Sân khấu truyền thống: Làm mới để thu hút khán giả

Nỗ lực tiếp cận công chúng

Giờ đây thay vì chỉ tập trung vào việc gìn giữ theo cách truyền thống, nhiều đơn vị nghệ thuật đã bắt đầu tìm kiếm những hướng đi mới nhằm đưa di sản bước vào đời sống đương đại. Các chương trình sân khấu được thiết kế theo hướng trải nghiệm, tương tác, kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật hay ứng dụng công nghệ trình diễn đang trở thành những tín hiệu tích cực.

Một trong những ví dụ đáng chú ý là chương trình tạp kỹ “Bí mật triều đại phép thuật” do Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam thực hiện. Thay vì để tuồng, chèo và cải lương tồn tại như những không gian biểu diễn độc lập, chương trình đã đưa ba loại hình cùng xuất hiện trong một câu chuyện xuyên suốt. Mỗi loại hình giữ nguyên bản sắc riêng nhưng được kết nối trong một tổng thể sáng tạo mới.

Đây không chỉ là sự kết hợp mang tính kỹ thuật mà còn là nỗ lực tạo ra ngôn ngữ biểu diễn phù hợp với công chúng hiện đại. Khán giả được dẫn dắt qua nhiều tầng cảm xúc khác nhau, từ sự trang trọng, ước lệ của tuồng, nét hóm hỉnh, gần gũi của chèo đến những cung bậc cảm xúc giàu tính tự sự của cải lương.

Những thử nghiệm như vậy cho thấy sân khấu truyền thống hoàn toàn có khả năng đổi mới mà không đánh mất bản sắc. Điều quan trọng là sự đổi mới phải xuất phát từ việc hiểu rõ giá trị cốt lõi của từng loại hình, từ đó tìm ra cách kể chuyện mới, cách tổ chức không gian mới và cách tiếp cận khán giả mới.

Đêm diễn đầu tiên của chương trình “Bí mật triều đại phép thuật” đã để lại nhiều ấn tượng cho các bạn trẻ. Bạn Trà My (Hà Nội) chia sẻ: Đây là lần đầu tiên được thưởng thức những trích đoạn đặc sắc của cả ba loại hình nghệ thuật truyền thống trên cùng một sân khấu. Mỗi loại hình đều mang những nét đặc trưng riêng, nhưng khi được đặt cạnh nhau lại tạo nên sự liên kết mới mẻ và hấp dẫn. Rất tự hào vì Việt Nam có những loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc.

NSƯT Lộc Huyền - Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam cho biết: Nếu trước đây mỗi loại hình thường biểu diễn riêng biệt, thì nay sự kết hợp này đã tạo điều kiện để các nghệ sĩ giao lưu, học hỏi, giao thoa về nghề nghiệp, cùng đóng góp cho sự phát triển của nghệ thuật truyền thống. Để thu hút công chúng, điều quan trọng nhất là vẫn phải giữ được bản sắc riêng của từng loại hình. Sự chuyển đổi linh hoạt từ những tiết tấu sôi động của chèo, những màn vũ đạo, âm nhạc hào hùng của tuồng đến những làn điệu sâu lắng của cải lương sẽ tạo nên những cung bậc cảm xúc đa dạng, giúp khán giả không cảm thấy đơn điệu mà luôn bị cuốn hút trong suốt đêm diễn.

Nguồn lực quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa

Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Việt Nam xác định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực cho phát triển kinh tế. Trong bối cảnh đó, sân khấu truyền thống được xem là một trong những tài nguyên văn hóa giàu tiềm năng.

Tuồng, chèo, cải lương hay múa rối nước đều chứa đựng những giá trị đặc sắc về lịch sử, mỹ thuật, âm nhạc, trang phục, ngôn ngữ và tri thức dân gian. Đây là những chất liệu quý để sáng tạo các sản phẩm văn hóa mang bản sắc Việt Nam.

Chị Bùi Yến Linh - Trưởng nhóm Truyền thông Nhà hát Sân khấu Truyền thống Quốc gia Việt Nam cho rằng, phát triển sản phẩm nghệ thuật sân khấu truyền thống theo hướng công nghiệp văn hóa và du lịch trải nghiệm có nhiều tiềm năng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lời thoại vốn gặp nhiều hạn chế khi tiếp cận khách quốc tế bởi đặc thù ngôn ngữ cổ, chương trình được định hướng tăng cường yếu tố thị giác, âm nhạc và trải nghiệm đa giác quan.

ThS Nguyễn Đắc Tới - nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu di sản (Viện Nghiên cứu văn hóa và phát triển) cho rằng, đổi mới không có nghĩa là chạy theo thị hiếu nhất thời hay làm mất đi bản sắc của nghệ thuật dân tộc. Đổi mới phải dựa trên nền tảng truyền thống để tạo ra những sản phẩm có sức sống mới, đủ khả năng cạnh tranh trong thị trường văn hóa ngày càng sôi động. Để sân khấu truyền thống thực sự trở thành một mắt xích quan trọng trong công nghiệp văn hóa, cần có sự đầu tư, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp, các nhà sản xuất sáng tạo và đội ngũ nghệ sĩ trẻ. Đồng thời xây dựng hành lang pháp lý phù hợp để hỗ trợ phát triển nghệ thuật biểu diễn. Tạo dựng thị trường bền vững, khơi dậy niềm đam mê của nghệ sĩ và các đơn vị nghệ thuật.

Những chương trình sáng tạo thời gian gần đây cho thấy khi được tiếp cận bằng tư duy mới, sân khấu truyền thống hoàn toàn có thể thu hút công chúng, mở rộng không gian tồn tại và khẳng định vị thế trong đời sống văn hóa đương đại. Đây cũng là con đường để nghệ thuật truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa Việt Nam trong tương lai.