Phát huy vai trò giám sát của nhân dân từ cơ sở - Bài 1: “Cánh tay nối dài” của Mặt trận

Với phương châm lấy người dân làm trung tâm, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tại Hải Phòng ngày càng khẳng định vai trò là “cánh tay nối dài” của Mặt trận trong giám sát, phản ánh và kiến nghị xử lý những vấn đề phát sinh, góp phần đáng kể hạn chế sai sót, lãng phí và củng cố đồng thuận ngay từ cơ sở...

Bám sát cơ sở, giám sát có trọng tâm

Tại phường Kiến An, Ban Thanh tra nhân dân (TTND) và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng (GSĐTCCĐ) đã từng bước khẳng định vai trò trong thực hiện quyền làm chủ của nhân dân. Các ban chủ động bám sát địa bàn, tham gia giám sát việc thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của HĐND các cấp; đồng thời theo dõi việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân, thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Qua giám sát, nhiều tồn tại, hạn chế đã được phát hiện và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền khắc phục kịp thời, góp phần phòng, chống tham nhũng, lãng phí, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân.

Ông Vũ Xuân Phúc - Chủ tịch Uỷ ban MTTQ Việt Nam phường Kiến An cho biết: Điểm đáng ghi nhận tại địa phương là hoạt động giám sát ngày càng đi vào thực chất, tập trung vào những vấn đề người dân quan tâm. Điển hình như đợt bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, Ban TTND đã tổ chức giám sát việc thực hiện các quy định về bầu cử, góp phần bảo đảm quá trình bầu cử diễn ra dân chủ, công khai, minh bạch, đúng quy định của pháp luật; kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý những vấn đề phát sinh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cử tri và nhân dân.

Trong khi đó, Ban GSĐTCCĐ tập trung giám sát công tác đền bù, giải phóng mặt bằng dự án đường nối Quốc lộ 5 - Quốc lộ 10 trên địa bàn phường; giám sát việc thực hiện các quy định pháp luật trong tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính về đăng ký đất đai, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đối với hộ gia đình, cá nhân.

Theo Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Kiến An Vũ Xuân Phúc, thực tiễn cho thấy, việc phát huy phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” đã giúp nhiều vấn đề phát sinh tại cơ sở được nhận diện sớm. Những phản ánh liên quan đến đền bù, giải phóng mặt bằng, chất lượng thi công công trình được chuyển tải kịp thời, giúp chủ đầu tư có điều chỉnh phù hợp, hạn chế nguy cơ lãng phí ngân sách, đồng thời góp phần ngăn ngừa phát sinh điểm nóng, đơn thư khiếu kiện kéo dài.

Còn tại phường Kinh Môn, hoạt động của Ban TTND cũng đang từng bước đi vào nền nếp. Ban đã phối hợp với các tổ chức thành viên của Mặt trận và tổ dân phố nắm bắt tình hình nhân dân, tổng hợp 18 ý kiến, kiến nghị liên quan đến giải quyết thủ tục hành chính sau sáp nhập, tranh chấp đất đai, trật tự, văn minh đô thị và tiến độ thi công một số công trình dân sinh. Các ý kiến được phân loại, tổng hợp và chuyển đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Ban TTND phường Kinh Môn đồng thời duy trì việc theo dõi, giám sát thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại các tổ dân phố; phối hợp tham gia hòa giải một số vụ việc mâu thuẫn trong nhân dân, góp phần giữ gìn đoàn kết, ổn định tại cộng đồng dân cư.

Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Kinh Môn Lê Thị Chinh cho rằng, để hoạt động của Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ có bước chuyển rõ nét, hai đơn vị phải tăng cường nắm bắt tình hình ngay từ cơ sở, kịp thời tổng hợp tâm tư, nguyện vọng và những vấn đề nhân dân quan tâm. Hoạt động giám sát phải bảo đảm khách quan, công khai, đúng quy định, qua đó góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân và nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận.

Đưa giám sát thành hoạt động thường xuyên

Không chỉ ở Kiến An, Kinh Môn, hoạt động của Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ đang được MTTQ các cấp tại Hải Phòng chú trọng củng cố, kiện toàn và nâng cao chất lượng, nhất là sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã.

Theo Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố, công tác tổng kết hoạt động Ban TTND nhiệm kỳ 2021 - 2023, kiện toàn Ban TTND nhiệm kỳ 2024 - 2027 được triển khai theo quy định của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở. MTTQ các cấp đồng thời triển khai các quy định về tổ chức, hoạt động của Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ theo hướng dẫn của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, việc kiện toàn tổ chức, bảo đảm hoạt động của các ban tiếp tục được quan tâm. Theo hướng dẫn của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, MTTQ cấp xã chỉ đạo, hướng dẫn Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ tiếp tục thực hiện chức năng giám sát, gắn với yêu cầu thực tiễn tại địa phương.

Tính riêng trong năm 2025, Ban TTND tại các xã, phường, thị trấn đã thực hiện 2.502 cuộc giám sát; qua đó phát hiện, kiến nghị chính quyền 2.401 vụ việc, trong đó 2.232 vụ việc đã được chính quyền chỉ đạo giải quyết. Ban GSĐTCCĐ giám sát 459 công trình, dự án; 449 công trình, dự án được xác định thực hiện đúng quy định, 10 công trình, dự án chưa xác định sai phạm.

6 tháng đầu năm 2026, Ban TTND tại các xã, phường, đặc khu thực hiện 139 cuộc giám sát, phát hiện, kiến nghị chính quyền 40 vụ việc, trong đó 38 vụ việc đã được chỉ đạo giải quyết. Ban GSĐTCCĐ giám sát 313 công trình, dự án; xác định 258 công trình, dự án thực hiện đúng quy định, 50 công trình, dự án chưa xác định sai phạm và kiến nghị chính quyền các cấp chỉ đạo giải quyết 5 vụ việc.

Những con số trên cho thấy mạng lưới giám sát của nhân dân đang từng bước được duy trì, góp phần phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời những dấu hiệu sai sót, lãng phí hoặc vi phạm quy trình kỹ thuật trong quá trình triển khai các công trình, dự án.

Nhiệm vụ đặc biệt trong công tác giám sát

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hải Phòng Đặng Văn Hách cho biết, một nhiệm vụ được Hải Phòng đặc biệt chú trọng trong thời gian qua là giám sát việc quản lý, khai thác, xử lý cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính cấp xã. Trong tháng 6/2026, đã có 17 địa phương tổ chức giám sát. Các địa phương còn lại chỉ đạo, hướng dẫn Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ tăng cường bám địa bàn, tiếp nhận, tổng hợp đầy đủ phản ánh, kiến nghị của cử tri và nhân dân liên quan đến quản lý, sử dụng tài sản công; đồng thời thực hiện giám sát theo quy định.

Cùng với giám sát, việc thực hiện dân chủ ở cơ sở được gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số và phục vụ trực tiếp người dân. Tại phường Thạch Khôi, 23.925 hồ sơ được tiếp nhận, tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,94%. Tại xã Kiến Hải, 13.346 hồ sơ được tiếp nhận và không có hồ sơ quá hạn.

Một số mô hình như “Ngày thứ Sáu không hẹn” ở xã Nghi Dương, “Một cửa tại nhà” ở xã Thanh Hà hay “Chính quyền thân thiện” tại phường Ngô Quyền đã góp phần đưa chính quyền đến gần người dân hơn… Thông qua việc đổi mới phương thức làm việc, chủ động lắng nghe và kịp thời giải quyết những kiến nghị chính đáng, các mô hình đã góp phần nâng cao sự hài lòng, củng cố niềm tin của nhân dân đối với chính quyền cơ sở. Đây cũng là những cách làm thiết thực nhằm xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, gần dân, sát dân, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Đặng Văn Hách cho biết: Hoạt động kiểm tra, giám sát việc thực hiện dân chủ ở cơ sở vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Phạm vi giám sát ở một số nơi chưa rộng, việc kiểm tra chủ yếu mang tính định kỳ hoặc lồng ghép trong chương trình chung, chưa có nhiều cuộc kiểm tra chuyên đề đi sâu vào từng lĩnh vực.

Để hoạt động của Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ ở cơ sở thực sự trở thành một kênh giám sát hiệu quả của nhân dân, ông Đặng Văn Hách cho rằng yêu cầu đặt ra là tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, lựa chọn đúng những vấn đề người dân quan tâm và tăng cường giám sát trực tiếp tại cơ sở. Quan trọng hơn, các kiến nghị sau giám sát cần được quan tâm theo dõi, bảo đảm phản ánh của người dân không chỉ được tiếp nhận mà còn được giải quyết thực chất, hiệu quả.

Khi tiếng nói của nhân dân được lắng nghe, phản ánh được chuyển thành kiến nghị cụ thể và kiến nghị được theo dõi đến kết quả cuối cùng, Ban TTND và Ban GSĐTCCĐ sẽ tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối thiết thực giữa nhân dân với chính quyền, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở công khai, minh bạch, gần dân và vì dân.

(còn nữa)