Siêu El Nino đe dọa toàn cầu

Thực trạng khí hậu

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), El Nino có thể quay trở lại từ giữa năm 2026, khi nhiều mô hình khí hậu cho thấy khả năng hình thành hiện tượng này trong giai đoạn tháng 5–7. Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết có khoảng 25% khả năng xuất hiện một đợt El Nino cực mạnh trong năm 2026, mức cường độ từng xuất hiện trong các sự kiện 1997–1998 và 2015–2016.

Điều khiến các nhà khoa học lo ngại nằm ở việc hiện tượng này xuất hiện trên một hành tinh đã nóng lên nghiêm trọng do biến đổi khí hậu. Theo Chương trình theo dõi biến đổi khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ bề mặt đại dương toàn cầu trong tháng 4/2026 đạt khoảng 21°C, mức cao thứ 2 từng được ghi nhận trong lịch sử cho tháng 4. Đại dương nóng lên nhanh đang trở thành nhiên liệu cho các hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn cầu.

Bà Samantha Burgess, đại diện Copernicus, cảnh báo biến đổi khí hậu không còn là mối đe dọa trong tương lai mà đã trở thành thực tế hiện hữu, đòi hỏi thế giới phải hành động khẩn cấp hơn bao giờ hết. Trong khi đó, nhà khoa học khí hậu Nathaniel Johnson của NOAA cho rằng quá trình chuyển từ La Nina sang El Nino năm nay đang diễn ra với tốc độ đáng báo động và có thể trở thành một trong những đợt chuyển đổi nhanh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử khí hậu hiện đại.

Tại Ấn Độ, nhiều thành phố ghi nhận nhiệt độ 45 - 47°C, khiến sinh hoạt của người dân bị đảo lộn nghiêm trọng. Đặc biệt, nhiệt độ ban đêm cũng duy trì ở mức rất cao, cơ thể con người không còn thời gian hồi phục sau nắng nóng ban ngày. Các nhà khoa học cảnh báo nắng nóng kèm độ ẩm cao đang trở nên phổ biến hơn và nguy hiểm hơn nhiều so với các đợt nóng khô truyền thống.

Tại châu Âu, khu vực được WMO xác định là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, đang liên tục phá kỷ lục khí hậu. Báo cáo của WMO và Copernicus cho biết 95% khu vực ở châu Âu ghi nhận nhiệt độ cao hơn trung bình trong năm 2025. Cháy rừng thiêu rụi hơn 1 triệu hecta đất, trong khi nhiều khu vực bên trong Vòng Bắc Cực ghi nhận nhiệt độ vượt 30°C.

Trong khi nhiều khu vực ở châu Á và châu Phi vật lộn với hạn hán và các đám cháy rừng cực lớn, Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha lại hứng chịu những trận mưa lũ lịch sử. Hàng chục con sông và hồ chứa tại bán đảo Iberia đã chạm mức báo động nguy hiểm, buộc hàng nghìn người phải sơ tán.

Theo dữ liệu quốc tế, chỉ trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4/2026, hơn 150 triệu hecta đất trên toàn cầu đã bị cháy, cao hơn 20% so với mức chưa từng có trước đó. Riêng châu Phi ghi nhận khoảng 85 triệu hecta bị thiêu rụi, trong khi châu Á mất khoảng 44 triệu hecta. Điều đáng lo ngại là các nhà khoa học cho rằng mùa cháy rừng toàn cầu thực chất vẫn chưa bước vào giai đoạn cao điểm.

Không chỉ trên đất liền, đại dương cũng đang phát đi tín hiệu báo động. NOAA cảnh báo thế giới đang đứng trước nguy cơ xảy ra sự kiện tẩy trắng san hô hàng loạt toàn cầu lần thứ tư trong lịch sử hiện đại.

Tăng tốc thích nghi

EU gần đây thừa nhận khu vực này vẫn chưa chuẩn bị đầy đủ cho biến đổi khí hậu, trong bối cảnh thiệt hại do thời tiết cực đoan đã tăng lên khoảng 45 tỷ euro mỗi năm, cao gấp 5 lần so với thập niên 1980. Trước áp lực ngày càng lớn, nhiều quốc gia châu Âu đang tăng tốc các kế hoạch thích nghi khí hậu. Tây Ban Nha và Hy Lạp mở rộng hệ thống cảnh báo sớm và lực lượng chữa cháy rừng, trong khi Pháp và Italy cải tạo đô thị bằng cách tăng không gian xanh, xây thêm trung tâm tránh nóng và sử dụng vật liệu giảm hấp thụ nhiệt. Hà Lan cũng đầu tư hàng tỷ euro vào đê biển, hồ điều tiết và các đô thị chống ngập, đồng thời hạn chế xây dựng tại những khu vực có nguy cơ lũ lụt cao.

Tại châu Á, nơi El Nino thường kéo theo nắng nóng và hạn hán nghiêm trọng, nhiều quốc gia đang tăng tốc bảo vệ an ninh lương thực và nguồn nước. Ấn Độ đã triển khai các Kế hoạch ứng phó nắng nóng tại nhiều bang, bao gồm cảnh báo nhiệt qua điện thoại, điều chỉnh giờ làm việc ngoài trời và mở các điểm cấp nước công cộng trong thời gian nắng nóng cực đoan. Chính phủ nước này đồng thời tăng đầu tư vào các giống cây chịu hạn và hệ thống tưới tiết kiệm nước để giảm phụ thuộc vào mùa mưa gió mùa.

Singapore cũng đang mở rộng chiến lược thích nghi bằng cách tăng diện tích phủ xanh đô thị, phát triển hệ thống tái chế nước quy mô lớn và nâng cao tiêu chuẩn xây dựng để giảm hấp thụ nhiệt trong thành phố. Trong khi đó, Trung Quốc đẩy mạnh mô hình “thành phố bọt biển” nhằm giảm nguy cơ ngập lụt bằng cách xây dựng các khu vực có khả năng hấp thụ và giữ nước mưa tự nhiên.

Tại Mỹ, nhiều bang như California và Arizona đã siết chặt các biện pháp tiết kiệm nước sau nhiều năm hạn hán nghiêm trọng. Chính quyền California đầu tư mạnh vào hệ thống hồ chứa, tái sử dụng nước và quản lý cháy rừng chủ động bằng cách tạo các vùng đệm chống cháy quanh khu dân cư. Canada và Australia cũng tăng ngân sách cho công tác chữa cháy rừng, đồng thời ứng dụng vệ tinh và trí tuệ nhân tạo để theo dõi nguy cơ cháy theo thời gian thực.

Mùa hè 2026 có thể là lời cảnh báo rõ ràng rằng thế giới đang bước vào một thời kỳ khí hậu cực đoan mới. Khi đại dương tiếp tục nóng lên và thời tiết ngày càng mất ổn định, những hiện tượng từng được xem là cực đoan có thể dần trở thành trạng thái khí hậu bình thường mới của Trái đất.