Sốt xuất huyết có dấu hiệu đến sớm

Những số liệu ban đầu cho thấy xu hướng đáng lo ngại. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM - nơi mật độ dân cư cao và điều kiện môi trường thuận lợi cho muỗi truyền bệnh phát triển - số ca mắc tăng nhanh ngay từ đầu năm. Đáng chú ý, tại tuyến điều trị cuối, tỷ lệ bệnh nhân chuyển nặng có xu hướng gia tăng. Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM thời gian qua ghi nhận tỷ lệ bệnh nhân diễn tiến nặng đã có xu hướng gia tăng. Nếu trước đây tỷ lệ ca nặng khoảng 15%, thì hiện nay đã tăng lên mức 17 - 19%, với nhiều trường hợp sốc sâu, tái sốc hoặc tổn thương gan nghiêm trọng. Đây đều là những biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Không chỉ dừng lại ở số ca mắc, nguy cơ dịch lan rộng trong cộng đồng đã hiện hữu qua các ca tử vong rải rác. Gần nhất, Đồng Tháp đã ghi nhận một ca tử vong ở người lớn (41 tuổi) tại Trung tâm Y tế khu vực Tân Phước, cùng với 3 ca mắc khác trong cùng gia đình và khu vực lân cận. Điều này cho thấy nguy cơ lây lan trong cộng đồng là rất cao, đặc biệt trong bối cảnh điều kiện thời tiết sắp chuyển sang mùa mưa - yếu tố thúc đẩy muỗi vằn sinh sôi mạnh.

Theo các chuyên gia, diễn biến dịch ngay từ đầu năm như hiện nay là dấu hiệu “đi trước một bước” so với quy luật thông thường. Ở Việt Nam, sốt xuất huyết thường tăng mạnh từ tháng 5 đến tháng 11, trùng với mùa mưa, thời điểm muỗi Aedes aegypti phát triển nhanh do môi trường ẩm ướt, nhiều nước đọng. Khi bước vào giai đoạn này, nếu không kiểm soát tốt từ trước, số ca mắc có thể tăng theo cấp số nhân, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Điều đáng lo ngại hơn nằm ở đặc tính của bệnh. Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra với 4 tuýp huyết thanh khác nhau, đồng nghĩa với việc một người có thể mắc bệnh nhiều lần. Những lần nhiễm sau thậm chí có nguy cơ nặng hơn do cơ chế tăng cường miễn dịch phụ thuộc. Bệnh có thể chuyển biến rất nhanh từ giai đoạn sốt sang giai đoạn nguy hiểm với các biến chứng như thoát huyết tương, xuất huyết nội tạng, suy hô hấp, tổn thương gan, thậm chí suy đa cơ quan. Không ít trường hợp diễn tiến nặng chỉ trong vòng 24 - 48 giờ mà không có dấu hiệu cảnh báo rõ ràng .

Trong bối cảnh đó, việc phòng bệnh không thể tiếp tục theo cách “chờ dịch rồi mới chống”. Bác sĩ Trần Huỳnh Tấn - Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC nhấn mạnh, thời điểm quyết định chính là trước mùa mưa, khi mật độ muỗi chưa bùng phát. Nếu bỏ lỡ giai đoạn này, việc kiểm soát dịch sẽ khó khăn hơn nhiều do nguồn lây đã lan rộng trong cộng đồng.

Một trong những giải pháp được chuyên gia khuyến nghị là tiêm vaccine phòng sốt xuất huyết. Hiện nay, vaccine Qdenga đã được triển khai tại Việt Nam, có thể sử dụng cho trẻ từ 4 tuổi và người lớn, với lịch tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy vaccine giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc và tái mắc bệnh, đồng thời giảm mạnh tỷ lệ nhập viện. Đối với phụ nữ có kế hoạch mang thai, việc hoàn thành lịch tiêm trước khi mang thai tối thiểu 1 tháng được khuyến cáo nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả bảo vệ .

Tuy nhiên, vaccine không thể thay thế các biện pháp phòng chống muỗi, yếu tố quyết định trong kiểm soát dịch. Khi mùa mưa đến, nước đọng xuất hiện ở khắp nơi, từ những vật dụng nhỏ như chai lọ, lốp xe đến các bể chứa nước, máng xối… đều có thể trở thành ổ sinh sản của muỗi. Việc loại bỏ các điểm đọng nước, vệ sinh môi trường, đậy kín dụng cụ chứa nước và xử lý bọ gậy cần được thực hiện đồng bộ và thường xuyên.

Song song đó, các biện pháp bảo vệ cá nhân như ngủ màn, mặc quần áo dài tay, sử dụng các sản phẩm chống muỗi, đặc biệt trong khung giờ muỗi hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối, đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ bị đốt và lây nhiễm. Ở cấp độ cộng đồng, việc phun hóa chất diệt muỗi tại các khu vực có nguy cơ cao hoặc đã xuất hiện ổ dịch cần được triển khai sớm để cắt đứt chuỗi lây truyền.

Một yếu tố không kém phần quan trọng là nhận diện sớm dấu hiệu bệnh. Khi xuất hiện các triệu chứng như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, người bệnh cần được theo dõi sát. Nếu có dấu hiệu cảnh báo như đau bụng, nôn nhiều, chảy máu, cần đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời, tránh biến chứng nặng.

Sốt xuất huyết không còn là bệnh “theo mùa” đơn thuần, mà đang có xu hướng biến đổi khó lường cả về thời điểm xuất hiện lẫn mức độ nguy hiểm. Nếu không hành động ngay từ trước mùa mưa, nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng là hoàn toàn hiện hữu. Khi đó, cái giá phải trả sẽ không chỉ là số ca mắc tăng cao, mà còn là những ca bệnh nặng, những trường hợp tử vong hoàn toàn có thể phòng tránh được.