Suất ăn bán trú ở Hà Nội: Trao quyền phải gắn với trách nhiệm

Chính quyền cơ sở trực tiếp lựa chọn nhà cung cấp

Từ 8 giờ ngày 6/8 đến ngày 10/8, cổng tiếp nhận hồ sơ của Hệ thống cơ sở dữ liệu về dinh dưỡng và an toàn thực phẩm học đường thành phố Hà Nội (HanoiCheck) vận hành đồng bộ trên toàn thành phố. Đây là đợt tiếp nhận hồ sơ đầu tiên trên nền tảng số, dành cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh, đơn vị cung cấp thực phẩm, suất ăn sẵn, dịch vụ nấu ăn, sữa, nước uống và các đơn vị liên quan có nhu cầu cung ứng cho trường học.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, toàn bộ quy trình đăng ký được thực hiện trực tuyến. Các đơn vị có thể tạo tài khoản, khai báo thông tin, tải hồ sơ pháp lý và theo dõi tình trạng xử lý hồ sơ trên hệ thống.

Đây là thay đổi đáng chú ý trong năm học 2026-2027. Nếu trước đây việc lựa chọn nhà cung cấp chủ yếu do ban giám hiệu các trường thực hiện thì theo quy định mới, UBND xã, phường được giao trách nhiệm khảo sát nhu cầu, đánh giá điều kiện thực tế và tổ chức lựa chọn, phân công đơn vị cung cấp thực phẩm hoặc suất ăn bán trú.

Trên cơ sở phương án được phê duyệt, mỗi cơ sở giáo dục xây dựng kế hoạch tổ chức bữa ăn phù hợp. Nhà trường không còn tự quyết thay đổi nhà cung cấp; nếu muốn thay đổi đơn vị hoặc phương án tổ chức bữa ăn phải báo cáo và được UBND xã, phường xem xét, quyết định.

Thực tế tại các địa phương cho thấy chính quyền cơ sở đang xây dựng cách làm phù hợp với quy mô và đặc điểm từng địa bàn.

Tại phường Bồ Đề, ông Bùi Trí Đức, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội cho biết, phường xác định không để xảy ra tình trạng hồ sơ chưa đầy đủ, không đáp ứng yêu cầu nhưng vẫn được lựa chọn cung cấp suất ăn bán trú. Trong đó, quá trình lựa chọn được thực hiện qua 5 bước, trong đó các điều kiện của đơn vị cung cấp được kiểm tra, rà soát theo quy định. Chỉ những cơ sở đáp ứng đầy đủ yêu cầu mới được xem xét lựa chọn. Việc kiểm soát ngay từ đầu được xác định là yêu cầu quan trọng để bảo đảm chất lượng bữa ăn và quyền lợi của học sinh.

Ghi nhận tại phường Hoàn Kiếm, địa bàn có 8 trường công lập với tổng số hơn 10.000 suất ăn mỗi ngày.

Thực hiện chỉ đạo của thành phố, UBND phường đã khảo sát 100% cơ sở giáo dục để xác định phương án tổ chức bán trú, đồng thời rà soát cơ sở vật chất, trang thiết bị và triển khai các giải pháp bổ sung khi cần thiết.

Tùy điều kiện từng trường, bữa ăn bán trú được tổ chức theo ba hình thức: trường tự nấu; thuê đơn vị nấu ăn tại trường; hoặc sử dụng suất ăn sẵn. Với từng mô hình, phường xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp.

Để hạn chế yếu tố chủ quan, tiêu chí, quy trình, thang điểm và hồ sơ minh chứng được công khai ngay từ đầu. UBND phường thành lập Hội đồng đánh giá do Phó Chủ tịch UBND phường làm Chủ tịch, với sự tham gia của các thành viên Ban Chỉ đạo An toàn thực phẩm phường. Quá trình thẩm định thực tế có đại diện nhà trường và phụ huynh tham gia giám sát.

Hồ sơ được tiếp nhận, quản lý trên HanoiCheck; kết quả đánh giá được lập biên bản, xếp hạng theo điểm số và công khai trong phạm vi phù hợp. Việc lựa chọn dựa trên cả hồ sơ và kiểm tra thực tế tại cơ sở.

Đáng chú ý, phường xác định kiểm soát không dừng ở việc chọn nhà cung cấp. Nguồn gốc thực phẩm, vận chuyển, bảo quản, chế biến và chia suất ăn đều được giám sát. Các trường thực hiện kiểm thực 3 bước, lưu mẫu thức ăn, kiểm soát điều kiện vận chuyển, thời gian, nhiệt độ và định lượng suất ăn.

Tại trường, tổ giám sát an toàn thực phẩm gồm đại diện ban giám hiệu, cán bộ y tế, giáo viên thực hiện giám sát hằng ngày, cùng sự tham gia của phụ huynh. Ở cấp phường, đoàn kiểm tra liên ngành thực hiện kiểm tra định kỳ, đột xuất, truy xuất nguồn gốc và lấy mẫu xét nghiệm khi cần thiết. Đơn vị vi phạm hoặc không còn đáp ứng yêu cầu sẽ bị xử lý, xem xét thay thế.

Minh bạch để xã hội cùng giám sát

PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội đánh giá việc giao UBND xã, phường tiếp nhận hồ sơ, đánh giá năng lực và lựa chọn đơn vị cung ứng là hợp lý khi rõ người có thẩm quyền, rõ người chịu trách nhiệm. Việc này có thể làm tăng khối lượng công việc cho lãnh đạo xã, phường nhưng đồng thời giúp trách nhiệm trở nên cụ thể hơn trước người dân, phụ huynh và học sinh.

Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Thị An lưu ý, trao quyền phải đi cùng kiểm soát. Nếu lãnh đạo giao việc cho cấp dưới nhưng thiếu cơ chế giám sát thì quy mô hợp đồng lớn có thể kéo theo những rủi ro mới.

Theo bà, bên cạnh công khai, minh bạch ngay từ khâu lựa chọn, cần đặc biệt coi trọng hậu kiểm. Có thể đánh giá ngay sau tháng đầu tiên để xem nhà cung cấp có thực hiện đúng cam kết hay không và duy trì kiểm tra thường xuyên. Nếu đơn vị không bảo đảm yêu cầu, cần có cơ chế xử lý, thậm chí chấm dứt hợp đồng và lựa chọn đơn vị khác.

Một chuyên gia của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cũng cho rằng toàn bộ quá trình lựa chọn cần có cơ chế để nhà trường, phụ huynh và cộng đồng giám sát. Từ tiêu chí đánh giá, thành phần hội đồng, điểm chấm, kết quả kiểm tra thực tế đến năng lực doanh nghiệp, lý do lựa chọn và số trường được phân công đều cần được công khai trong phạm vi phù hợp.

Điểm đáng chú ý của quy trình mới là minh bạch được đặt ở cả khâu lựa chọn và quá trình cung ứng. Việc số hóa trên HanoiCheck giúp hồ sơ được tiếp nhận, quản lý và theo dõi tập trung, tạo điều kiện truy xuất thông tin. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ; hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào trách nhiệm của chính quyền, nhà trường và đơn vị cung cấp.

Với bữa ăn bán trú, lựa chọn đúng nhà cung cấp mới chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là duy trì kiểm tra, đánh giá thường xuyên và xử lý kịp thời khi chất lượng không bảo đảm.

Vì vậy, cơ chế mới của Hà Nội cần được thực hiện theo nguyên tắc: trao quyền để rõ trách nhiệm, công khai để tăng giám sát và hậu kiểm để bảo đảm chất lượng. Mục tiêu cuối cùng là mỗi bữa ăn học đường phải an toàn, đủ dinh dưỡng và bảo vệ sức khỏe học sinh.