NSND Trần Ly Ly (Thành viên Hội đồng giám khảo): Một tương lai giàu bản sắc, hiện đại, có chiều sâu nhân văn

“Năm 2025 là một thời điểm rất đặc biệt. Sân khấu Việt Nam đang đứng ở giao điểm giữa truyền thống và hiện đại, giữa nhu cầu làm mới cấu trúc - ngôn ngữ biểu đạt và khao khát gìn giữ những giá trị cốt lõi của dân tộc.

Nếu vài năm trước đây chúng ta nói nhiều về sự trầm lắng hay khó khăn của sân khấu, thì năm 2025 cho tôi cảm giác khác: một sự “rục rịch bừng tỉnh”. Các đoàn nghệ thuật mạnh dạn đầu tư hơn cho dàn dựng, kỹ thuật, mỹ thuật; nghệ sĩ trẻ tự tin hơn trong việc sử dụng ngôn ngữ cơ thể, hình khối, âm nhạc, công nghệ để kể câu chuyện của thời đại.

Tôi nhìn thấy những chuyển động tích cực từ các loại hình: kịch nói bắt đầu đổi mới về cấu trúc; cải lương và chèo nỗ lực kết hợp yếu tố đương đại mà vẫn giữ hơi thở truyền thống; múa và nhạc kịch có những bước thử nghiệm đáng trân trọng. Điều mừng nhất là khán giả trở lại nhà hát với tâm thế cởi mở hơn, sẵn sàng đón nhận những cách kể chuyện mới. Không phải tác phẩm nào cũng hoàn chỉnh, nhưng tinh thần tìm tòi, dám làm, dám mạo hiểm của đội ngũ sáng tạo là điều tôi đánh giá rất cao trong năm nay.

Điểm nổi bật nhất theo tôi là sự trưởng thành về tư duy sáng tạo. Nghệ sĩ hôm nay không chỉ biểu diễn thuần túy mà còn ý thức rõ vai trò của mình trong việc kiến tạo những diễn ngôn văn hóa. Họ tìm đến các câu chuyện mang tính xã hội nhiều hơn, phản ánh đời sống người Việt hiện đại, đồng thời biết tận dụng ngôn ngữ hình thể và không gian để mở rộng biên độ cảm xúc.

Một điểm đáng ghi nhận khác là các nhà quản lý lẫn đơn vị sản xuất đã bắt đầu tiếp cận sân khấu theo tư duy công nghiệp sáng tạo. Nghĩa là sản phẩm nghệ thuật được nhìn như một dự án có kế hoạch bài bản, có chiến lược truyền thông, có mục tiêu tiếp cận khán giả rõ ràng. Điều này giúp cho nghệ sĩ “thở” dễ hơn, và khán giả cũng có cơ hội tiếp nhận tác phẩm ở chất lượng tốt hơn.

Thứ ba là sự chuyên nghiệp trong tổ chức và biểu diễn. Một tác phẩm xứng đáng được vinh danh khi mỗi thành phần – từ diễn viên, âm thanh, phục trang đến nhịp độ tổng thể – đều được chăm chút. Khán giả ngày nay rất tinh tế, họ cảm nhận được sự nghiêm túc của ê-kíp ngay từ khoảnh khắc đầu tiên.

Ngoài ba yếu tố chính, tôi còn xem xét sự mới mẻ, tinh thần dám thử nghiệm và khả năng tạo ảnh hưởng tích cực cho cộng đồng sáng tạo. Một tác phẩm tốt là tác phẩm mở ra khả năng phát triển cho sân khấu sau nó”.

Top 5 đề cử giải thưởng Tinh Hoa Việt năm nay mang đến cho NSND Trần Ly Ly nhiều cảm xúc. Với chị, mỗi tác phẩm một màu sắc, một cách kể, nhưng đều có chung điểm là nỗ lực vượt lên giới hạn của chính mình:

“Có tác phẩm khiến tôi ấn tượng vì sự kết hợp tinh tế giữa truyền thống và đương đại, cho thấy tư duy đạo diễn rất rõ ràng trong cách chọn chất liệu lẫn cách xử lý hình tượng. Có tác phẩm lại mạnh mẽ ở chiều cảm xúc, khiến khán giả phải lặng đi vì cách diễn viên “đi tới tận cùng” của nhân vật. Cũng có những vở cho thấy trí tưởng tượng phong phú và sự liều lĩnh đáng trân trọng của ê-kíp trẻ – họ có thể còn thiếu kinh nghiệm, nhưng năng lượng sáng tạo thì rất mạnh mẽ.

Điều tôi quý nhất là cả năm tác phẩm đều thể hiện ý thức nghiêm túc về nghề. Nền sân khấu nào cũng cần những con người như vậy: biết lao động nghệ thuật một cách nghiêm chỉnh, biết tự làm mới mình, biết lắng nghe hơi thở của thời đại mà không đánh mất bản sắc văn hóa.

Ngoài ra, tôi đánh giá cao sự dấn thân của thế hệ trẻ. Nhiều bạn đạo diễn, biên đạo, diễn viên mang năng lượng mạnh mẽ, sẵn sàng học hỏi quốc tế nhưng không đánh mất bản sắc Việt. Họ là những người sẽ làm nên diện mạo của sân khấu trong 5 đến 10 năm tới. Khi nhìn họ, tôi thấy tương lai của chúng ta không hề mờ mịt như nhiều người từng lo lắng”.

Theo NSND Trần Ly Ly, đây là thời điểm cực kỳ thích hợp để tôn vinh sân khấu. Khi một lĩnh vực nghệ thuật đang nỗ lực chuyển mình, sự ghi nhận từ xã hội không chỉ là động lực mà còn là trách nhiệm. Giải thưởng Tinh Hoa Việt xuất hiện đúng lúc, tạo ra một hệ thống đánh giá uy tín, minh bạch, giúp các đơn vị, nghệ sĩ hiểu rõ mình đang ở đâu trong dòng chảy chung của nghệ thuật biểu diễn:

“Tinh hoa” đối với tôi không phải là sự lộng lẫy nhất thời, mà là giá trị văn hóa được mài giũa qua lao động sáng tạo nghiêm túc. Khi giải thưởng nhấn mạnh vào yếu tố tinh hoa, chúng ta đang khuyến khích nghệ sĩ hướng đến chất lượng bền vững, không chạy theo xu hướng nhất thời hay những hào quang ngắn ngủi.

Quan trọng hơn, giải thưởng còn góp phần tạo cầu nối giữa nghệ thuật truyền thống và công chúng trẻ - điều mà sân khấu Việt Nam luôn mong mỏi. Việc đưa sân khấu vào một hệ sinh thái tôn vinh rộng lớn như Tinh Hoa Việt giúp nghệ thuật biểu diễn có thêm tiếng nói mạnh mẽ trong đời sống văn hóa đương đại”.

Các tác phẩm được chọn vào top 5, với NSND Trần Ly Ly, phải đạt ba yếu tố chính:

“Thứ nhất là ngôn ngữ nghệ thuật. Tôi luôn quan tâm cách tác phẩm sử dụng hình khối, ánh sáng, âm nhạc, chuyển động, nhịp điệu để tạo nên thế giới cảm xúc cho khán giả. Sân khấu không thể chỉ dựa vào lời thoại hay cốt truyện; nó phải là tổng hòa của nhiều lớp ngôn ngữ biểu đạt.

Thứ hai là tính tư tưởng và chiều sâu văn hóa. Tác phẩm phải nói được điều gì đó về con người Việt Nam, về những giá trị mà chúng ta theo đuổi, hoặc về những vấn đề mà xã hội đang đối mặt. Không nhất thiết phải quá nặng nề, nhưng phải có một ý niệm rõ ràng, có điều để chiêm nghiệm.

Tôi luôn mong muốn sân khấu Việt Nam có thêm nhiều tác phẩm thật sự mạnh mẽ, mang tinh thần sáng tạo quyết liệt, và đặc biệt là có dấu ấn cá nhân rõ ràng của người nghệ sĩ. Sân khấu không thể chỉ dừng ở mức kể một câu chuyện; nó phải tạo ra một thế giới riêng, một ngôn ngữ riêng, một cảm xúc chạm tới tận sâu của khán giả.

Trong thời đại mà công nghệ và nhịp sống đô thị khiến con người bị cuốn đi rất nhanh, nghệ thuật càng phải dũng cảm hơn, phải đi thẳng vào những vùng cảm xúc chưa được khai phá, phải trả lời những câu hỏi mới mẻ của thời cuộc. Tôi mong các nghệ sĩ trẻ đừng ngần ngại thử nghiệm, đừng sợ sai, đừng sợ khác biệt. Chính sự khác biệt – khi được mài giũa bằng lao động nghiêm túc – mới tạo ra dấu ấn riêng và giúp sân khấu Việt Nam bước ra khỏi sự an toàn quen thuộc.

Tôi muốn nhìn thấy những tác phẩm mà khi tấm màn khép lại, khán giả vẫn phải ngồi lại vài phút để suy nghĩ. Tác phẩm phải làm họ đặt câu hỏi, phải khơi gợi đối thoại, phải khiến họ cảm thấy mình vừa đi qua một trải nghiệm thật sự. Đó mới là giá trị lâu bền của sân khấu.

Và tôi tin rằng chúng ta hoàn toàn có đủ nền tảng, đủ lực lượng sáng tạo để làm được điều đó. Chỉ cần các nghệ sĩ dám bước thêm một bước nữa – mạnh mẽ hơn, táo bạo hơn, sâu sắc hơn – thì sân khấu Việt Nam chắc chắn sẽ có những tác phẩm tạo dấu ấn không chỉ trong nước mà cả trên bản đồ nghệ thuật quốc tế”.