Phòng ngừa thiên tai: Bắt đầu từ những “khu dân cư an toàn”

Thế mạnh của Mặt trận là vận động, tập hợp, hiệp thương, phối hợp và phát huy vai trò tự quản của Nhân dân. Trong công tác phòng, chống và ứng phó với thiên tai, những thế mạnh đó được phát huy ngay từ cơ sở thông qua việc phối hợp rà soát các nhóm dễ bị tổn thương ở khu vực có nguy cơ mất an toàn. Trên cơ sở đó, cán bộ Mặt trận kịp thời thông tin, cảnh báo, vận động người dân chủ động sơ tán, đồng thời phối hợp, huy động lực lượng hỗ trợ những trường hợp không thể tự di chuyển, góp phần bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản của Nhân dân.

Khi thiên tai xảy ra, hệ thống Mặt trận kết nối các tổ chức thành viên, tổ chức tôn giáo, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và cộng đồng để hỗ trợ người dân kịp thời. Việc vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện đúng mục đích, đúng đối tượng, công khai, minh bạch. Sau thiên tai là việc hỗ trợ người dân phục hồi nhà ở, học tập, sinh kế và điều kiện sản xuất để sớm ổn định cuộc sống.

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI cũng nêu rõ: “Phát huy vai trò làm chủ, tinh thần tự quản của Nhân dân, xây dựng khu dân cư đoàn kết, an toàn, ấm no, hạnh phúc”. Trong bối cảnh thiên tai cực đoan, chữ “an toàn” cần được ưu tiên cụ thể hóa thành khả năng tự phòng ngừa, phối hợp ứng phó và phục hồi của mỗi khu dân cư.

Một khu dân cư an toàn là người dân cần biết khu vực nào có nguy cơ, ai cần được hỗ trợ trước, nơi nào tránh khi mưa lớn, điểm sơ tán ở đâu, ai có phương tiện hỗ trợ, ai biết sơ cứu, nguồn nước sạch và nhu yếu phẩm dự phòng được bố trí thế nào. Phương án chỉ thực sự có giá trị khi người dân hiểu, nhớ và biết mình phải làm gì khi tình huống xảy ra.

Thông tin quản lý của chính quyền cần được bổ sung bằng thông tin thực tế từ khu dân cư; phản ánh của người dân về điểm ngập, nguy cơ sạt lở, đường dễ chia cắt, hộ có người bệnh hoặc người già cần hỗ trợ phải được chuyển đến đúng cơ quan có trách nhiệm. Khi đó, Mặt trận trở thành kênh thông tin hai chiều giúp chính quyền nắm sát tình hình cơ sở, xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh, hỗ trợ tốt nhất trong điều kiện có thể để đảm bảo an toàn cho nhân dân trong thiên tai, bão lũ. 

Vai trò giám sát của Mặt trận cũng cần được đặt trong toàn bộ chu trình phòng, chống thiên tai. Không chỉ giám sát tiền, hàng cứu trợ, Mặt trận giám sát những vấn đề sát với an toàn của Nhân dân như cảnh báo, sơ tán, điều kiện nơi trú tránh, chính sách hỗ trợ và xử lý kiến nghị về hạ tầng xung yếu…

Từ thực tiễn đó, có 5 việc Mặt trận cấp cơ sở cần ưu tiên thực hiện trong công tác phòng ngừa thiên tai. Đó là MTTQ Việt Nam cấp xã phối hợp rà soát các khu dân cư có nguy cơ cao, lập danh sách nhóm cần ưu tiên hỗ trợ khi sơ tán và xác định rõ đầu mối có thể tiếp cận từng nhóm dân cư khi khẩn cấp.

Cùng với đó, xây dựng mạng lưới truyền tin cộng đồng nhiều lớp. Cảnh báo chuyên môn cần được chuyển thành thông tin ngắn, rõ, dễ thực hiện: khu vực nào nguy hiểm, khi nào phải di chuyển, tuyến nào không được đi, nơi trú tránh ở đâu. Bên cạnh tin nhắn, mạng xã hội và nền tảng số, vẫn phải duy trì loa truyền thanh, điện thoại và thông báo trực tiếp đối với người cao tuổi, người ít sử dụng công nghệ hoặc địa bàn có nguy cơ mất điện, mất liên lạc.

Hiệp thương phân công các tổ chức thành viên tham gia phương châm “bốn tại chỗ” theo thế mạnh và đối tượng. Đoàn viên, hội viên, người có uy tín, lực lượng tình nguyện ở khu dân cư cần được gắn với những phần việc cụ thể; đồng thời phối hợp tập huấn, diễn tập các kỹ năng thiết thực như sơ tán, sơ cứu ban đầu, hỗ trợ người yếu thế và phân phối nhu yếu phẩm.

Chuẩn hóa việc vận động, tiếp nhận và phân phối cứu trợ. Mỗi đợt vận động cần công khai kịp thời kết quả tiếp nhận, kế hoạch và kết quả phân bổ, đối tượng, mức hỗ trợ; ứng dụng công nghệ để giảm trùng lặp nhưng đồng thời phải có hình thức công khai phù hợp ngay tại cộng đồng để người dân dễ biết, dễ kiểm tra và giám sát.

Cuối cùng là đưa phòng, chống thiên tai thành một nội dung giám sát gắn với phản ánh ý kiến Nhân dân từ cơ sở. Trước mùa mưa bão và sau mỗi đợt thiên tai lớn, Mặt trận cần tổng hợp những bất cập về cảnh báo, sơ tán, điểm nguy hiểm, hạ tầng xung yếu, cứu trợ và phục hồi sinh kế để kiến nghị cơ quan có trách nhiệm xử lý và giám sát việc xử lý.