Quảng Ngãi: Cựu quân y 96 tuổi lưu giữ cuốn sổ ghi tên 181 liệt sĩ

Giữ gìn cuốn sổ 181 liệt sĩ

Tại phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi, vợ chồng y sĩ Đào Ngọc Thạnh (96 tuổi) và dược sĩ Mai Thị Kim Ngân (81 tuổi) vẫn lưu giữ một cuốn sổ đã theo ông Thạnh suốt hơn nửa thế kỷ.

Trong từng trang giấy là tên tuổi, quê quán, đơn vị và những thông tin liên quan đến 181 liệt sĩ từng được điều trị tại Bệnh xá Quân y B23.

Cuốn sổ được ông Thạnh gìn giữ từ năm 1968. Qua thời gian, nhiều trang giấy nét mực ở một số chỗ phai nhạt. Tuy nhiên, ông bà vẫn giữ gìn cẩn thận, bởi phía sau mỗi cái tên là một người lính đã từng chiến đấu, chịu thương tích và hy sinh.

Năm 1968, khi đang giảng dạy nghề y tại tỉnh đội Quảng Ngãi, ông Thạnh được điều động về Bệnh xá Quân y B23. Những năm tháng sau đó, ông cùng đồng đội làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh giữa núi rừng.

Thời chiến, hành trình đưa thương binh về B23 luôn đối mặt hiểm nguy. Người bị thương được chuyển qua các trạm trung chuyển, sau đó cán bộ quân y tiếp tục đưa về nơi điều trị. Để bảo đảm bí mật, bệnh xá nhiều lần phải thay đổi vị trí khi bị đối phương phát hiện.

Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, thiếu thốn đủ bề, B23 vẫn bám trụ tại vùng núi huyện Trà Bồng cũ để cứu chữa thương binh.

Những người lính đến B23 mang theo thương tích và hy vọng được trở về đơn vị. Nhưng với không ít người, nơi đây lại trở thành điểm dừng cuối cùng của cuộc đời. Họ nằm lại giữa núi rừng Quảng Ngãi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Cuốn sổ giúp tìm người thân

Sau ngày đất nước thống nhất, cuốn sổ nhiều lần giúp các gia đình ở các tỉnh phía Bắc tìm kiếm thông tin về người thân mất tích trong chiến tranh.

Có trường hợp, chỉ cần nghe người nhà đọc tên, ông Thạnh đã nhớ ra người lính ấy từng được đưa về B23. Tuy nhiên, ngày hy sinh được ghi trong cuốn sổ đôi khi không trùng với thông tin gia đình đang lưu giữ.

Theo ông Thạnh, điều này có thể bắt nguồn từ hoàn cảnh đặc biệt của chiến tranh. Có thương binh bị thương nặng nhưng vẫn được điều trị trong thời gian dài mới qua đời. Cán bộ quân y ghi ngày người đó mất, trong khi đơn vị có thể xác định ngày hy sinh dựa trên thời điểm bị thương, mất liên lạc hoặc một mốc thời gian khác.

Do đó, mỗi thông tin trong cuốn sổ đều có thể trở thành một “mảnh ghép”, giúp đối chiếu với hồ sơ, tài liệu lịch sử và lời kể của nhân chứng để làm rõ quá trình chiến đấu, hy sinh của từng liệt sĩ.

Dược sĩ Mai Thị Kim Ngân đến Bệnh xá Quân y B23 trước chồng, tháng 5/1965, bà Ngân bắt đầu công việc chăm sóc thương binh tại đây. Năm 1970, bà đi học dược sĩ ở Kon Tum, sau đó công tác tại Bệnh xá B21 rồi trở lại B23 vào năm 1974.

Trong thời gian công tác, bà Ngân cũng trực tiếp tham gia chôn cất nhiều liệt sĩ. Những nấm mộ được dựng vội giữa rừng, không bia mộ, không có điều kiện tổ chức nghi lễ đầy đủ. Những người đồng đội chỉ có thể tiễn đưa đồng đội bằng sự trân trọng và tình cảm sâu nặng giữa những năm tháng chiến tranh.

Khi biết về “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, vợ chồng ông Thạnh đặc biệt quan tâm. Những hoạt động tìm kiếm liệt sĩ cũng khơi lại nhiều ký ức mà ông bà đã gìn giữ suốt hàng chục năm.

Ông Thạnh lấy giấy, vẽ lại sơ đồ 3 khu vực mà ông nhớ từng là nơi chôn cất liệt sĩ. Theo ông Thạnh, khu A nằm gần đỉnh dốc Bà Dũng, phía đối diện là núi Ông. Khu B nằm ở vị trí vuông góc với suối Loa và sông Giang, thuộc vùng núi xã Trà Tân, huyện Trà Bồng cũ. Khu C nằm tại khu vực các xã Trà Nham và Trà Bùi, huyện Trà Bồng cũ.

Ông Thạnh cho rằng, những già làng, người có uy tín và người cao tuổi trong cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng núi Trà Bồng cũ có thể vẫn còn nhớ những địa điểm từng chôn cất liệt sĩ.

Theo ông Thạnh, những ký ức ấy cần được ghi nhận sớm, bởi các nhân chứng ngày càng lớn tuổi và những thông tin quý giá có thể mất đi theo thời gian.

Mới đây, Đại tá Trịnh Công Sơn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, đã đến thăm gia đình ông Thạnh, bà Ngân để tiếp cận, thu thập thông tin ban đầu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ từng được an táng tại khu vực Bệnh xá Quân y B23.

Đại tá Trịnh Công Sơn trân trọng những đóng góp của vợ chồng ông Thạnh, bà Ngân trong việc âm thầm lưu giữ nguồn tư liệu quý. Cuốn sổ ghi thông tin 181 liệt sĩ được đánh giá là nguồn tư liệu có giá trị, góp phần bổ sung cơ sở dữ liệu phục vụ tìm kiếm và xác minh danh tính liệt sĩ.

Theo Đại tá Trịnh Công Sơn, những thông tin ông Thạnh cung cấp là nguồn tư liệu ban đầu. Thời gian tới, Bộ CHQS tỉnh Quảng Ngãi sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan, địa phương thu thập lời kể của nhân chứng, rà soát hồ sơ, tài liệu lịch sử, đối chiếu bản đồ và khảo sát thực địa tại các vị trí được xác định để từng bước khoanh vùng.

Việc lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang liệt sĩ khu vực núi Cà Đam đã hoàn thành cũng tạo thêm cơ sở phục vụ đối chiếu, xác định danh tính liệt sĩ trong thời gian tới.