Nông dân Việt viết nên hành trình tỷ đô

Từ khát vọng trên đồng ruộng đến những kỳ tích xuất khẩu

Từ một quốc gia không đủ lương thực, Việt Nam đã vươn lên trở thành cường quốc sản xuất và xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản hàng đầu thế giới. Nhờ các chính sách đổi mới, đặc biệt là trong khoán ruộng đất, nông dân đã mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu gạo và nhiều mặt hàng nông sản tỷ đô.

Chia sẻ tại tọa đàm “Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm Đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình” diễn ra ngày 28/5, GS.TS Phạm Hồng Tung (Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định, từ “Khoán 100” đến “Khoán 10”, những chính sách đổi mới đã giải được bài toán nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong giai đoạn khó khăn nhất.

“Từ một nước đứng bên bờ của nạn đói, Việt Nam đã trở thành top 3 xuất khẩu gạo thế giới. Đấy là một kỳ tích lịch sử mà có thể nói rằng giai cấp nông dân Việt Nam đã cứu đói cho cả dân tộc, giải thoát cả dân tộc khỏi nạn đói và tạo nên sự bền vững rất căn cơ, rất bài bản cả về kinh tế lẫn chính trị - xã hội để đất nước có thể từng bước đổi mới, vượt qua được thời kỳ khủng hoảng”- GS.TS Phạm Hồng Tung cho biết.

Những năm qua, nông nghiệp Việt Nam liên tiếp ghi nhận những kỷ lục mới. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản chạm mốc hơn 70 tỷ USD. Nhiều mặt hàng chiến lược như thủy sản, gạo, cà phê… đã được xuất khẩu tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Đánh giá về những đóng góp của nông dân và Hội Nông dân trong sự phát triển chung của ngành nông nghiệp, TS Phùng Đức Tiến - nguyên Thứ trưởng Bộ NNMT, Đại biểu Quốc hội khóa XVI cho biết, sản lượng lương thực nhiều năm luôn duy trì trên 45 triệu tấn. Riêng năm 2025, Việt Nam xuất khẩu khoảng 7,9 triệu tấn gạo, có năm vượt 9 triệu tấn, không chỉ đảm bảo an ninh lương thực trong nước mà còn đóng góp quan trọng cho an ninh lương thực thế giới.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, năm 2025, dù thiệt hại do thiên tai khoảng 15.000 tấn nhưng sản lượng cả năm vẫn đạt gần 10 triệu tấn - cao nhất từ trước đến nay. Sản lượng thịt đạt 8,8 triệu tấn; trứng 21,4 tỷ quả; thức ăn chăn nuôi 22,1 triệu tấn; sữa khoảng 1,3 triệu tấn…

“Với sự dẻo dai, thông minh, sáng tạo, người nông dân Việt Nam đã góp phần đưa ngành nông nghiệp tạo ra kỳ tích như hôm nay”- ông Tiến nhấn mạnh.

Bài toán mới của nông nghiệp, nông dân, nông thôn

Bên cạnh những thành tựu, theo GS.TS Phạm Hồng Tung, nông dân, nông thôn và nông nghiệp hiện nay đang đứng trước một bài toán mới còn khó hơn, đó là sinh kế của người nông dân.

“Chưa bao giờ lại có nhiều ruộng đất bị bỏ hoang như bây giờ, nhất là ở Nam Định, Thái Bình, Hải Dương. Hay như quê tôi ở Hải Dương, lần nào về tôi cũng rất đau xót khi thấy hàng cánh đồng mênh mông bị bỏ hoang cho cỏ mọc và chuột chạy ở trong đó. Người nông dân không ly hương, nhưng họ đã bắt đầu ly nông”- ông trăn trở.

Theo ông Tung, để giải bài toán nông nghiệp - nông dân - nông thôn trong giai đoạn mới, Việt Nam cần tập trung vào 4 vấn đề lớn. Trước hết là thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ để nâng tầm sản xuất nông nghiệp, đưa công nghệ thực sự đi vào đồng ruộng và đời sống nông dân. Cùng với đó là giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn và thích ứng với biến đổi khí hậu, bởi thiên tai và suy thoái môi trường đang đe dọa trực tiếp sinh kế của người dân. Đặc biệt, cần đổi mới tư duy sản xuất theo hướng toàn cầu. Mô hình sản xuất nhỏ lẻ ngày càng khó đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng hiện đại, vì vậy cần tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp lớn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

TS Phùng Đức Tiến cũng cho rằng người nông dân hiện nay đã bắt nhịp rất nhanh với chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh. Tuy nhiên, đây mới chỉ là giai đoạn khởi đầu và cần những bước đi mạnh mẽ hơn.

Ông Tiến khẳng định, nông nghiệp vẫn là trụ đỡ của nền kinh tế và người nông dân có đóng góp rất lớn vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trong đó, vai trò của Hội Nông dân Việt Nam rất quan trọng khi vừa là cơ quan đại diện quyền lợi của nông dân, vừa là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với người nông dân; hỗ trợ về cơ chế chính sách, nguồn vốn, tập huấn, nâng cao kiến thức và chuyển giao khoa học công nghệ.

Bà Bùi Thị Thơm - Phó Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam nhấn mạnh, sau 40 năm đổi mới, người nông dân cần tiếp tục phát huy vai trò chủ thể, trung tâm trong phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới.

“Muốn làm chủ thì trước hết phải có kiến thức”- bà Bùi Thị Thơm nói, đồng thời cho rằng nông dân hiện nay không chỉ cần kiến thức sản xuất mà còn phải am hiểu chuyển đổi số, thị trường, quản trị, khoa học công nghệ và kinh doanh.

Theo bà Thơm, nông dân cũng cần thay đổi tư duy sản xuất theo hướng liên kết, hợp tác, phát triển bền vững và có trách nhiệm hơn với cộng đồng, sức khỏe người tiêu dùng. Hội Nông dân các cấp sẽ tiếp tục tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, doanh nghiệp, nhà khoa học để phát huy vai trò cầu nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp và nông dân, góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững.