

Nhiều giải thưởng nhưng vẫn chưa có khái niệm về nhân tài

Mỗi năm Chính phủ và các bộ, ngành, địa phương… tổ chức nhiều buổi lễ vinh danh các cá nhân, tập thể trong và ngoài nước thông qua những thành quả đóng góp, cống hiến cho đất nước, bộ, ngành, địa phương… Theo Bộ Nội vụ, giải thưởng nhiều nhưng chúng ta vẫn chưa có một khái niệm hay quy định rõ ràng về “nhân tài” và “Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài”. Trong khi đó, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chỉ quy định tiêu chí nhân tài trong lĩnh vực khoa học, công nghệ (KHCN).

Chúng ta vẫn chưa có ưu đãi thuế thu nhập cá nhân theo đối tượng nhân tài. Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 chỉ quy định miễn thuế đối với thu nhập từ thực hiện nhiệm vụ KHCN và đổi mới sáng tạo và đối với nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, công nghệ cao.

Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long, những bất cập nói trên xuất phát từ chính sách nhân tài hiện đang phân tán và bị giới hạn trong phạm vi từng ngành, lĩnh vực hẹp, chưa bao quát các nhiệm vụ chiến lược liên ngành và khối doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế.

Quy định về lựa chọn, giao nhiệm vụ và pháp luật về đấu thầu chưa phù hợp với đặc thù thu hút cá nhân nhân tài. Chẳng hạn, Khoản 2 Điều 16 Luật KHCN và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 mới chỉ cho phép tuyển chọn hoặc giao trực tiếp nhiệm vụ cho pháp nhân và chưa cho phép giao trực tiếp cho cá nhân nhân tài.

Thứ trưởng Trương Hải Long cho rằng, cần có một bộ nhận diện nhân tài dựa trên phẩm chất, năng lực, sản phẩm, thành tựu, tiềm năng và khả năng tạo ra giá trị. Nhận diện này dựa trên thành quả và không mặc định bằng cấp, học hàm, học vị, chức danh, thâm niên hoặc danh hiệu là điều kiện chung. Lấy nhiệm vụ chiến lược, chương trình, dự án trọng điểm và bài toán lớn làm căn cứ lựa chọn, giao nhiệm vụ, trao quyền, bố trí nguồn lực và đánh giá nhân tài. Trao quyền chủ động tương xứng với trách nhiệm, quyết định chuyên môn và tổ chức thực hiện trong phạm vi nhiệm vụ, kinh phí, phương án đã phê duyệt; công khai mục tiêu, sản phẩm, tiến độ và nghĩa vụ giải trình.

Tuyển chọn nhân tài dựa trên năng lực tạo ra sản phẩm

Tại văn bản quy định cơ chế, chính sách đặc biệt về công tác nhân tài vừa được Bộ Nội vụ gửi tới Chính phủ, Bộ Nội vụ đề xuất việc xác lập phạm vi điều chỉnh liên ngành, đối tượng áp dụng rộng mở và 04 nguyên tắc đột phá gồm: Lấy nhiệm vụ chiến lược, bài toán lớn làm căn cứ phát hiện, tuyển chọn, giao nhiệm vụ và đánh giá nhân tài; Tuyển chọn dựa trên năng lực tạo ra sản phẩm, kết quả thực tế, không bắt buộc phải có học hàm, học vị, chức danh, thâm niên hoặc danh hiệu nhân tài (trừ điều kiện hành nghề bắt buộc theo luật định); Chủ động phát hiện, tiến cử từ mọi nguồn trong và ngoài nước, không phân biệt công – tư và không tính vào chỉ tiêu biên chế đối với khu vực công; Bảo đảm lợi ích quốc gia – dân tộc, tự chủ chiến lược, quốc phòng, an ninh, bí mật nhà nước, dữ liệu và sở hữu trí tuệ.

Bộ Nội vụ cũng đề xuất 4 Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài như sau: Có công trình, sản phẩm, thành tựu nổi bật được ghi nhận trong nước hoặc quốc tế; có năng lực đặc biệt trong nghiên cứu, phát triển KHCN, quản lý, quản trị hoặc giải quyết vấn đề phức tạp; có khả năng chủ trì, dẫn dắt nhiệm vụ chiến lược; hoặc có tố chất, tiềm năng phát triển nổi trội được chứng minh qua phương án thực hiện nhiệm vụ.

Cùng với đó, nhân tài được xem xét miễn, loại trừ trách nhiệm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cả nhân tài, người tham gia thực hiện nhiệm vụ chiến lược và người tham mưu, thẩm định, quyết định lựa chọn, sử dụng nhân tài khi tuân thủ quy trình, không vụ lợi trước rủi ro khách quan, đồng thời bảo vệ cả đội ngũ tham gia xây dựng, ban hành chính sách.

Nhà nước bố trí ngân sách cho công tác nhân tài đạt khoảng 0,1% GDP hằng năm trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Quốc hội giao ngân sách hằng năm, Chính phủ giao cho các Bộ, ngành, địa phương; Hội đồng nhân dân các tỉnh, thành phố tự chủ ngân sách được quyết định mức chi cao hơn.

Ngoài ra, Bộ Nội vụ cũng đề xuất về việc xác định nhiệm vụ chiến lược và nhu cầu nhân tài; Phát hiện, tiến cử nhân tài; Lựa chọn và giao nhiệm vụ cho nhân tài; Quyền của nhân tài trong thực hiện nhiệm vụ chiến lược; Cơ chế giao kinh phí, khoán chi và quyết toán theo sản phẩm; Về khai thác và phân chia lợi ích từ kết quả nhiệm vụ; Ưu đãi về thuế; Thị thực nhân tài Việt Nam, cư trú, giấy phép lao động đối với nhân tài là người nước ngoài; Bảo vệ nhân tài; Ưu đãi đối với doanh nghiệp và nhân tài tại doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ chiến lược…