Báo Đại Đoàn Kết Văn hóa

Tái hiện nghi lễ “Nhận và dạy con tràng nhập môn” của đồng bào dân tộc Tày

Báo Đại Đoàn Kết
Giảm kích thước chữ Aa Tăng kích thước chữ
Tăng kích thước chữ

Văn hóa

Tái hiện nghi lễ “Nhận và dạy con tràng nhập môn” của đồng bào dân tộc Tày

Báo Đại Đoàn Kết trên Google News

Trong khuôn khổ chào mừng Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam, ngày 18/4, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (xã Đoài Phương – Hà Nội), hoạt động tái hiện nghi lễ “nhận và dạy con tràng nhập môn” của đồng bào Tày đến từ tỉnh Quảng Ninh đã được tổ chức. Đây là một trong những nghi thức quan trọng, đánh dấu sự khởi đầu của quá trình truyền dạy và kế tục nghề Then - một di sản văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Nghi lễ Then của người Tày là một loại hình sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng dân gian đặc sắc, phản ánh sâu sắc đời sống tâm linh, thế giới quan và nhân sinh quan của cộng đồng. Trong đó, nghi lễ “nhận và dạy con tràng nhập môn” là một trong những nghi thức quan trọng, đánh dấu sự khởi đầu của quá trình truyền dạy và kế tục nghề Then - một di sản văn hóa được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Mở đầu nghi lễ là phần trình báo, trong đó thầy Then thắp hương, dâng lễ và cất lời hát Then để báo cáo với tổ nghề, thần linh về việc mở lễ và nhận học trò. Những câu Then cổ như: “Vẫn ní vằn phú quí lồng làn, Vần ní vằn díu an lồng củn...” không chỉ mang ý nghĩa cầu chúc tốt lành mà còn mở ra không gian linh thiêng, nơi con người giao cảm với thế giới vô hình.
Mở đầu nghi lễ là phần trình báo, trong đó thầy Then thắp hương, dâng lễ và cất lời hát Then để báo cáo với tổ nghề, thần linh về việc mở lễ và nhận học trò. Những câu Then cổ như: “Vẫn ní vằn phú quí lồng làn, Vần ní vằn díu an lồng củn...” không chỉ mang ý nghĩa cầu chúc tốt lành mà còn mở ra không gian linh thiêng, nơi con người giao cảm với thế giới vô hình.
Lễ vật chuẩn bị cho nghi lễ “nhận và dạy con tràng nhập môn”.
Lễ vật chuẩn bị cho nghi lễ “nhận và dạy con tràng nhập môn”.
Nghi thức nhận con tràng - khoảnh khắc mang ý nghĩa thiêng liêng khi người học chính thức được thầy chấp nhận.
Nghi thức nhận con tràng - khoảnh khắc mang ý nghĩa thiêng liêng khi người học chính thức được thầy chấp nhận.
Con tràng quỳ trước bàn thờ, thể hiện lòng thành kính và quyết tâm theo học. Thầy Then thực hiện các nghi thức truyền nhận, đọc lời răn dạy, xác lập mối quan hệ thầy - trò mang tính gắn kết cả về nghề nghiệp lẫn tâm linh.
Con tràng quỳ trước bàn thờ, thể hiện lòng thành kính và quyết tâm theo học. Thầy Then thực hiện các nghi thức truyền nhận, đọc lời răn dạy, xác lập mối quan hệ thầy - trò mang tính gắn kết cả về nghề nghiệp lẫn tâm linh.
Sau những nghi thức, con tràng không chỉ là người học mà còn là người tiếp nhận một hệ giá trị văn hóa, đạo đức và trách nhiệm với cộng đồng.
Sau những nghi thức, con tràng không chỉ là người học mà còn là người tiếp nhận một hệ giá trị văn hóa, đạo đức và trách nhiệm với cộng đồng.
Một trong những nội dung quan trọng của nghi lễ là phần trao pháp cụ - nơi thầy Then trao cho con tràng những vật dụng hành nghề như đàn tính, sóc nhạc, quạt, mũ, áo... Trong đó, đàn tính giữ vai trò đặc biệt, là phương tiện để người hành nghề cất lên lời Then, kết nối với thần linh. Hành động trao pháp cụ không đơn thuần là trao vật chất mà còn mang ý nghĩa trao truyền tri thức, kinh nghiệm và niềm tin.
Một trong những nội dung quan trọng của nghi lễ là phần trao pháp cụ - nơi thầy Then trao cho con tràng những vật dụng hành nghề như đàn tính, sóc nhạc, quạt, mũ, áo... Trong đó, đàn tính giữ vai trò đặc biệt, là phương tiện để người hành nghề cất lên lời Then, kết nối với thần linh. Hành động trao pháp cụ không đơn thuần là trao vật chất mà còn mang ý nghĩa trao truyền tri thức, kinh nghiệm và niềm tin.
Phần dạy nhập môn là nội dung cốt lõi của nghi lễ, thể hiện rõ nét hình thức truyền dạy truyền khẩu của văn hóa dân gian. Thầy Then trực tiếp hướng dẫn con tràng cách cầm đàn, gảy nhịp, học từng câu hát Then.
Phần dạy nhập môn là nội dung cốt lõi của nghi lễ, thể hiện rõ nét hình thức truyền dạy truyền khẩu của văn hóa dân gian. Thầy Then trực tiếp hướng dẫn con tràng cách cầm đàn, gảy nhịp, học từng câu hát Then.
Quá trình học không chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ mà còn là sự “nhập tâm”, thấu hiểu và cảm nhận.
Quá trình học không chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ mà còn là sự “nhập tâm”, thấu hiểu và cảm nhận.
Những cây mía vươn cao tượng trưng cho sự trưởng thành, cho người học trò đang từng bước lớn lên, vững vàng trên con đường đạo. Vòng múa không chỉ là nghi thức, mà còn là khoảnh khắc khai mở các cửa truyền đạt, kết nối giữa con người và thế giới tâm linh.
Những cây mía vươn cao tượng trưng cho sự trưởng thành, cho người học trò đang từng bước lớn lên, vững vàng trên con đường đạo. Vòng múa không chỉ là nghi thức, mà còn là khoảnh khắc khai mở các cửa truyền đạt, kết nối giữa con người và thế giới tâm linh.
Nghi lễ không chỉ dành cho con tràng mới, mà còn lan tỏa đến tất cả những người tham dự, thể hiện tinh thần cộng đồng sâu sắc trong tín ngưỡng then.
Nghi lễ không chỉ dành cho con tràng mới, mà còn lan tỏa đến tất cả những người tham dự, thể hiện tinh thần cộng đồng sâu sắc trong tín ngưỡng then.
Sau nghi thức nhận phép, các bà then mời thần linh ban phép cho con người khỏe mạnh, gia đình bình an, mùa màng tươi tốt, vạn sự hanh thông.
Sau nghi thức nhận phép, các bà then mời thần linh ban phép cho con người khỏe mạnh, gia đình bình an, mùa màng tươi tốt, vạn sự hanh thông.
Nghi lễ khép lại bằng nghi thức chia lộc. Con tràng mới chính thức được công nhận, mang theo trách nhiệm gìn giữ, thực hành và truyền dạy then cho cộng đồng
Nghi lễ khép lại bằng nghi thức chia lộc. Con tràng mới chính thức được công nhận, mang theo trách nhiệm gìn giữ, thực hành và truyền dạy then cho cộng đồng
Bà then phát lộc cho mọi người.
Bà then phát lộc cho mọi người.
Việc tái hiện nghi lễ “nhận và dạy con tràng nhập môn” không chỉ góp phần bảo tồn một nghi thức truyền thống đặc sắc của người Tày mà còn giúp công chúng hiểu rõ hơn về giá trị của di sản then - nơi hội tụ của âm nhạc, tín ngưỡng và tri thức dân gian. Qua đó, nâng cao nhận thức về việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong đời sống đương đại.
Việc tái hiện nghi lễ “nhận và dạy con tràng nhập môn” không chỉ góp phần bảo tồn một nghi thức truyền thống đặc sắc của người Tày mà còn giúp công chúng hiểu rõ hơn về giá trị của di sản then - nơi hội tụ của âm nhạc, tín ngưỡng và tri thức dân gian. Qua đó, nâng cao nhận thức về việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong đời sống đương đại.

Phạm Sỹ

di sản văn hóa Quảng Ninh nghi lễ Then đồng bào Tày Làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam