Sự bùng nổ của các Concert quốc gia trong năm 2025: Dấu mốc chuyển động của nhạc Việt

Từ hiện tượng ngôn ngữ đến thực hành âm nhạc công cộng

Nếu phải chọn một từ khóa âm nhạc tiêu biểu của năm 2025, “concert quốc gia” là lựa chọn khó có thể bỏ qua. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở tần suất xuất hiện, mà ở việc thuật ngữ này đã vượt khỏi không gian mạng - nơi Gen Z thường xuyên sáng tạo ngôn ngữ - để bước vào diễn ngôn chính thống của báo chí, giới quản lý văn hóa và các nhà nghiên cứu.

Chuỗi concert quốc gia chào mừng 80 năm Quốc khánh 2/9 được tổ chức tại Hà Nội và một số địa phương, với các chương trình như “Tổ quốc trong tim”, “Thắp sáng lòng yêu nước bằng giai điệu”... hay các đêm hòa nhạc ngoài trời quy mô lớn tại không gian công cộng, đã trở thành điểm nhấn của đời sống âm nhạc năm qua. Những buổi hòa nhạc này không bán vé, không đặt nặng yếu tố ngôi sao giải trí, nhưng lại thu hút hàng chục nghìn khán giả, trong đó phần đông là người trẻ.

Ở góc độ chuyên môn, có thể xem đây là sự dịch chuyển quan trọng trong cách tổ chức và tiếp nhận âm nhạc. Âm nhạc không còn chỉ là sản phẩm biểu diễn trong nhà hát hay sân khấu thương mại, mà trở thành thực hành văn hóa công cộng, gắn với các giá trị biểu tượng như Tổ quốc, lịch sử, ký ức và cộng đồng. Chính điều này tạo nên sự khác biệt giữa “concert quốc gia” và các live show hay festival thông thường.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho rằng thành công của các concert quốc gia năm 2025 cho thấy âm nhạc yêu nước không còn là dòng chảy mang tính khẩu hiệu hay tuyên truyền một chiều. Ngược lại, nó đang được tiếp cận bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, gần gũi với công chúng đương đại, đặc biệt là giới trẻ. Khi người trẻ sẵn sàng xếp hàng từ đêm để nhận vé miễn phí, chia sẻ hình ảnh concert trên mạng xã hội như một trải nghiệm đáng tự hào, thì đó không còn là câu chuyện “bị vận động”, mà là sự đồng thuận tự nhiên về cảm xúc.

Ở phương diện ngôn ngữ, việc truyền thông chính thống sử dụng cụm từ “concert quốc gia” đã góp phần hợp thức hóa một cách gọi mới trong đời sống văn hóa. Thay vì những khái niệm quen thuộc, thuật ngữ mới này hàm chứa tinh thần cởi mở hơn, tiệm cận với cách gọi của công nghiệp âm nhạc hiện đại, đồng thời vẫn giữ được trục giá trị quốc gia - dân tộc. Đây là một bước tiến quan trọng trong cách truyền thông về âm nhạc chính luận, giúp nó thoát khỏi cảm giác khô cứng vốn tồn tại nhiều năm.

Bước chuyển của công nghiệp văn hóa

Nhìn sâu hơn, việc ”bùng nổ” các concert quốc gia trong năm qua không chỉ phản ánh một mùa âm nhạc sôi động, mà còn cho thấy bước chuyển cấu trúc của công nghiệp văn hóa Việt Nam, trong đó âm nhạc đóng vai trò tiên phong.

Trước hết, concert quốc gia cho thấy một mô hình tổ chức mới: Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và bảo trợ, nhưng không áp đặt nội dung theo lối mòn. Thay vào đó là sự tham gia của các nhạc sĩ, nghệ sĩ biểu diễn, nhà sản xuất âm nhạc với tư duy chuyên nghiệp, coi chất lượng nghệ thuật và trải nghiệm khán giả là trung tâm. Điều này lý giải vì sao nhiều chương trình có cấu trúc dàn dựng hiện đại, kết hợp dàn nhạc giao hưởng, âm nhạc đương đại, công nghệ trình diễn và ngôn ngữ sân khấu mở.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông khẳng định, các concert quốc gia trong năm qua là minh chứng cho hướng đi đúng của ngành văn hóa: đưa nghệ thuật chất lượng cao đến với đông đảo công chúng, nhất là trong các dịp kỷ niệm lớn của đất nước. Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, đây không chỉ là hoạt động biểu diễn đơn lẻ mà là một phần của chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, trong đó âm nhạc giữ vai trò kết nối cộng đồng và lan tỏa giá trị quốc gia bằng phương thức hiện đại.

Từ góc nhìn âm nhạc, concert quốc gia năm 2025 đã góp phần phá vỡ định kiến lâu nay rằng âm nhạc mang đề tài Tổ quốc - lịch sử thường khó nghe, khó tiếp cận. Các chương trình đã cho thấy, khi được xử lý bằng hòa âm mới, phối khí hiện đại, cùng cách kể chuyện âm nhạc mạch lạc, những ca khúc quen thuộc vẫn có thể tạo rung động mạnh mẽ. Điều quan trọng hơn, chúng tạo ra trải nghiệm tập thể nơi khán giả không chỉ nghe nhạc mà cùng chia sẻ cảm xúc, ký ức và niềm tự hào.

Ở bình diện rộng hơn, concert quốc gia còn đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm cho công nghiệp âm nhạc Việt Nam: liệu chúng ta có thể xây dựng một dòng sản phẩm âm nhạc vừa mang tính công ích, vừa đạt chuẩn mực nghệ thuật cao, lại có sức hút đại chúng bền vững? Những gì diễn ra trong năm 2025 cho thấy câu trả lời là khả thi, nếu có sự gặp gỡ giữa chính sách đúng đắn, tư duy tổ chức chuyên nghiệp và sự đồng hành thực chất của nghệ sĩ.

Tất nhiên, concert quốc gia không nên và không thể trở thành công thức cứng nhắc. Giá trị của hiện tượng này nằm ở tinh thần mở: mở không gian biểu diễn, mở cách tiếp cận công chúng, mở ngôn ngữ âm nhạc và cả mở tư duy quản lý. Như PGS.TS Bùi Hoài Sơn từng lưu ý, chỉ khi giữ được chất lượng nghệ thuật và sự chân thành trong cảm xúc, concert quốc gia mới tránh được nguy cơ trở thành phong trào ngắn hạn.

Nhìn lại năm 2025, có thể nói “concert quốc gia” không chỉ là một từ khóa thời thượng, mà là dấu hiệu cho thấy âm nhạc Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới: tự tin hơn trong việc kể câu chuyện Tổ quốc bằng ngôn ngữ đương đại, và chủ động hơn trong việc định hình vị trí của mình trong bức tranh công nghiệp văn hóa. Đó là một chuyển động đáng ghi nhận – và đáng chờ đợi những bước đi tiếp theo.