Tăng khả năng truy xuất, bảo đảm an toàn bưu chính

PV: Hiện hơn 90% sản lượng bưu gửi là gói, kiện hàng hóa, trong đó khoảng 70% liên quan đến thương mại điện tử. Điều này đặt ra những thách thức gì đối với công tác bảo đảm an toàn, an ninh bưu chính?

Ông Lã Hoàng Trung: Nếu nhìn một cách khách quan thì hàng hóa thương mại điện tử có lợi thế hơn về bảo đảm an toàn, an ninh. Bởi việc mua bán trên các sàn thương mại điện tử về cơ bản đều có định danh người gửi, người nhận, cả người mua và người bán.

Thách thức lớn hơn nằm ở những bưu gửi không có định danh đầy đủ, những bưu gửi mang tính đột xuất, không thường xuyên. Đây thường là các gói, kiện hàng hóa được người dân gửi trực tiếp tại các bưu cục, đặc biệt là các bưu cục lẻ, với số lượng và tính chất hàng hóa đa dạng.

Các giải pháp bảo đảm an toàn, an ninh bưu chính được áp dụng chung cho toàn bộ hoạt động, trong đó tập trung hơn vào nhóm bưu gửi phát sinh trực tiếp tại các điểm phục vụ. Tất nhiên, hàng hóa thương mại điện tử vẫn phải tuân thủ các yêu cầu về an toàn, an ninh, nhưng xét về định danh thì đây không phải vấn đề quá lớn bởi người gửi, người nhận về cơ bản đã được xác định.

Dự thảo lần này đưa ra yêu cầu định danh bưu gửi. Vì sao cần bổ sung quy định này?

- Bản chất của việc định danh bưu gửi là để phục vụ công tác hậu kiểm.

Trước đây, chúng ta cũng có những quy định về kiểm soát bưu gửi, soi chiếu và yêu cầu cung cấp thông tin người gửi, người nhận. Tuy nhiên, việc cung cấp và kiểm tra thông tin chưa được thực hiện một cách chặt chẽ, nghiêm túc. Khi một người đi gửi hàng, về cơ bản chưa có cơ chế đủ hiệu quả để xác minh thông tin mà họ cung cấp có chính xác hay không.

Quy định mới sẽ theo hướng khác. Về cơ bản, doanh nghiệp bưu chính phải biết người gửi bưu gửi là ai. Cách thức định danh có thể được thiết kế đơn giản, phù hợp với đặc thù của dịch vụ bưu chính, chứ không nhất thiết áp dụng cứng nhắc như khi thực hiện các dịch vụ khác phải xuất trình căn cước công dân.

Mục đích chính của việc định danh không phải để phục vụ những mục tiêu khác, mà để khi xảy ra vấn đề, cơ quan chức năng có thể truy ngược lại: vào thời điểm đó, ai là người gửi gói, kiện hàng hóa này.

Khi xác định được người gửi, khả năng truy xuất, điều tra và xử lý các vụ việc vi phạm sẽ cao hơn rất nhiều.

Quy định này sẽ góp phần ngăn chặn việc lợi dụng mạng lưới bưu chính để vận chuyển ma túy, vũ khí, giấy tờ giả... như thế nào, thưa ông?

- Có hai giải pháp cơ bản.

Thứ nhất là phải định danh được người gửi. Đây là cơ sở để khi phát sinh vụ việc, chúng ta có thể truy xuất ngược và xác định người đã gửi bưu phẩm, bưu kiện đó.

Thứ hai là lưu trữ thông tin liên quan đến bưu gửi và hình ảnh camera tại các điểm phục vụ, bưu cục. Theo dự kiến, thông tin camera sẽ được lưu trữ trong thời gian nhất định, khoảng 3 tháng, để khi xảy ra vấn đề có thể truy xuất lại hình ảnh, xác định được người gửi.

Khi đã có thông tin định danh người gửi kết hợp với hình ảnh tại điểm giao dịch, cơ quan chức năng sẽ có khả năng rất cao để xác định, truy tìm người liên quan.

Ngoài camera và định danh, có thể áp dụng thêm công nghệ để nhận diện hành vi bất thường không?

- Trong hoạt động bảo đảm an toàn, an ninh bưu chính có những kỹ năng nghiệp vụ đặc thù. Đây là lĩnh vực mà các cơ quan an ninh, công an có chuyên môn và sẽ trang bị, hướng dẫn cho các doanh nghiệp.

Vì vậy, để bảo đảm an toàn, an ninh bưu chính cần có sự phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với Bộ Công an. Trong đó, những kỹ năng nghiệp vụ để phát hiện, ngăn chặn và phòng ngừa từ sớm là nội dung cần được chú trọng.

Về phía Bộ Khoa học và Công nghệ, chúng tôi sẽ phối hợp trong công tác đào tạo, tuyên truyền, hướng dẫn để doanh nghiệp biết và áp dụng những kỹ năng cần thiết trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Dự kiến sau khi luật và các văn bản hướng dẫn được ban hành, Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Công an sẽ phối hợp xây dựng những hướng dẫn ngắn gọn, thiết thực về kỹ năng bảo đảm an toàn, an ninh để doanh nghiệp có thể áp dụng.

Thời gian vừa qua, chúng tôi cũng đã tổ chức diễn đàn với các doanh nghiệp bưu chính tại TPHCM về chủ đề an toàn, an ninh bưu chính. Một số doanh nghiệp cũng đề xuất cần có những tài liệu hướng dẫn, cẩm nang để hỗ trợ quá trình này. Đây là những đề xuất chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu.

Logistics trên thế giới đang phát triển mạnh. Theo ông, xu hướng này tạo ra cơ hội và thách thức gì đối với ngành bưu chính Việt Nam?

- Logistics là một lĩnh vực rất rộng và bưu chính là một trong những dịch vụ thuộc lĩnh vực logistics. Theo Nghị định 163 năm 2017, logistics bao gồm khoảng 16 loại dịch vụ, trong đó bưu chính là một loại hình.

Xu hướng logistics trên thế giới đang phát triển và ngành bưu chính chịu tác động rất mạnh từ sự phát triển của thương mại điện tử. Khi thương mại điện tử phát triển, sản lượng bưu gửi tăng rất nhanh. Đây rõ ràng là một cơ hội lớn đối với ngành bưu chính.

Trong khoảng 5 năm gần đây, ngành bưu chính nói chung có tốc độ tăng trưởng khoảng 15-20% mỗi năm. Đây là mức tăng trưởng rất cao, qua đó tạo điều kiện để các doanh nghiệp bưu chính phát triển, mở rộng sản phẩm, dịch vụ và tăng doanh thu.

Tuy nhiên, sản lượng tăng nhanh cũng đặt ra nhiều thách thức. Trước hết là vấn đề an toàn, an ninh bưu chính. Tiếp đó là bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp.

Ở góc độ an toàn, ngoài những vấn đề liên quan đến an ninh, còn có các rủi ro như hàng hóa bị hư hỏng, gãy vỡ, mất mát... Đây có thể là những vấn đề nhỏ trong từng trường hợp nhưng khi sản lượng bưu gửi tăng rất nhanh thì tổng thể sẽ trở thành vấn đề cần được quan tâm.

Dù vậy, nhìn tổng thể, tôi cho rằng ngành bưu chính Việt Nam vẫn còn dư địa và sẽ tiếp tục tăng trưởng tốt trong những năm tới, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử.

Trân trọng cảm ơn ông!