Tăng chất lượng phản biện
Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vừa kết thúc đã thông qua nhiều luật, nghị quyết quy phạm pháp luật và cho ý kiến lần đầu đối với một số dự án luật. Đáng chú ý, chất lượng của các luật, Nghị quyết mới đã tập trung “sát sườn” được nhiều vấn đề hết sức thiết thực, cấp bách của thực tiễn đất nước. Đây là nỗ lực phản ánh tư duy đổi mới và nâng cao chất lượng công tác lấy ý kiến của các bộ, ngành, địa phương trong lấy ý kiến góp ý các dự án, dự thảo luật trước kỳ họp.
Một trong những dấu hiệu đáng mừng của công tác xây dựng pháp luật hiện nay là việc lấy ý kiến được đưa về từng Bộ, ngành, địa phương, cơ quan đơn vị để lấy ý kiến có hàm lượng chuyên môn “sát sườn” vào từng ngành, từng cấp. Tại các địa phương, nhiều đoàn công tác của Bộ, ngành đã chủ động lấy ý kiến của đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, chuyên gia, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực chuyên ngành.
Mới đây, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức nhiều diễn đàn tại Hà Nội, TPHCM để lấy ý kiến cho các dự thảo quan trọng của ngành này, như Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Bưu chính, Luật Đo lường. Trong khi đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng tổng hợp, ghi nhận nhiều ý kiến văn nghệ sĩ, nhà nghiên cứu văn hóa cho dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng ghi nhận các tham vấn, phản biện, ý kiến góp ý chất lượng cho sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và Luật Đất đai sửa đổi...
Song song đó, vai trò của các đoàn Đại biểu quốc hội, Hội đồng Nhân dân và Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp ngày càng được tập trung hơn vào chất lượng tham vấn, phản biện của các hội nghị, hội thảo lấy ý kiến cho dự án luật trước kỳ họp Quốc hội. Từ đầu năm đến nay, Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM đã thể hiện ngày càng rõ vai trò cầu nối, tổ chức phản biện xã hội, tổng hợp ý kiến nhân dân để chuyển đến cơ quan có thẩm quyền. Nhiều ý kiến chuyên gia, nhà quản lý, doanh nghiệp và cử tri đối với các dự án luật đã được tổng hợp, tiếp thu đầy đủ và chuyển đến Nghị trường Quốc hội, góp phần quan trọng vào kết quả các Nghị quyết, dự thảo luật được Quốc hội thông qua. Những chuyển biến này càng cho thấy sự đổi mới mạnh mẽ trong công tác tham vấn, phản biện xã hội. Đặc biệt, giai đoạn soạn thảo luật đã không còn dừng lại ở trách nhiệm của cơ quan soạn thảo, mà trở thành diễn đàn của cử tri, nhân dân. Luật pháp càng liên quan trực tiếp đến đời sống, sản xuất, kinh doanh và quyền lợi của người dân thì càng cần được soi chiếu từ nhiều góc độ, ý kiến người dân.
Thực tế công tác lấy ý kiến cho dự án, dự thảo luật cho thấy, không phải cứ tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo hoặc nhận nhiều văn bản góp ý là chất lượng xây dựng luật sẽ tự động được nâng lên. Nếu người dân, doanh nghiệp và chuyên gia không có đủ thời gian tiếp cận; nếu những ý kiến khác biệt, thậm chí trái chiều, không được khuyến khích thì việc lấy ý kiến rất dễ rơi vào tình trạng hình thức. Để tăng chất lượng giám sát, phản biện xã hội, các cơ quan soạn thảo cần trả lời một cách minh bạch cho quá trình lấy ý kiến, rằng nội dung nào sẽ được tiếp thu; ý kiến nào chưa được tiếp thu, vì sao. Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật lập pháp mà còn là biểu hiện của trách nhiệm giải trình trước xã hội.
Thiết nghĩ, MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội cần được tham gia góp ý, phản biện sớm hơn, ngay từ khi xác định vấn đề và phương án chính sách. Nếu chỉ phản biện khi dự thảo đã gần hoàn chỉnh thì dư địa điều chỉnh sẽ hạn chế. Phản biện càng sớm, khả năng sửa một chính sách chưa phù hợp càng lớn và chi phí xã hội càng thấp. Khi đó, mỗi đạo luật ban hành sẽ không chỉ đúng về quy trình, mà còn có thêm nền tảng thực tiễn để đi vào cuộc sống.