Tác nghiệp báo chí an toàn trong kỷ nguyên AI

Cơ hội mới và… “chiến trường thông tin”

Tại tọa đàm “AI trong tác nghiệp báo chí”, nằm trong chuỗi chuyên đề về an toàn tác nghiệp của nhà báo trong thời công nghệ số diễn ra mới đây tại Hà Nội, bà Trần Thị Khánh Hòa, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Truyền thông phát triển cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc làm chủ công nghệ không chỉ giúp các tòa soạn tối ưu nguồn lực mà còn hỗ trợ phóng viên, biên tập viên thích ứng với phương thức làm truyền thông hiện đại.

Nhiều chuyên gia nhận định AI đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động báo chí hiện đại. Các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh giúp tăng tốc quy trình sản xuất nội dung, hỗ trợ phân tích dữ liệu, tối ưu hóa phân phối tin tức và mở rộng khả năng tiếp cận công chúng. Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của công nghệ cũng kéo theo nhiều nguy cơ mới đối với người làm báo.

Ông Phạm Tấn Anh Vũ - Trưởng đại diện khu vực phía Nam của Công ty Cổ phần Giải pháp Trí thông minh nhân tạo Việt Nam, cho rằng không gian mạng hiện nay “không chỉ là công cụ phân phối tin tức mà đã trở thành một chiến trường thông tin thực sự”. Theo ông Vũ, sự kết hợp giữa AI tạo sinh và tội phạm mạng đang tạo ra nhiều rủi ro nghiêm trọng như tấn công phi kỹ thuật, mã độc tống tiền hay công nghệ giả mạo siêu thực (deepfake).

Ông Vũ cũng cảnh báo nguy cơ mất an toàn đối với nhà báo trên môi trường số, ví như, người làm báo có thể bị tổng hợp danh tính giả, ghép ảnh, ghép giọng nói hoặc tạo video sai sự thật nhằm bôi nhọ danh dự, hủy hoại uy tín nghề nghiệp. Các tài khoản mạng xã hội có lượng theo dõi lớn cũng trở thành mục tiêu bị tấn công để phát tán thông tin giả mạo.

Đáng chú ý, ông nhấn mạnh yếu tố giới trong các cuộc tấn công trên không gian mạng. Theo ông, nhà báo nữ thường đối diện với các hình thức bạo lực ngôn từ, bình luận xúc phạm ngoại hình nhằm gây áp lực tâm lý và đẩy họ rời khỏi không gian công cộng.

Ở góc độ quản trị truyền thông, ông Nguyễn Đức Lam - Viện Nghiên cứu chính sách và phát triển truyền thông (Hội Truyền thông số), cho rằng hiện thế giới có các công cụ điều chỉnh hành vi liên quan đến AI như: các quy tắc đạo đức và quy tắc ứng xử, hướng dẫn và tiêu chuẩn kỹ thuật, luật và quy định…

Tại Việt Nam, song song với việc ban hành các quy định pháp lý “cứng” mang tính bắt buộc, Chính phủ khuyến khích việc xây dựng và phổ biến các bộ quy tắc ứng xử về AI, trong đó có Bộ quy tắc sử dụng AI có trách nhiệm trong truyền thông số. Nếu pháp lý đóng vai trò “khung” bắt buộc, các bộ quy tắc sẽ mang tính đồng thuận, tự nguyện, hỗ trợ tổ chức và cá nhân thực hành đúng chuẩn mực trong công việc hàng ngày.

Báo chí phải giữ lợi thế về sự thật và trách nhiệm

Bên cạnh câu chuyện công nghệ, các chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là giữ vững giá trị cốt lõi của báo chí trong môi trường truyền thông số.

Ở góc nhìn quản trị tòa soạn và chuyển đổi số, ông Lê Quốc Minh - Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân cũng đã nhiều lần nhấn mạnh, chuyển đổi số trong báo chí không chỉ dừng ở việc đầu tư phần mềm hay trung tâm dữ liệu, mà là quá trình thay đổi toàn diện về tư duy, mô hình hoạt động và phương thức sản xuất nội dung.

Theo ông Minh, AI vẫn là công cụ hỗ trợ rất hiệu quả nếu được sử dụng đúng cách. Công nghệ này có thể giúp nhà báo đọc báo cáo, tóm tắt dữ liệu, theo dõi hành vi độc giả, lập kế hoạch nội dung hoặc hỗ trợ tác nghiệp chuyên sâu trong nhiều lĩnh vực.

Trong bối cảnh thiết bị truy cập ngày càng đa dạng, từ điện thoại thông minh đến kính thực tế ảo, báo chí không thể đứng ngoài các xu hướng công nghệ như AI tạo sinh, AI Agent, dữ liệu lớn hay thực tế tăng cường.

Theo ông Lê Quốc Minh, yếu tố sống còn của báo chí số là xây dựng được cộng đồng độc giả trung thành. “Chúng ta đã qua giai đoạn “nền kinh tế sự chú ý”, giờ đây, sự gắn bó, tương tác và lòng trung thành mới là then chốt” - ông Minh nói.

Các chuyên gia cho rằng trong kỷ nguyên AI, báo chí buộc phải thay đổi từ phương thức đào tạo nhà báo đến cách phát hành nội dung và tương tác với công chúng. Tuy nhiên, dù công nghệ phát triển đến đâu, giá trị cốt lõi của báo chí vẫn nằm ở con người, sự thật và trách nhiệm xã hội.