Nhớ ngày 30 tháng Tư năm ấy

Đó là kỷ niệm khó quên của tôi về ngày 30/4/1975 - Ngày mà cuộc Tổng tiến công và nổi dậy của quân và dân ta giành được thắng lợi vĩ đại, thống nhất đất nước, kết thúc một trong những cuộc chiến tranh lâu dài nhất, gian khổ nhất trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta.

Chiến dịch Hồ Chí Minh đã toàn thắng...

Hôm đó, chúng tôi - những người giúp việc đồng chí Hoàng Quốc Việt, Chủ tịch Đoàn Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam kiêm Chủ tịch Tổng Công đoàn Việt Nam, đang ăn cơm trưa ngay tại văn phòng thì có điện thoại.

- Xin lỗi, đồng chí là ai? - Người gọi điện giọng rất “lính”

- Tôi là Thư ký đồng chí Hoàng Quốc Việt.

- Tôi - Thư ký của Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng Tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam. Đại tướng yêu cầu đồng chí báo cáo ngay với Thủ trưởng Việt là Chiến dịch Hồ Chí Minh đã toàn thắng, quân ta đã chiếm được Phủ Tổng thống ngụy lúc 11 giờ 30 phút. Chào đồng chí.

Thế là chiến tranh đã kết thúc quá đột ngột. Mừng quá là mừng. Điều mong ước bấy lâu của nhân dân ta được Bác Hồ kính yêu thể hiện trong Di chúc của Người đã trở thành hiện thực. Niềm vui chiến thắng vỡ òa trong căn phòng nhỏ. Chẳng ai bảo ai, tất cả bỏ cơm, chạy lên vây quanh Thủ trưởng. Những chén rượu gấc đặc sản bình thường vẫn để dành, hôm ấy đã được rót ra để ăn mừng chiến thắng.

Chuyện đang vui, bỗng Thủ trưởng quay sang hỏi tôi:

- Thế bài diễn văn kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1 tháng 5 chiều nay ta xử lý ra sao?

Từ hồ hởi, phấn khởi, thầy trò chuyển sang trạng thái băn khoăn, lo lắng. Diễn văn đã được viết cách đây đúng một tuần, đã được tập thể Ban Thư ký Tổng Công đoàn góp ý và lãnh đạo cấp trên thông qua. Mạch văn vẫn là chiến thắng, xông lên, tiếp tục tấn công, tiếp tục nổi dậy, miền Bắc không tiếc máu xương, tất cả vì miền Nam ruột thịt... Với chiến thắng hôm nay, tình hình đã hoàn toàn thay đổi. Thầy trò chúng tôi bàn nhau viết lại để kịp vào buổi mít tinh lúc 15 giờ chiều. Các phần khác có thể sửa nhanh. Riêng thái độ của ta đối với Mỹ và với tướng lĩnh, sĩ quan ngụy thì chịu vì đây là vấn đề hệ trọng thuộc đường lối của Đảng, không thể tự tung, tự tác được.

Sau một hồi trao đổi, thầy trò quyết định sang xin ý kiến đồng chí Trường Chinh - hồi đó là Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội, phụ trách công tác lý luận - tư tưởng. Sau ít phút “thả hồn” theo chiến thắng, đồng chí Hoàng Quốc Việt đi thẳng vào đề. Đồng chí Trường Chinh lý giải:

- Đây là thái độ của Đảng, Nhà nước ta đối với kẻ thù sau khi “Mỹ cút, ngụy nhào”, là đường lối, là chính sách. Tôi và anh không thể tự định đoạt được anh Việt ạ. Chúng ta cùng nhau sang chỗ anh Ba xin ý kiến. (Anh Ba tức đồng chí Lê Duẩn lúc đó là Bí thư thứ nhất Ban chấp hành Trung ương Đảng).

Đồng chí Trường Chinh ở nhà số 3, đồng chí Hoàng Quốc Việt ở nhà số 5, còn đồng chí Lê Duẩn ở cuối ngõ số 7, đường Nguyễn Cảnh Chân, nên chưa đầy 10 phút đi bộ, các đồng chí đã gặp nhau. Chiến thắng quá lớn và phần nào cũng quá bất ngờ, ngay cả đối với những người có trách nhiệm chủ chốt trong việc chỉ đạo chiến tranh, khiến các đồng chí không giấu nổi niềm vui.

Ba cây đại thụ của cách mạng Việt Nam ôm chầm lấy nhau, miệng cười, nhưng mặt đầy nước mắt, làm tôi nhớ lại câu thơ của Tố Hữu: “Nước mắt chỉ dành cho ngày gặp mặt”.

Thông điệp đầu tiên

Các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt chưa kịp trình bày, đồng chí Lê Duẩn đã vào đề ngay:

- Trước đây, nhân dân ta đánh cho Mỹ cút, và hôm nay cuộc Tổng tiến công và nổi dậy như vũ bão, nhân dân ta đã đánh cho ngụy nhào, cách mạng nước ta từ đây bước sang một trang sử mới. Để giải quyết những nhiệm vụ trước mắt, tôi đã triệu tập cuộc họp khẩn cấp Bộ Chính trị vào chiều nay. Đề nghị anh Việt cùng dự và cho lùi thời gian cuộc mít tinh kỷ niệm ngày Quốc tế lao động 1 tháng 5 sang ngày mai, đợi kết luận của Bộ Chính trị.

Bộ Chính trị họp và đề ra nhiều quyết sách quan trọng. Riêng thái độ đối với Mỹ, diễn văn của đồng chí Hoàng Quốc Việt được viết lại với nội dung:

“Với thắng lợi của cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mùa Xuân 1975, chúng ta gửi lời chào hữu nghị đến nhân dân Mỹ. Chúng ta cảm ơn những người Mỹ có lương tri đã đồng tình và ủng hộ cuộc chiến đấu chính nghĩa của nhân dân Việt Nam. Chúng ta mong rằng, từ nay mối quan hệ giữa Việt Nam với Mỹ sẽ bước sang một trang sử mới”.

Lúc đó, thú thực, khi viết những dòng chữ này, bản thân tôi không thông và có phần nào bị sốc. Mới ngày hôm qua, các phương tiện thông tin đại chúng của ta vẫn gọi Mỹ là “tên đế quốc đầu sỏ”? Tôi nêu thắc mắc, Thủ trưởng chỉ nói: “Cậu cứ viết như tôi nói. Sau này cậu sẽ hiểu”.

Năm tháng qua đi, tuổi tác và kiến thức của tôi cũng lớn dần. Đặc biệt là thực tiễn đã giúp tôi dần dần hiểu rõ những điều tôi viết trước đây theo kết luận của Bộ Chính trị. Đó là bức thông điệp đầu tiên mà Chính phủ và nhân dân ta gửi đến Chính phủ và nhân dân Mỹ ngay sau khi chiến tranh kết thúc. Nó thấm đượm tinh thần hòa hiếu và khát vọng hòa bình. Nó đầy chất nhân văn mà ông cha ta truyền lại cho thế hệ chúng ta sau mỗi lần chiến thắng kẻ thù. Tinh thần hòa hiếu và nhân văn đó được Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa và đến ngày chiến thắng toàn vẹn, Đảng ta đã phát huy trong điều kiện mới.

Nửa thế kỷ đã trôi qua, đặc biệt là 40 năm đổi mới, với sự phấn đấu của toàn Đảng, toàn dân, chúng ta đã đạt được những thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng. Bộ mặt đất nước và đời sống nhân dân có nhiều thay đổi, sức mạnh về mọi mặt được tăng cường; độc lập, chủ quyền quốc gia, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ xã hội chủ nghĩa được giữ vững.

Đảng và Nhà nước ta thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, là bạn, là đối tác đáng tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế và với tinh thần “khép lại quá khứ, mở ra tương lai” hoạt động đối ngoại, hội nhập của nước ta không ngừng được mở rộng. Vị thế, uy tín quốc tế của nước ta được nâng cao.

Quan hệ giữa Chính phủ và nhân dân hai nước Việt Nam – Hoa Kỳ đã có bước phát triển nhanh chóng trên nhiều lĩnh vực. Thiện chí hòa bình và hợp tác của nhân dân Việt Nam đối với Hoa Kỳ mà Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu ra từ những ngày đầu thành lập nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa và được Đảng, Nhà nước ta tái khẳng định khi cuộc chiến tranh chống đế quốc Mỹ xâm lược vừa kết thúc đã trở thành hiện thực. Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ từ tháng 9/2023 đã trở thành quan hệ đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững - mức cao nhất trong hệ thống quan hệ đối ngoại của Nhà nước ta hiện nay.