Những người thầy dắt Trần Hoài Dương vào văn học

Những chương cuối truyện, Trần Hoài Dương có nói nhiều về con đường dấn bước vào văn chương của mình. Anh luôn chịu ơn những người đã góp phần giúp anh để có được những thành công sau này. Người đầu tiên mà Trần Hoài Dương biết ơn là thầy Luyến, thầy dạy văn ngày anh lên học tại Bắc Giang khi vừa qua bậc tiểu học. Những bài giảng văn của thầy không chỉ giúp anh được hiểu biết và cảm thụ được cái đẹp của tiếng Việt mà thầy còn giúp anh tự thấy tâm hồn mình như giầu có hơn, phong phú hơn và cũng tinh tế hơn. Có lẽ đó là những tiên quyết cần có để làm hành trang cho tất cả những ai mong ước suốt cuộc đời sẽ sống chết với văn chương. Và cũng chính thầy Luyến là người đã lén gửi bài thơ của Dương viết hưởng ứng ngày đấu tranh thống nhất đất nước trên báo tường ở trường, về một tờ báo ở Trung ương.

May mắn, bài thơ của Trần Hoài Dương với tiêu đề ”Tin về “ đã được tờ báo Trung ương sử dụng và còn được tuyển chọn vào tập sách chung cùng nhiều tác giả khác có tên: “Gửi  miền Nam”. Đây là tác phẩm đầu đời của Trần Hoài Dương vinh dự được đăng báo trung ương , khi tác giả mới là cậu học sinh tiều học ở Bắc Giang năm ấy chỉ mới 13 tuổi.

Thành công ban đầu ấy thôi thúc Trần Hoài Dương chăm chú hơn vào văn học. Đêm đêm anh lén ngồi ngồi đọc sách và cặm cụi. Anh viết nhiều và một trong đó là bản thảo truyện dài: “Gia đình thân yêu” mà một lần về Hà Nội anh dám liều lĩnh trực tiếp đem tới đưa tận tay nhà văn Tô Hoài mong được góp ý. Lý do anh gửi tới tận tay cho nhà văn Tô Hoài  vì ngày ngày ấy sách còn ít nên anh cũng chỉ được tiếp xúc với rất ít cuốn sách mà trong đó có hai cuốn của nhà văn Tô Hoài mà anh thích là: “Dế Mèn phiêu lưu kí” và “Cỏ dại” (Bản in trước cách mạng trên giấy thủ công). Truyện “Gia đình thân yêu” được anh  viết về chính gia đình anh. Cũng là đánh liều vì anh nghĩ, với một người xa lạ gửi đến thì nhà văn nổi tiếng chắc đâu đã có thời gian đọc. Nhưng bất ngờ chỉ mấy tháng sau chính nhà văn Tô Hoài đã gửi bưu điện trả lại bản thảo kèm theo là những nhận xét của ông. Sau khi đọc bản thảo của một người không hề quen biết gửi đến, ông đã thẳng thắn nhận xét: Truyện viết sinh động nhưng còn thật thà quá, lan man quá chưa thật chọn lọc những chi tiết gây ấn tượng. Nhưng cuối thư ông khuyên anh hãy tiếp tục viết và ông tin anh sẽ viết được. Trần Hoài Dương đặc biệt nhớ mãi một đoạn trong nhận xét của ông: “Văn anh sẵn sàng một không khí trong sáng lắm”. Chính những nhận xét mang tính động viên của một nhà văn  tên tuổi đã thôi thúc anh dấn bước vào con đường văn chương.

Sau này nhớ lại, sự chăm lo vô tư của nhà văn Tô Hoài bấy giờ đã không chỉ đem lại cho anh niềm vui, niềm tin,  mà còn là những bài học nhớ đời. Ông còn nói, là nhà văn không chỉ viết mà còn phải là một người biết động viên, chia sẻ những tình cảm chân thành của mình với những người mới bước chân vào con đường văn chương.

Dù sau đó gần như rất ít có điều kiện tiếp xúc với nhà văn Tô Hoài nhưng trong anh, nhà văn Tô Hoài chính là người thầy đã động viên, đem lại cho anh niềm tin và nghị lực để bước vào văn học. Chính từ ứng xử cùng những lời khuyên chân tình của nhà văn Tô Hoài mà khi trở thành người biên tập của Tạp chí Học Tập, rồi là người phụ trách văn xuôi của báo Văn nghệ, Trần Hoài Dương đã có những ứng xử hết sức tận tâm, thân tình và chu đáo với các cộng tác viên, đặc biệt là với những người mới viết có bài gửi đến. Nhiều nhà văn, nhà thơ sau này đã thành danh như Nhật Tuấn, Trần Đức Tiến, Hoàng Cát, Trần Hoàng Bách… phát biểu rất chân tình rằng họ đã nhờ báo Văn Nghệ và cá nhân nhà văn Trần Hoài Dương “dắt tay” họ vào với văn học.

Ngày đang công tác tại Tạp chí Học Tập - cơ quan của Đảng Lao Động Việt Nam (sau này là Tạp chí Cộng sản) Trần Hoài Dương bất ngờ  xin chuyển công tác để đến dạy ở một ngôi trường dành cho trẻ em hư tận trên một huyện miền núi Bắc Giang theo lời của chính cụ Tô Hoài: “Nếu cậu định chọn một chỗ để thăng tiến thì cứ ngồi đó, còn nếu dám sống mái với nghề văn thì phải chịu khó lặn lội đi vào thực tế”.

Sau những ngày sống với ngôi trường cùng các nhân vật đặc biệt, Trần Hoài Dương cho ra đời tác phầm “Bên ngoài mái trường” được anh viết rất sinh động về chính các học sinh và thầy cô ở ngôi trường đặc biệt đó.

Khi đã trở thành một nhà văn tên tuổi, 3 lần được giải thưởng văn học viết cho thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam cùng nhiều giải thưởng văn học khác, Trần Hoài Dương vẫn luôn coi những lời động viên, dạy dỗ của nhà văn Tô Hoài mãi là người thầy lớn khuyến khích và giúp đỡ anh trên con đường văn chương. Hai nhà văn trẻ, già cùng viết nhiều về thiếu nhi luôn gắn bó thân thiết. Ngày chuyển vào Nam công tác, Trần Hoài Dương mỗi khi có dịp ra Hà Nội đều không quên đến thăm nhà văn Tô Hoài. Tôi là người may mắn cũng có hai lần được cùng anh đến nhà cụ Tô Hoài trong con phố nhỏ Đoàn Nhữ Hài. Một lần anh Trần Hoài Dương đến thăm mang mấy quả soài cát chính hiệu Hòa Lộc- Cái Bè- Tiền Giang mà anh cầu kì nhờ mua được đem ra để biếu cụ nhưng đến nhà thì cửa khóa. Cụ Tô Hoài bên trong nhà nói ra, vợ ông đi chợ sợ ông cao tuổi ở nhà có một mình nên cẩn thận khóa trái cửa rồi cầm khóa theo. Hai nhà văn đành người bên trong khung cửa, người đứng bên ngoài. Chuyện mãi mà vợ cụ vẫn chưa về, Không thể nán thêm Dương đành miễn cưỡng treo mấy quả soài trân trọng mang từ Sài Gòn ra làm quà bên ngoài cửa sổ rồi ra về. Lần khác, có thêm cả Hoàng Cát. Cuộc gặp mặt rất vui vì có cả vợ nhà văn Tô Hoài. Hôm ấy cận ngày Tết âm lịch nên Hoàng Cát đã nhanh nhẹn chủ động chạy ra phố mua ngay mấy món đồ ăn nhanh cùng mấy lon bia đem về nói để liên hoan. Sau đó anh viết ngay bài báo nói về cuộc gặp: “Ăn Tết sớm cùng vợ chồng nhà văn Tô Hoài”.