Sẵn sàng cho mùa lễ hội Xuân

Gạn đục khơi trong

Ở mùa lễ hội năm 2025, môi trường văn hóa lễ hội đã có sự cải thiện, thay đổi rõ rệt về chất nhờ sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị, công tác tuyên truyền ngày càng đổi mới, nhận thức của cộng đồng đã có bước chuyển biến tích cực. Các hủ tục, hình ảnh phản cảm (tranh cướp, bạo lực, cờ bạc trá hình, đốt vàng mã tràn lan...) cơ bản được đẩy lùi.

Tại nhiều lễ hội lớn như: Lễ hội Đền Hùng, Lễ hội Yên Tử, Lễ hội Chùa Hương… việc phân luồng giao thông và quản lý rác thải được thực hiện đồng bộ theo tiêu chí sạch - xanh; tăng cường công tác giám sát tại các lễ hội nên đã đẩy lùi tình trạng ném tiền lên kiệu ấn, kiệu rước…, thay vào đó là sự trang nghiêm, đúng bản sắc.

Bà Ninh Thị Thu Hương - Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ VHTTDL) cho biết, sự thay đổi lớn nhất trong năm 2025 không chỉ nằm ở hình thức mà là ở tư duy quản lý từ thụ động sang kiến tạo, không đợi sự cố xảy ra mới xử lý mà đã chủ động thiết lập hành lang pháp lý từ sớm, từ xa. Bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống là cơ sở để các địa phương tự đánh giá năng lực điều hành.

Cũng theo bà Hương, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tổ chức lễ hội vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như: tại một số di tích, người dân vẫn duy trì thói quen giắt tiền lẻ vào tay tượng, bệ thờ. Việc lạm dụng hòm công đức bằng két sắt lớn làm mất đi vẻ tôn nghiêm của không gian thờ tự; Vẫn còn một số hiện tượng khấn thuê, bán lịch vạn niên in lậu, hay người dân tự ý bán hàng quán lấn chiếm không gian di tích; Các lễ hội lớn, dài ngày ở các thành phố đông dân đang gặp khó khăn trong việc quy hoạch bãi giữ xe và khu vực dịch vụ ăn uống do không còn quỹ đất mở rộng...

Theo ThS Nguyễn Đắc Tới - nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu di sản (Viện Nghiên cứu văn hóa và Phát triển), những biểu hiện chưa đẹp tại một số lễ hội xuất phát từ nhiều nguyên nhân đan xen. Trong đó, đáng chú ý là hạn chế về nhận thức và thói quen của một bộ phận người dân, thể hiện qua các hành vi như tranh giành lộc, chen lấn hay sa đà vào mê tín.

Hướng đến mùa lễ hội văn minh, an toàn

Cả nước hiện có hơn 8.000 lễ hội, với bình quân khoảng 20 lễ hội lớn nhỏ diễn ra trong ngày, đáp ứng đời sống tinh thần vô cùng phong phú của nhân dân, đồng thời tôn vinh những nét văn hóa đa dạng, độc đáo của dân tộc.

Trong đó, Hà Nội hiện có khoảng 1.500 lễ hội, phần lớn diễn ra vào đầu xuân. Với mục đích tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý và tổ chức lễ hội, bảo đảm các hoạt động lễ hội diễn ra trang trọng, an toàn, lành mạnh, tiết kiệm, đúng quy định của pháp luật… thành phố Hà Nội đã có kế hoạch triển khai công tác quản lý và tổ chức lễ hội trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2026.

Hay như Ninh Bình, vùng đất giàu truyền thống văn hóa với nhiều lễ hội đặc sắc mỗi dịp đầu xuân. Nổi bật là lễ hội Chợ Viềng, lễ hội đền Trần, lễ hội Chùa Bái Đính… Những lễ hội này không chỉ bảo tồn giá trị truyền thống mà còn quảng bá hình ảnh Ninh Bình đến với du khách trong và ngoài nước.

UBND tỉnh Ninh Bình đã có chỉ thị yêu cầu các cấp, các ngành, đơn vị, địa phương trong tỉnh chủ động triển khai các nhiệm vụ để sẵn sàng cho Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm. Trong đó, yêu cầu tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát việc tổ chức các hoạt động lễ hội, thể dục, thể thao trong dịp Tết Nguyên đán đảm bảo phù hợp với phong tục, tập quán, tình hình thực tế của địa phương; ngăn chặn kịp các biểu hiện tiêu cực, lợi dụng lễ hội thu lợi bất chính, mê tín dị đoan và kịp thời xử lý nghiêm các vi phạm.

Theo các chuyên gia, để mùa lễ hội diễn ra văn minh, cần đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức cộng đồng, đồng thời siết chặt công tác quản lý ở cơ sở. Các địa phương cần xây dựng kế hoạch tổ chức cụ thể, kiểm soát những hoạt động dễ gây phản cảm, xử lý nghiêm vi phạm và ngăn chặn tình trạng thương mại hóa quá mức, bảo đảm lễ hội giữ đúng giá trị truyền thống, tránh biến không gian tâm linh thành nơi trục lợi.

ThS Nguyễn Đắc Tới cho rằng, lễ hội là dịp để mỗi người dân nhớ về nguồn cội, giữ gìn truyền thống, văn hóa tốt đẹp của địa phương và vui chơi, giải trí. Nếu mỗi người dân địa phương và du khách đều có trách nhiệm trong việc giữ gìn trật tự, vệ sinh môi trường và bảo vệ các di sản văn hóa trong quá trình tham gia lễ hội thì sẽ tạo ra một lễ hội vui tươi, an toàn, lành mạnh. Mỗi hành động văn minh, mỗi quyết định quản lý sáng suốt sẽ góp phần đưa lễ hội trở về đúng giá trị thiêng liêng và vẻ đẹp truyền thống.