Sân khấu Thủ đô trước cơ hội bứt phá

Chưa khai thác tương xứng

Hà Nội sở hữu hệ thống các nhà hát chuyên nghiệp hàng đầu như Nhà hát Kịch Hà Nội, Nhà hát Chèo Hà Nội, Nhà hát Cải lương Hà Nội, Nhà hát Múa rối Thăng Long, Nhà hát Ca Múa Nhạc Thăng Long cùng nhiều đơn vị nghệ thuật của Trung ương đứng chân trên địa bàn. Đây là lợi thế mà ít địa phương nào có được.

Trong nhiều năm qua, các đơn vị nghệ thuật của Thủ đô đã không ngừng đầu tư dàn dựng những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, phản ánh đời sống đương đại, tôn vinh lịch sử, văn hóa dân tộc và góp phần gìn giữ các loại hình nghệ thuật truyền thống. Nhiều vở diễn được đánh giá cao tại các liên hoan, hội diễn trong nước và quốc tế, khẳng định năng lực sáng tạo của đội ngũ nghệ sĩ.

Tuy nhiên, nghịch lý vẫn tồn tại khi không ít tác phẩm chất lượng chỉ sáng đèn trong một thời gian ngắn rồi cất kho. Khán giả đến với sân khấu chưa đông, doanh thu từ bán vé còn khiêm tốn, trong khi hoạt động quảng bá, truyền thông chưa đủ sức đưa các tác phẩm tiếp cận rộng rãi công chúng. Việc xây dựng thương hiệu cho các chương trình nghệ thuật vẫn chưa rõ nét, khiến nhiều tác phẩm sau khi công diễn nhanh chóng rơi vào tình trạng "diễn xong là kết thúc", chưa tiếp tục được khai thác dưới nhiều hình thức khác nhau.

Một thực tế dễ nhận thấy là phần lớn các nhà hát vẫn hoạt động theo mô hình truyền thống. Các chương trình biểu diễn chưa được xây dựng theo hướng sản phẩm văn hóa có khả năng khai thác dài hạn, phục vụ đồng thời người dân, khách du lịch và thị trường quốc tế. Trong khi đó khán giả, đặc biệt là giới trẻ, mong muốn những trải nghiệm mới mẻ, có tính tương tác cao và thuận tiện hơn. Điều này đòi hỏi sân khấu không chỉ đổi mới nội dung mà còn phải thay đổi phương thức tổ chức, quảng bá và tiếp cận công chúng.

Nhìn nhận thực tế, TS Cao Ngọc - Hội Sân khấu Hà Nội cho rằng, thành phố có nhiều nhà hát nhưng chưa hình thành được một mạng lưới sân khấu Thủ đô với chiến lược chung về thương hiệu, công chúng và thị trường. Nhiều chương trình biểu diễn mới dừng ở quy mô sự kiện, chưa trở thành những sản phẩm nghệ thuật thường xuyên gắn với du lịch.

Còn theo đạo diễn Đường Minh Giang, sân khấu Thủ đô đang tồn tại nhiều “điểm nghẽn” cả về hạ tầng lẫn tư duy phát triển. Phần lớn hệ thống âm thanh, ánh sáng và công nghệ sân khấu đã lạc hậu. Tư duy quản lý ở không ít đơn vị vẫn còn trông chờ vào nguồn kinh phí đặt hàng, thiếu động lực chủ động tìm kiếm thị trường và đổi mới sản phẩm.

Đổi mới để tạo sức cạnh tranh

Trong bối cảnh các nền tảng giải trí số phát triển mạnh mẽ, sân khấu không chỉ cạnh tranh với các loại hình nghệ thuật khác mà còn phải cạnh tranh với hàng nghìn nội dung giải trí được cập nhật mỗi ngày trên các nền tảng số. Điều đó đòi hỏi các đơn vị nghệ thuật phải chuyển từ tư duy "dàn dựng tác phẩm" sang "phát triển sản phẩm văn hóa". Một vở diễn không chỉ kết thúc sau đêm công diễn mà còn có thể được phát triển thành chuỗi trải nghiệm văn hóa, chương trình giáo dục, sản phẩm lưu niệm, nội dung số hay điểm nhấn trong các tour du lịch.

Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nghệ thuật biểu diễn sẽ tạo thêm nguồn lực để các nhà hát mạnh dạn đổi mới, nâng cao chất lượng tác phẩm và mở rộng thị trường.

Theo TS Cao Ngọc, muốn phát huy lợi thế của Thủ đô phải kiến tạo một hệ sinh thái sân khấu Thủ đô, trong đó các nhà hát, đơn vị nghệ thuật, doanh nghiệp, ngành du lịch, giáo dục, truyền thông và công nghệ cùng tham gia tạo ra chuỗi giá trị chung. Khi đó, mỗi tác phẩm sân khấu sẽ không dừng lại ở một đêm diễn mà tiếp tục được lan tỏa qua hoạt động quảng bá, du lịch, giáo dục trải nghiệm, các nền tảng số và những sản phẩm văn hóa đi kèm.

Bên cạnh việc mở rộng không gian kết nối và gia tăng giá trị cho mỗi tác phẩm, nhiều ý kiến nhấn mạnh rằng, sân khấu Thủ đô chỉ có thể phát triển bền vững khi được đầu tư đồng bộ từ cơ chế quản lý, nguồn nhân lực đến hạ tầng và mô hình tổ chức.

Về vấn đề này, NSND Lê Tiến Thọ - nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL cho rằng, Hà Nội cần nghiên cứu xây dựng các trung tâm nghệ thuật sân khấu theo từng loại hình, thay vì sáp nhập cơ học nhiều bộ môn khác nhau. Sân khấu Hà Nội cần cải thiện chính sách đãi ngộ để nghệ sĩ có thể sống bằng nghề; hiện đại hóa cơ sở vật chất; xây dựng các điểm biểu diễn cố định, đẩy mạnh chương trình “Sân khấu học đường”; tăng cường lưu diễn trong nước và quốc tế. Từ đó, đưa sân khấu trở thành sản phẩm văn hóa có khả năng tạo doanh thu, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội, sân khấu không chỉ mang sứ mệnh bảo tồn các giá trị nghệ thuật truyền thống mà còn có thể trở thành ngành kinh tế văn hóa giàu tiềm năng. Khi biết kết nối với du lịch, công nghệ, truyền thông và các ngành sáng tạo, sân khấu sẽ tạo ra những sản phẩm đặc trưng mang thương hiệu Thủ đô, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của Hà Nội với người dân và du khách.

Để làm được điều đó, sự đổi mới không chỉ đến từ các nhà hát hay nghệ sĩ mà cần sự đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp và toàn xã hội. Khi các nguồn lực được kết nối hiệu quả, sân khấu Hà Nội sẽ có thêm động lực để phát triển bền vững, đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa và xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm sáng tạo của khu vực.