Tăng phối hợp, chia sẻ thông tin giữa ba cơ quan để phòng chống tham nhũng

Dự Hội nghị có Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Doãn Anh Thơ, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Trần Minh Khương; ông Phạm Trường Giang, Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Bộ Công an; ông Phan Văn Bé - Phó Chánh Thanh tra Bộ Công an; ông Phạm Văn Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế, tham nhũng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; đại diện lãnh đạo cấp Vụ, cấp Phòng của các đơn vị trực thuộc KTNN tại Hà Nội và các điểm cầu KTNN khu vực.

Chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn

Khai mạc Hội nghị, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Doãn Anh Thơ nêu rõ, Hội nghị có ý nghĩa thiết thực để ba cơ quan trao đổi thẳng thắn, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, nhận diện những khó khăn, vướng mắc và cùng đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp trong thời gian tới.

Với tinh thần đó, Phó Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, thảo luận sâu vào 5 nội dung trọng tâm:

Thứ nhất, chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong phát hiện dấu hiệu TNLPTC thông qua hoạt động kiểm toán, điều tra, kiểm sát; đặc biệt là phương pháp nhận diện các dấu hiệu bất thường trong quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công và trong các lĩnh vực tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, tiêu cực cao.

Thứ hai, trao đổi về cơ chế phối hợp, trao đổi và chia sẻ thông tin giữa KTNN, Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; làm rõ những thông tin cần được trao đổi, phương thức trao đổi, thời điểm trao đổi và trách nhiệm của từng cơ quan, bảo đảm đúng quy định pháp luật nhưng đồng thời phải nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả.

Thứ ba, chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình chuyển giao, tiếp nhận, sử dụng hồ sơ, tài liệu kiểm toán và các tài liệu liên quan phục vụ công tác điều tra, truy tố, xử lý các vụ án, vụ việc tham nhũng, kinh tế, tiêu cực; qua đó hạn chế những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Thứ tư, trao đổi về việc nâng cao chất lượng các kiến nghị, kết luận và thông tin do mỗi cơ quan cung cấp; bảo đảm các kết quả kiểm toán, điều tra, kiểm sát có thể hỗ trợ tốt hơn cho nhau trong việc làm rõ bản chất vụ việc, xác định sai phạm, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt.

Thứ năm, đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp lâu dài, trong đó chú trọng xây dựng phương thức phối hợp rõ trách nhiệm, rõ đầu mối, rõ quy trình, rõ thời hạn và bảo đảm hiệu quả thực chất; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và khai thác dữ liệu phục vụ công tác PCTNLPTC.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh, thông qua Hội nghị này, các cơ quan không chỉ chia sẻ kết quả đạt được mà cả những khó khăn, hạn chế, những vấn đề còn khác nhau trong cách hiểu, cách xử lý. Đây là những thông tin rất có giá trị để các cơ quan cùng nhìn nhận đầy đủ hơn thực tiễn, từ đó tìm ra giải pháp phù hợp, khả thi và hiệu quả.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước cũng khẳng định, KTNN xác định việc tăng cường phối hợp với Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao không chỉ là yêu cầu trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm chung nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác PCTNLPTC; bảo vệ tài sản công, lợi ích của Nhà nước và quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

 Nhận diện các hành vi vi phạm

Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ nhìn nhận hành vi vi phạm ở biểu hiện bề ngoài sẽ rất dễ bỏ lọt bản chất của vụ việc. Tội phạm ngày càng “ẩn” trong các hoạt động kinh tế hợp pháp, hành vi được cài đặt ngay từ khâu hình thành quyết định, hợp thức hóa qua quy trình, hồ sơ, hợp đồng, chứng từ có hình thức hợp pháp. Các hành vi liên kết thành chuỗi khép kín từ can thiệp chính sách, thông đồng tạo lợi thế, đến hợp thức hóa hồ sơ và che giấu, tẩu tán tài sản.

Nhận diện các thủ đoạn, hành vi vi phạm chủ yếu trong công tác phòng, chống tội phạm về TNLPTC, ông Phạm Trường Giang - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Bộ Công an, cho biết, qua thực tiễn đấu tranh, Cục Cảnh sát kinh tế nhận thấy tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thể hiện ở nhiều hình thức khác nhau như: câu kết hình thành “nhóm lợi ích”, thao túng ngay từ khâu xây dựng chính sách, quy hoạch hoặc thông thầu, sử dụng doanh nghiệp “sân sau”, lợi dụng định giá tài sản, đầu tư công, hợp thức hóa hồ sơ và che giấu, phân tán tài sản...

Phát huy vai trò chủ công, mũi nhọn của lực lượng Công an kinh tế, tính từ năm 2020 đến nay, toàn lực lượng đã phát hiện, khởi tố mới hơn 3.700 vụ án với 8.900 bị can phạm tội về TNLPTC; tổng giá trị tài sản thu hồi trong các vụ án kinh tế, tham nhũng đạt trên 600.000 tỷ đồng. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng Công an kinh tế đã thụ lý điều tra 703 vụ án với 1.046 bị can phạm tội về tham nhũng; kết luận điều tra, truy tố mới 260 vụ án với 585 bị can..

Trong khi đó, ông Phạm Văn Dũng - Phó Vụ trưởng Vụ Công tố và kiểm sát điều tra án kinh tế, tham nhũng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao - nhấn mạnh một số hành vi vi phạm liên quan đến lĩnh vực thuế và kế toán như: hành vi áp dụng hai hệ thống sổ sách kế toán; hợp pháp hóa dòng tiền; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp; định hướng hoặc hợp thức hóa quyết định; che giấu quyền sở hữu và lợi ích thực tế; cắt nhỏ giao dịch, sử dụng nhiều tầng trung gian để che giấu dòng tiền; lợi dụng cơ chế đấu thầu, đấu giá, đầu tư, mua sắm tài sản công; lợi dụng chính sách, cơ chế đặc thù để tạo các lợi ích cục bộ…

Chia sẻ kinh nghiệm trong phát hiện và điều tra, xử lý các vụ án tham nhũng, kinh tế, chức vụ, ông Phạm Văn Dũng cho rằng, điểm quyết định trong các vụ án kinh tế, chức vụ lớn là phải xác định “điểm nghi ngờ” ngay từ đầu, nhằm tìm ra điểm mấu chốt để mở ra vụ án.

Qua thực tiễn kiểm toán ngân sách địa phương, Kiểm toán trưởng KTNN khu vực VI Ngô Minh Kiểm cũng chia sẻ việc nhận diện các vấn đề lãng phí, tiêu cực. Cụ thể như, trong quản lý thu ngân sách, lãn phí, tiêu cực thể hiện qua các hành vi như xác định chưa đầy đủ các nguồn thu, chưa huy động toàn bộ nguồn thu ngân sách nhà nước; nợ thuế còn lớn, đặc biệt là nợ tiền sử dụng đất; việc định giá, xác định giá đất còn nhiều bất cập…

Trong quản lý chi ngân sách và phân bổ vốn, lập phân bổ vốn chưa sát thực tế, không giải ngân hết, gây lãng phí nguồn lực; bố trí kinh phí vượt nhu cầu; nâng tổng mức đầu tư từ khâu lập dự án; chuyển nguồn ngân sách lớn (gồm đúng và không đúng quy định), không chi hết trong năm; ứng vốn đầu tư quá hạn chưa thu hồi; ứng tiền nhưng nhà thầu không đủ năng lực, dẫn đến khó thu hồi; chi sai nhiệm vụ, sai định mức, sai đối tượng; mua sắm tài sản vượt nhu cầu, mua về không sử dụng hoặc không phù hợp thực tế; chi hỗ trợ không đúng đối tượng, không đảm bảo tiêu chí…

Về chi đầu tư xây dựng, việc đề xuất chủ trương đầu tư khi chưa làm rõ nhu cầu; quy mô lớn so với thực tế; dự án chậm tiến độ, thi công dở dang kéo dài; dự án hoàn thành nhưng ít sử dụng hoặc không sử dụng; thiết kế chưa hợp lý, chưa tiết kiệm; biện pháp thi công chưa tối ưu; mức giảm giá thầu rất thấp; “cài cắm” các tiêu chí không phù hợp để hạn chế cạnh tranh…

Để nâng cao hiệu quả PCTNLPTC qua kiểm toán ngân sách địa phương, ông Ngô Minh Kiểm đề xuất một số giải pháp: Tập trung vào kiểm toán các vấn đề, lĩnh vực nhạy cảm dễ xảy ra TNLPTC; Chuyển từ kiểm toán từng nội dung cụ thể sang kiểm toán chuỗi quản lý nguồn lực; Tăng cường kiểm toán hoạt động và đánh giá hiệu quả, lãng phí; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu trong kiểm toán để xác định những vùng, nghiệp vụ cần tập trung kiểm tra; Nâng cao chất lượng xác định nguyên nhân và trách nhiệm; Nâng cao chất lượng kiến nghị và theo dõi thực hiện kiến nghị kiểm toán; Tăng cường phối hợp giữa KTNN với các cơ quan kiểm tra, thanh tra và cơ quan bảo vệ pháp luật; Nâng cao năng lực và trách nhiệm nghề nghiệp của kiểm toán viên.

Đáng chú ý, các đại biểu đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa KTNN, Bộ Công an và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, qua đó kịp thời phát hiện dấu hiệu vi phạm, xác định hậu quả và ngăn chặn việc tẩu tán tài sản.

Trên cơ sở kết quả điều tra và công tác nắm tình hình, Cơ quan điều tra cung cấp cho KTNN phương thức, thủ đoạn phạm tội mới và danh mục các lĩnh vực nhạy cảm, rủi ro cao để KTNN tham khảo khi xây dựng kế hoạch kiểm toán và xác định trọng yếu, rủi ro kiểm toán.

KTNN cần nghiên cứu tăng cường kiểm toán ngay từ đầu đối với các dự án lớn, trọng điểm, từ khâu chuẩn bị đầu tư và trong quá trình thực hiện theo phương thức "vừa làm vừa kiểm toán" và kiểm toán đột xuất, chuyên đề khi có thông tin, dấu hiệu bất thường; chuyển mạnh từ hậu kiểm khi công trình đã hoàn thành, hậu quả đã xảy ra, sang chủ động phát hiện, cảnh báo, kiến nghị khắc phục sơ hở ngay khi vi phạm mới manh nha.

Cùng với đó, các cơ quan cần vận hành hiệu quả cơ chế “chuyển giao thông tin sớm” theo Thông tư liên tịch số 01/2025 do KTNN chủ trì.

Ngay trong quá trình kiểm toán, khi phát hiện dấu hiệu lập khống hồ sơ, nâng giá bất thường, thông thầu, bất minh về dòng tiền, đề nghị KTNN không chờ kết thúc cuộc kiểm toán và phát hành báo cáo, mà chủ động trao đổi ngay thông tin, tài liệu với Cơ quan điều tra để kịp thời áp dụng các biện pháp nghiệp vụ, ngăn chặn việc tiêu hủy chứng cứ, tẩu tán tài sản. Ở chiều ngược lại, Cơ quan điều tra có trách nhiệm phản hồi đầy đủ, đúng hạn kết quả xử lý kiến nghị của KTNN - ông Phạm Trường Giang đề xuất.