Những dấu ấn đổi mới qua các kỳ Đại hội Mặt trận

Khát vọng thống nhất và hòa hợp dân tộc

Sau đại thắng mùa Xuân 1975 và cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội năm 1976, nhiệm vụ thống nhất các tổ chức trong cả nước trở thành yêu cầu cấp thiết của lịch sử. Từ ngày 31/1 đến 4/2/1977, tại Hội trường Thống Nhất, TP Hồ Chí Minh, Đại hội Mặt trận Dân tộc Thống nhất Việt Nam (Đại hội lần I, nhiệm kỳ 1977-1983) đã hợp nhất ba tổ chức Mặt trận ở hai miền: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam thành một tổ chức duy nhất mang tên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Đại hội khẳng định: Khi cách mạng chuyển sang giai đoạn mới, Mặt trận cần có bước phát triển tương xứng để đáp ứng yêu cầu xây dựng đất nước. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, lấy liên minh công nông làm cơ sở, Mặt trận chủ trương đoàn kết mọi tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, nhân sĩ và kiều bào ở nước ngoài phát huy nhiệt tình cách mạng và ý thức làm chủ, động viên nhân dân thi đua sản xuất, tích cực tham gia công cuộc cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Chủ trương đoàn kết, hòa hợp dân tộc là một cam kết chính trị nhất quán, thể hiện rõ trong văn kiện của Đại hội: “Trước sau như một, Mặt trận chúng ta thực hiện chính sách hòa hợp dân tộc, những người lầm đường lạc lối, bất kể quá khứ như thế nào nay thành tâm hối cải... đều có vị trí trong khối đại đoàn kết toàn dân”.

Đổi mới để ngang tầm nhiệm vụ cách mạng 

Quán triệt Nghị quyết Đại hội lần thứ V của Đảng, Chỉ thị số 17/CT-TW ngày 18/4/1983 về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong giai đoạn mới” và công cuộc đổi mới toàn diện, sâu sắc trên mọi lĩnh vực do Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra đòi hỏi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phải có những chuyển biến cơ bản, đưa công tác Mặt trận và tổ chức Mặt trận ngang tầm nhiệm vụ cách mạng.

Đại hội toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ II (nhiệm kỳ 1983- 1988) và Đại hội toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ III (nhiệm kỳ 1988 - 1994) đánh dấu giai đoạn đầu đổi mới khi Mặt trận bắt đầu hướng mạnh  hoạt động về cơ sở, gắn liền với địa bàn dân cư để  phát huy quyền làm chủ của nhân dân.

Tinh thần “biểu dương lực lượng to lớn của toàn dân đoàn kết một lòng tiến hành công cuộc đổi mới” đã đặt nền móng cho việc mở rộng khối đại đoàn kết, không chỉ dừng lại ở tuyên truyền mà đi sâu vào việc chăm lo, bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Nhiều biện pháp nhằm đổi mới phương thức hoạt động và tăng cường tổ chức Mặt trận cũng đã được đưa ra, trong đó chú trọng đặc biệt tới các vấn đề phối hợp, thống nhất hành động giữa các tổ chức thành viên, phối hợp giữa Mặt trận với chính quyền…

Đại hội Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IV (nhiệm kỳ 1994 - 1999) đánh dấu bước phát triển mới về tăng cường, mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam theo quan điểm, đường lối của Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991, được cụ thể hóa bằng Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 17/11/1993 của Bộ Chính trị (khóa VII) “Về đại đoàn kết dân tộc và tăng cường Mặt trận Dân tộc thống nhất”.

Trên cơ sở đó đã tạo nền tảng tư tưởng quan trọng, xác định mục tiêu chung “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” làm điểm tương đồng, chấp nhận những sự khác nhau không trái với lợi ích chung của Tổ quốc để tập hợp mọi lực lượng, khơi dậy tiềm năng sáng tạo của nhân dân. Mở rộng tập hợp lực lượng bằng chính sách, bằng đa dạng hóa các hình thức tổ chức, bằng nhiều phong trào hành động thiết thực thu hút đông đảo quần chúng. Chương trình 12 điểm về “Đại đoàn kết dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước” được công bố tại Đại hội khẳng định ý nguyện, quyết tâm chính trị của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta chung sức, đồng lòng, nỗ lực thực hiện thắng lợi mục tiêu chung, đưa đất nước tiến lên.

Khơi dậy sức mạnh nội sinh 

Sự chuyển mình của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam càng rõ nét qua các kỳ Đại hội lần thứ V (nhiệm kỳ 1999 - 2004), Đại hội lần thứ VI (nhiệm kỳ 2004 - 2009) khi tính đại diện, tính tiêu biểu được đẩy lên tầm cao mới với việc cơ cấu đầy đủ đại diện các dân tộc, tôn giáo và đông đảo người ngoài Đảng tham gia Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Đồng thời việc hoàn thiện thể chế, nội dung và phương thức hoạt động của Mặt trận cũng không ngừng đổi mới, tiếp tục hướng mạnh về cơ sở, địa bàn dân cư, phát huy vai trò tự quản của cộng đồng, triển khai nhiều cuộc vận động, phong trào thi đua thiết thực. Qua đó, tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái và ý thức trách nhiệm xã hội tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân.

Đặc biệt, từ Đại hội lần thứ VII (nhiệm kỳ 2009-2014), Đại hội lần thứ VIII (nhiệm kỳ 2014 - 2019) đến Đại hội lần IX (nhiệm kỳ 2019 - 2024), vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã được thể chế hóa mạnh mẽ thông qua Hiến pháp 2013 và các văn bản pháp luật quan trọng. Đây là bước phát triển đánh dấu sự nâng tầm cả về nhận thức chính trị và cơ sở pháp lý đối với vị trí của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị.

Một bước tiến quan trọng khác là vai trò giám sát, phản biện xã hội và tham gia góp ý xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày càng được phát huy hiệu quả. Mặt trận trở thành kênh quan trọng phản ánh tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam tạo nên sức mạnh to lớn cho sự phát triển đất nước.

Đại hội lần thứ X (nhiệm kỳ 2024 - 2029) với phương châm “Đoàn kết - Dân chủ - Đổi mới - Sáng tạo - Phát triển” đã xác định tầm nhìn chiến lược cho giai đoạn mới. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên mới, Mặt trận có vai trò nòng cốt chính trị trong việc xây dựng khối đại đoàn kết, tạo đồng thuận xã hội, khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, niềm tin, khát vọng để đất nước ngày càng phát triển. Việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa với tinh thần sáng tạo và hội nhập quốc tế chính là “chìa khóa” để Mặt trận tiếp tục xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc vững chắc.

Mở rộng mặt trận lòng dân trong kỷ nguyên thông tin đa chiều

Nhìn lại hành trình qua 10 kỳ Đại hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kể từ ngày đất nước thống nhất, có thể nhận diện một quy luật nhất quán: mỗi bước phát triển của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn gắn liền với yêu cầu mở rộng và nâng cao chất lượng khối đại đoàn kết. Từ những ngày đầu đấu tranh giành độc lập đến công cuộc xây dựng Tổ quốc, từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung đến nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Mặt trận đã bền bỉ chuyển mình để đáp ứng hơi thở của thực tiễn.

Sợi chỉ đỏ xuyên suốt hành trình ấy chính là tư tưởng đại đoàn kết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, truyền thống tốt đẹp được hun đúc từ ngàn đời, trải qua bao thăng trầm lịch sử trở thành nguồn sức mạnh vô tận của dân tộc Việt Nam.

Với bề dày truyền thống vẻ vang, với nền tảng chính trị - pháp lý ngày càng vững chắc và với sự đổi mới không ngừng qua các kỳ Đại hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sẽ tiếp tục  thực hiện tốt vai trò trung tâm, nòng cốt của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nơi hội tụ ý chí, nguyện vọng và sức sáng tạo của nhân dân; là cầu nối tin cậy, vững chắc giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân, góp phần viết tiếp những trang sử vàng, hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc.