Nigeria gửi “ký ức quốc gia” tới Bắc Cực
Nigeria vừa trở thành quốc gia châu Phi đầu tiên lưu trữ dữ liệu văn hóa, lịch sử tại một kho lưu trữ đặc biệt ở Bắc Cực, nhằm bảo vệ di sản trước nguy cơ mai một theo thời gian.
Kho lưu trữ mang tên Kho lưu trữ Thế giới Bắc Cực (AWA), nằm sâu trong một mỏ than cũ tại quần đảo Svalbard (Na Uy), cách mặt đất khoảng 300m. Nơi đây có điều kiện tự nhiên lạnh, khô và tối quanh năm, giúp bảo quản dữ liệu trong thời gian rất dài. Các tài liệu được lưu trên loại phim kỹ thuật số đặc biệt, có thể tồn tại tới 2.000 năm.
AWA được thành lập năm 2017, với mục tiêu lưu giữ “ký ức của Thế giới” cho các thế hệ tương lai. Đến nay, kho lưu trữ đã tiếp nhận dữ liệu từ 37 quốc gia, bao gồm nhiều tài liệu giá trị như bản thảo âm nhạc, hình ảnh và dữ liệu khoa học.
Phần dữ liệu của Nigeria lần này gồm nhiều tư liệu về lịch sử, văn hóa và sáng tạo, do 12 tổ chức trong nước đóng góp, từ thư viện, bảo tàng đến các quỹ nghệ thuật. Dự án được khởi xướng từ năm 2022 bởi nhà sử học Nze Ed Emeka Keazor, với mục tiêu thúc đẩy việc bảo tồn dữ liệu trong nước.
Việc lưu trữ này được đánh giá là cần thiết, trong bối cảnh hệ thống lưu trữ tại Nigeria còn hạn chế. Nhiều tài liệu vẫn ở dạng giấy, dễ bị hư hỏng hoặc thất lạc. Các chuyên gia cho biết không ít hồ sơ quan trọng từ sau năm 1960 đã không còn được lưu giữ đầy đủ.
Bên cạnh việc lưu trữ ở Bắc Cực, dự án còn hướng tới việc giúp cộng đồng trong nước tiếp cận lại các tư liệu thông qua các trung tâm lưu trữ và số hóa tại địa phương.
Theo giới chuyên môn, việc bảo tồn “ký ức” vẫn là thách thức lớn tại nhiều quốc gia châu Phi, khi các câu chuyện lịch sử và văn hóa chưa được lưu giữ đầy đủ. Việc tham gia AWA được xem là bước đi quan trọng để gìn giữ và khẳng định bản sắc quốc gia.
Ở quy mô toàn cầu, nguy cơ mất dữ liệu ngày càng rõ rệt. Một nghiên cứu năm 2024 cho thấy khoảng 38% trang web trong giai đoạn 2013–2023 đã biến mất, khiến nhiều thông tin không còn tồn tại.
Dù chi phí lưu trữ còn cao, AWA đã chuyển sang mô hình phi lợi nhuận từ năm 2025 để hỗ trợ các tổ chức có nguồn lực hạn chế, đồng thời hợp tác với UNESCO trong việc bảo tồn các di sản tư liệu quan trọng.
Động thái của Nigeria đã góp phần vào nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế trong việc xây dựng một hệ thống lưu trữ bền vững, nhằm bảo tồn tri thức nhân loại cho các thế hệ tương lai trong bối cảnh dữ liệu văn hóa, lịch sử đang mai một nhanh chóng.
