Quyền miễn trừ “mập mờ” khiến e ngại trong phê duyệt các mô hình đột phá

Mang nặng tính quản lý hành chính

Ngày 28/10 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Theo đại biểu Quốc hội Tô Ái Vang (Đoàn TP. Cần Thơ), một số quy định trong dự thảo vẫn còn mang nặng tính quản lý hành chính.

Theo đó, về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, bà Vang cho hay công nghệ mới trong thị trường chứng khoán vô cùng nhạy cảm với rủi ro hệ thống. Tuy nhiên, nếu hành lang pháp lý về quyền miễn trừ quy định mập mờ, ranh giới giữa rủi ro công nghệ khách quan với sai phạm hành chính do chủ quan không rõ ràng thì các cơ quan quản lý sẽ e ngại phê duyệt các mô hình công nghệ tài chính (Fintech) có tính đột phá. Hệ quả là dòng vốn công nghệ và chất xám sẽ dịch chuyển sang các quốc gia khác trong khu vực có cơ chế thông thoáng hơn.

Bà Vang dẫn chứng, hiện nay Đồng bằng sông Cửu Long đang rất cần nguồn vốn lớn để chuyển đổi mô hình thích ứng với biến đổi khí hậu, trong khi nguồn vốn công không thể bao bọc hết. Các mô hình gọi vốn dựa trên chuỗi công nghệ tài chính mới rất cần cơ chế thử nghiệm này để giải quyết bài toán khát vốn cho nông dân và doanh nghiệp địa phương mà không lo ngại rủi ro pháp lý mơ hồ.

Từ đó, bà Vang kiến nghị bổ sung tại Điều 6a Tổ chức, cá nhân tham gia và quản lý thử nghiệm nếu thực hiện đúng, đầy đủ quy trình kiểm soát rủi ro đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt thì được miễn trừ trách nhiệm dân sự và hành chính nếu xảy ra thiệt hại do yếu tố khách quan từ công nghệ. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế thúc đẩy bảo hiểm rủi ro công nghệ để bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư một cách chủ động.

Đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hiển (Đoàn TPHCM) cho rằng, dự thảo Luật đã bổ sung điểm 1a, 1b cho phép nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là tổ chức, cá nhân tham gia mua, giao dịch, chuyển nhượng trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Qua rà soát, Luật Chứng khoán hiện hành cho phép nhà đầu tư ủy thác cho công ty quản lý quỹ mua, bán, nắm giữ chứng khoán và các tài sản khác. Với danh mục ủy thác do công ty quản lý quỹ quyết định đầu tư, bản chất đây là hoạt động của nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp là tổ chức. Nhưng nhà đầu tư thực hiện ủy thác (cá nhân) lại không được coi là nhà đầu tư chuyên nghiệp, nên phải chịu các hạn chế áp dụng cho cá nhân tự đầu tư khi tham gia giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Từ đó, ông Hiển đề nghị cân nhắc bổ sung điểm 1c tại khoản này theo hướng: “Trường hợp cá nhân ủy thác quản lý danh mục đầu tư cho công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán theo hợp đồng quản lý danh mục đầu tư toàn quyền, thì được áp dụng quy định tại điểm 1a khoản này đối với tài sản ủy thác”.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát: Không chuyển rủi ro của tổ chức sang khách hàng

Đại biểu Quốc hội Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cũng cho rằng, về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần có giới hạn rõ ràng và không chuyển rủi ro của tổ chức sang khách hàng. Ủng hộ việc tạo không gian thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán. Tuy nhiên, ông Mai nhìn nhận đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến tiền, tài sản và dữ liệu của nhà đầu tư. Vì vậy, luật cần xác lập các nguyên tắc bảo vệ tối thiểu, không nên chỉ dẫn chiếu chung chung hoặc giao toàn bộ nội dung cốt lõi cho văn bản dưới luật.

“Đề nghị quy định việc tham gia cơ chế thử nghiệm phải trên cơ sở tự nguyện, sau khi người tham gia được cung cấp đầy đủ thông tin và cảnh báo về phạm vi, mức độ rủi ro. Tài sản của khách hàng phải được tách biệt; dữ liệu cá nhân và dữ liệu giao dịch phải được bảo vệ. Phải có cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và xử lý tài sản, hợp đồng khi thử nghiệm tạm dừng hoặc kết thúc”, ông Mai nói, đồng thời kiến nghị Chính phủ có thể quy định hạn mức người tham gia, giá trị giao dịch, phạm vi thời gian cho từng giải pháp, nhưng phải nằm trong khuôn khổ nguyên tắc, tiêu chí dừng và trách nhiệm đã được luật xác định. Cụm từ “tự chịu trách nhiệm” cần được hiểu là nhà đầu tư chấp nhận rủi ro thông thường sau khi đã được thông tin đầy đủ, không thể dùng để miễn nghĩa vụ của tổ chức khi có lỗi vi phạm hoặc sự cố hệ thống thuộc trách nhiệm của tổ chức đó.

Cũng theo ông Mai, cơ chế loại trừ/miễn trách nhiệm không được áp dụng đối với hành vi gian lận, cố ý vi phạm hoặc bỏ qua nguy cơ đã biết mà không có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Khi thử nghiệm không đạt kết quả, phải có phương án chuyển giao tài sản, dữ liệu, hợp đồng và giải quyết quyền lợi còn tồn đọng của khách hàng.

Vì vậy, cần bổ sung vào khoản 3 Điều 1 dự thảo (bổ sung Điều 6a vào Điều 6) nguyên tắc: Việc tham gia cơ chế thử nghiệm có kiểm soát phải trên cơ sở tự nguyện, sau khi người tham gia được cung cấp đầy đủ thông tin và cảnh báo rủi ro; giấy chứng nhận thử nghiệm phải xác định rõ phạm vi, đối tượng, mức độ rủi ro từng mô hình, đồng thời bảo đảm việc miễn loại trừ trách nhiệm phù hợp với pháp luật về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và không làm mất quyền được bảo vệ của khách hàng.