Ninh Bình: Hàng nghìn mẫu ADN mở ra hy vọng tìm danh tính liệt sĩ

Theo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình, toàn tỉnh hiện có 72.328 liệt sĩ. Qua rà soát, địa phương xác định còn 7.839 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 250 nghĩa trang liệt sĩ thuộc 105 xã, phường.

Triển khai 'Chiến dịch 500 ngày đêm', từ ngày 1/6 - 27/7, các địa phương đã tổ chức lấy mẫu tại 195 nghĩa trang liệt sĩ thuộc 73 xã, phường. Tổng cộng 6.767 mộ liệt sĩ được khai quật, thu 6.085 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN. Trong đó, 682 mộ không đủ điều kiện lấy mẫu, gồm 392 mộ không có tiểu và 290 mộ không lấy được mẫu. Đến nay, 6.027 mẫu đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội theo quy định.

Một số nghĩa trang có số lượng mộ chưa xác định danh tính rất lớn. Tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Yên Khánh có 856 phần mộ, trong đó 385 phần mộ chưa xác định được thông tin. Nghĩa trang liệt sĩ Yên Mô có 1.342 phần mộ, với 849 phần mộ chưa xác định được thông tin cần lấy mẫu trong đợt này; 156 phần mộ có một phần thông tin sẽ được triển khai lấy mẫu trong giai đoạn 2027-2030.

Để bảo đảm tiến độ, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh thành lập 28 tổ công tác thực hiện lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao và số hóa thông tin. Tại nhiều địa phương, thân nhân liệt sĩ được gặp gỡ, tuyên truyền trước khi khai quật; các nghi thức tâm linh được tổ chức trang trọng, sau đó phần mộ được hoàn trả, thay tiểu mới, bảo đảm sự tôn kính đối với các anh hùng liệt sĩ.

Đại tá Tô Văn Hà - Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Ninh Bình cho biết, việc lấy mẫu ADN gặp nhiều khó khăn do nhiều nghĩa trang đã qua nhiều lần cải tạo, có nơi phải tháo dỡ 2-3 lớp vỏ mộ, hài cốt nằm sâu từ 1,5m đến hơn 2,5m. Sau hàng chục năm, nhiều hài cốt bị phong hóa, phân hủy mạnh, việc lựa chọn mẫu đạt tiêu chuẩn giám định ADN rất khó khăn.

Ngoài ra, việc số hóa thông tin phải thực hiện ngay tại thực địa, mỗi phần mộ mất hơn 25 phút, trong khi nhiều nghĩa trang không có mạng Internet. Kinh phí cũng là một trở ngại khi mức hỗ trợ tối đa theo quy định là 6 triệu đồng/mộ, trong khi chi phí thực tế để khai quật, hoàn trả nhiều phần mộ lên tới 10-12 triệu đồng.

Song song với việc lấy mẫu hài cốt, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đang tập trung xác minh thông tin về 16 liệt sĩ được cho là hy sinh, chôn cất ban đầu tại khu vực nay thuộc Tổ dân phố Liên Sơn, phường Lý Thường Kiệt. Qua khảo sát thực địa, gặp gỡ nhân chứng và đối chiếu hồ sơ, nhiều thông tin cho thấy các phần mộ này đã được cất bốc, quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Thi Sơn.

Ông Hoàng Hải Lăng, gần 90 tuổi, người từng trực tiếp tham gia quy tập hài cốt liệt sĩ năm 1990, cho biết ông cùng các cựu chiến binh và chính quyền địa phương đã tham gia cất bốc các phần mộ đưa về nghĩa trang. Những lời kể của nhân chứng cùng hồ sơ lưu trữ đang tiếp tục được đối chiếu để làm rõ vị trí chôn cất ban đầu và quá trình quy tập của 16 liệt sĩ.

Để việc giám định ADN đạt hiệu quả, ngoài mẫu hài cốt, việc thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ cũng được triển khai đồng bộ trên toàn tỉnh. Có mặt tại điểm thu nhận mẫu ADN tại phường Phù Vân, ông Nguyễn Đức Ích, trú tại phường Liêm Tuyền, xúc động khi hoàn thành việc lấy mẫu sinh phẩm. Hơn nửa thế kỷ kể từ ngày hai anh trai là liệt sĩ Nguyễn Đức Thích và Nguyễn Đức Kích hy sinh trên chiến trường miền Nam, gia đình vẫn chưa biết chính xác nơi các anh yên nghỉ.

'Tôi luôn hy vọng khoa học sẽ giúp gia đình tìm được các anh. Nếu xác định được danh tính, đó sẽ là niềm an ủi rất lớn đối với gia đình và cũng là mong ước của cha mẹ tôi lúc sinh thời', ông Ích chia sẻ.

Theo Công an tỉnh Ninh Bình, với phương châm 'đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng trường hợp', lực lượng Công an cơ sở đã trực tiếp đến từng gia đình rà soát, xác minh, hướng dẫn và hỗ trợ thân nhân liệt sĩ tham gia lấy mẫu ADN. Đối với những người tuổi cao, sức khỏe yếu, cán bộ, chiến sĩ đến tận nhà để thu nhận mẫu, bảo đảm không bỏ sót trường hợp đủ điều kiện.

Đến nay, Công an Ninh Bình đã thu nhận gần 19.000 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ. Cùng với hơn 6.000 mẫu hài cốt đã được thu thập, đây sẽ là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ giám định, đối sánh, từng bước trả lại tên tuổi cho những liệt sĩ còn khuyết danh, góp phần thực hiện trọn vẹn đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn', 'Đền ơn đáp nghĩa'.