Sẵn sàng cho năm học mới: Đồng bộ trường lớp, giáo viên và sách giáo khoa

Trường nội trú vùng biên tăng tốc về đích

Tại Thanh Hóa, 6 dự án trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới, trong đó có Na Mèo, Tam Lư và Tam Thanh, đang được tập trung nhân lực, máy móc để hoàn thành trước ngày 30/8.

Tại Đà Nẵng, cả 6/6 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã biên giới A Vương, Đắc Pring, Hùng Sơn, La Dêê, La Êê và Tây Giang đã được đóng điện, sẵn sàng vận hành. Địa phương đặt mục tiêu huy động 100% học sinh trong độ tuổi đến học nội trú ngay từ năm học mới.

Quảng Trị đang hoàn thiện 4 trường tại Hướng Phùng, Đakrông, Dân Hóa và Thượng Trạch. Lào Cai gấp rút hoàn thiện 4 trường tại Y Tý, Pha Long, A Mú Sung và Mường Khương. Lai Châu triển khai 11 trường tại 11 xã biên giới; một số công trình khởi công từ năm 2025 tại Pa Tần, Hua Bum, Bum Nưa đã cơ bản hoàn thành, trong khi các dự án mới tiếp tục được thi công. Điện Biên triển khai 9 trường, nhiều công trình đang đẩy nhanh các hạng mục san nền, móng và kết cấu để kịp đưa vào sử dụng.

Nhìn chung, hơn 100 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đang được đẩy nhanh những công đoạn cuối, dự kiến bàn giao trước ngày 30/8. Tuy nhiên, “về đích” không chỉ là hoàn thành một công trình xây dựng. Điện, nước, bếp ăn, khu nội trú, thiết bị dạy học, tuyển sinh, giáo viên và nhân viên phục vụ đều phải đồng thời sẵn sàng để trường có thể vận hành thực tế.

Bài toán giáo viên: thiếu bao nhiêu, thiếu ở đâu?

Không như trường lớp và sách giáo khoa (SGK) có thể nhìn thấy bằng những công trình, chuyến hàng cụ thể, bài toán giáo viên có phần phức tạp hơn. Cùng một địa phương có thể vừa thừa giáo viên ở trường này, môn này nhưng lại thiếu ở trường khác. Vì vậy, yêu cầu đặt ra hiện nay không đơn thuần là bổ sung số lượng, mà phải xác định chính xác thiếu giáo viên nào, ở cấp học nào, tại đơn vị nào.

Đây cũng là nội dung được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đặc biệt lưu ý trong quá trình chuẩn bị năm học mới. Theo Công văn số 5208/BGDĐT-GDPT, Bộ yêu cầu các địa phương rà soát, tham mưu UBND cấp tỉnh bảo đảm đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý và nhân sự hỗ trợ giáo dục theo từng cấp học, môn học, địa bàn và loại hình cơ sở giáo dục. Phương án tuyển dụng, tiếp nhận, hợp đồng, điều động, biệt phái và sử dụng giáo viên phải gắn với quá trình sắp xếp mạng lưới trường lớp; trong đó ưu tiên khắc phục tình trạng thiếu giáo viên ở các môn học, cấp học và địa bàn khó khăn.

Đáng chú ý, ngày 10/8, Bộ GDĐT tiếp tục ban hành Công văn số 5243/BGDĐT-NGCBQLGD hướng dẫn quản lý đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và nhân sự hỗ trợ giáo dục. Bộ yêu cầu các địa phương tiếp tục tuyển dụng, tiếp nhận nhà giáo và nhân sự hỗ trợ song song với quá trình sắp xếp cơ sở giáo dục, căn cứ vào chỉ tiêu biên chế được giao và nhu cầu vị trí việc làm sau sắp xếp. Nguyên tắc được nhấn mạnh là bảo đảm “ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên”, đồng thời sử dụng linh hoạt các phương án điều động, thuyên chuyển, biệt phái, hợp đồng và dạy học liên trường, liên cấp khi cần thiết.

Chỉ đạo này cho thấy cách tiếp cận đối với bài toán nhân lực giáo dục đang thay đổi. Thay vì chỉ nhìn vào con số thiếu - thừa của toàn tỉnh, các địa phương phải “bóc tách” nhu cầu đến từng trường, từng môn học và từng địa bàn. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong bối cảnh mạng lưới trường học đang được sắp xếp lại, nhiều trường nội trú, bán trú mới được đưa vào hoạt động và số học sinh tại một số khu vực đô thị tiếp tục tăng nhanh.

Ghi nhận tại Bắc Ninh, tính đến cuối tháng 7/2026, tỉnh được giao 48.704 biên chế viên chức cho các cấp học mầm non, phổ thông và giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên; hiện có 47.687 người. Riêng giáo viên còn thiếu 661 người, gồm 104 giáo viên mầm non, 271 giáo viên tiểu học, 236 giáo viên THCS, 36 giáo viên THPT và 14 giáo viên tại các trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên.

Điều đáng chú ý là nhu cầu tuyển dụng tại Bắc Ninh không phân bổ đồng đều mà được xác định đến từng đơn vị, từng môn học. Trường THPT Lương Tài số 2 thông báo tuyển 6 giáo viên cho năm học 2026 - 2027; Trung tâm GDNN-GDTX Sơn Động tuyển 7 giáo viên ở các môn Ngữ văn, Toán, Lịch sử, Địa lý, Sinh học và Tin học. Những con số cụ thể cho thấy rõ tính chất của bài toán nhân lực: một địa phương có thể thiếu hàng trăm giáo viên, nhưng để giải quyết hiệu quả lại phải tìm đúng giáo viên cho đúng vị trí đang trống.

Từ góc độ địa phương, việc chuẩn bị đội ngũ vì thế phải được thực hiện đồng thời với sắp xếp trường lớp. Đại diện ngành giáo dục Bắc Ninh cho rằng việc rà soát đội ngũ cần gắn với quy mô học sinh, mạng lưới trường học và nhu cầu thực tế của từng cơ sở, qua đó hạn chế tình trạng nơi thừa, nơi thiếu và bảo đảm giáo viên được bố trí phù hợp ngay từ đầu năm học. Đây cũng là hướng phù hợp với yêu cầu của Bộ GDĐT về sử dụng đội ngũ theo vị trí việc làm và điều kiện thực tế sau sắp xếp.

Ở Lào Cai, yêu cầu này càng rõ nét do địa bàn rộng, nhiều trường vùng cao, biên giới và hệ thống trường nội trú đang được đầu tư mới. Khi một trường nội trú đi vào hoạt động, nhu cầu không chỉ là giáo viên đứng lớp mà còn bao gồm cán bộ quản lý, nhân viên phục vụ, cấp dưỡng và các lực lượng hỗ trợ học sinh. Vì vậy, việc điều động, tuyển dụng phải tính đến đặc thù từng điểm trường, tránh tình trạng cơ sở vật chất đã hoàn thành nhưng thiếu nhân lực để vận hành.

Nghệ An, Hưng Yên và nhiều địa phương khác cũng đang phải giải bài toán tương tự. Khi rà soát đội ngũ, vấn đề không chỉ là tổng số biên chế còn thiếu mà phải xác định cụ thể: thiếu giáo viên ở đâu, thiếu môn gì, thiếu bao nhiêu và có thể điều chuyển hay phải tuyển mới. Cách làm này giúp các địa phương chuyển từ tư duy bổ sung nhân sự theo số lượng sang quản trị đội ngũ theo nhu cầu thực tế.

Trường lớp, SGK: chốt nhu cầu đến từng trường

Đến thời điểm này, mạng lưới trường lớp cũng được các địa phương hoàn thiện sau quá trình sắp xếp, kiện toàn.

Tại Hà Nội, hệ thống giáo dục đã được rà soát, kiện toàn theo hướng tinh gọn, với 53,3% đầu mối trường học được sắp xếp, giảm hơn 1.250 trường; đồng thời tăng khoảng 1.800 phòng học, trong đó khoảng 800 phòng được đưa vào sử dụng trong năm học mới. Thành phố cũng rà soát nhu cầu SGK cho hơn 2,2 triệu học sinh, yêu cầu hoàn tất việc cung ứng trước khai giảng.

Tại TPHCM, năm học này dự kiến có hơn 2,6 triệu học sinh, tăng 96.258 em. Thành phố triển khai chính sách miễn phí SGK theo hình thức học sinh mượn sách từ nguồn ngân sách mua sắm rồi hoàn trả cho thư viện. Trong bối cảnh học sinh tiếp tục tăng tại các khu đô thị mới, khu công nghiệp, thành phố cũng bổ sung khoảng 1.000 phòng học phục vụ năm học mới.

Năm học 2026 - 2027 cũng là năm đầu tiên triển khai một bộ SGK giáo dục phổ thông thống nhất trên toàn quốc. Hơn 220 triệu bản SGK cùng khoảng 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo đã được cung ứng ra thị trường. Bộ GDĐT yêu cầu các địa phương tiếp tục rà soát nhu cầu đến từng trường, từng cấp học, bảo đảm không để học sinh thiếu sách khi bước vào năm học mới.

Những ngày cuối trước khai giảng vì thế là giai đoạn hoàn thiện đồng thời nhiều mắt xích. Trường phải sẵn sàng sử dụng, sách phải đến đúng học sinh và giáo viên phải có mặt đúng lớp, đúng môn.