Sức ép đối với cá ngừ xuất khẩu

Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, xuất khẩu cá ngừ trong tháng 6 đạt gần 88 triệu USD, tăng 31% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng mạnh nhất kể từ đầu năm, sau giai đoạn xuất khẩu liên tục sụt giảm từ tháng 2 đến tháng 5. Nhờ kết quả này, kim ngạch 6 tháng đầu năm đạt 455 triệu USD, chỉ giảm 1,6% so với cùng kỳ 2025, cải thiện đáng kể so với mức sụt giảm ghi nhận trong các tháng trước đó. Và Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường tiêu thụ cá ngừ lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch hơn 176 triệu USD, chiếm gần 39% tổng giá trị xuất khẩu.

Đứng sau Mỹ là thị trường Liên minh châu Âu (EU) với gần 88 triệu USD, giảm 18%. Trong khi đó, nhiều thị trường khác lại ghi nhận mức tăng trưởng tích cực như Nga tăng 83%, Philippines tăng 31%, Ai Cập tăng 29%, Israel tăng 17%; khối CPTPP tăng 6%...

Theo VASEP, sự tăng trưởng này chủ yếu đến từ việc các nhà nhập khẩu đẩy nhanh tiến độ nhận hàng nhằm hạn chế tác động từ chính sách thuế mới, thay vì phản ánh sự phục hồi bền vững của nhu cầu tiêu dùng. Trước đó, trong 5 tháng đầu năm, xuất khẩu cá ngừ sang Hoa Kỳ chỉ đạt khoảng 140 triệu USD, giảm 14% so với cùng kỳ năm trước và liên tục suy giảm qua từng tháng.

Cá ngừ nhiều năm liền là nhóm hàng có giá trị xuất khẩu lớn thứ 3 của ngành thủy sản Việt Nam, chỉ đứng sau tôm và cá tra. Trong giai đoạn 2019-2023, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ tăng từ 719 triệu USD lên 845 triệu USD, tương đương tăng 17%, với tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 3% mỗi năm. Hiện, các sản phẩm cá ngừ của Việt Nam đã có mặt tại hơn 100 thị trường trên thế giới. 4 thị trường tiêu thụ lớn nhất gồm Hoa Kỳ, EU, Trung Đông và các nước CPTPP, chiếm từ 82-86% tổng kim ngạch xuất khẩu cá ngừ.

Theo đại diện VASEP, từ ngày 24/7/2026, nhiều sản phẩm cá ngừ của Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ có khả năng phải chịu thêm mức thuế bổ sung 12,5% theo Mục 301, ngoài thuế tối huệ quốc (MFN) và các nghĩa vụ thuế hiện hành.

Ông Nguyễn Hoài Nam - Tổng Thư ký VASEP cho biết, nếu duy trì được tốc độ tăng trưởng hiện nay và tháo gỡ được các khó khăn phát sinh, kim ngạch xuất khẩu cá thủy sản cả năm có thể tăng thêm khoảng 1 tỷ USD so với mức 11,3 tỷ USD của năm 2025. Hiện nguồn lợi cá ngừ của Việt Nam tập trung chủ yếu tại vùng biển miền Trung và khu vực trung tâm Biển Đông, với trữ lượng ước trên 600 nghìn tấn. Trong đó, cá ngừ vằn chiếm hơn một nửa tổng nguồn lợi cá nổi. Sản lượng khai thác cá ngừ hàng năm đạt trên 200 nghìn tấn. Riêng cá ngừ vây vàng và cá ngừ mắt to có trữ lượng bình quân trên 45 nghìn tấn, sản lượng khai thác từ 17.000-21.000 tấn/năm.

Thời gian gần đây, nhiều thị trường lớn như Hoa Kỳ và châu Âu liên tục cập nhật các quy định liên quan đến nhập khẩu thủy sản, yêu cầu doanh nghiệp (DN) phải điều chỉnh để đáp ứng tiêu chuẩn mới. Đối với thị trường châu Âu, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội ngày càng khắt khe.

Đại diện một DN thủy sản tại miền Trung cho biết, ngoài những khó khăn, rào cản từ thị trường quốc tế, DN trong nước cũng đang chịu áp lực gia tăng về chi phí tuân thủ. Hiện nhiều DN phản ánh việc phải đầu tư đồng thời hệ thống xử lý môi trường riêng và kết nối với hệ thống xử lý tập trung tại khu công nghiệp làm tăng đáng kể chi phí sản xuất. Theo DN này, để duy trì tăng trưởng xuất khẩu bền vững, cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý với cộng đồng DN nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, cập nhật các yêu cầu mới từ thị trường nhập khẩu.