Tăng trưởng hai con số - Lời giải từ đầu tàu kinh tế: Bài 3: Gỡ thủ tục để dòng vốn chảy nhanh
Trong mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngoài việc cần thêm vốn, thêm hạ tầng hay thêm động lực thị trường, TPHCM cần một môi trường thể chế đủ thông thoáng để doanh nghiệp (DN) yên tâm đầu tư dài hạn. Vì vậy, cải cách hành chính và hoàn thiện khung pháp lý đang trở thành dư địa cải cách quan trọng nhất để thành phố tạo ra bước bứt phá mới.
Doanh nghiệp vẫn vướng trong vòng thủ tục
Trong bối cảnh TPHCM đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn, hướng đến duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp, yêu cầu tháo gỡ rào cản thủ tục đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.
Theo ông Đỗ Thiên Anh Tuấn - Giảng viên Trường Đại học Fulbright chia sẻ, nhiều DN không còn xem chi phí vốn là trở ngại lớn nhất. DN cho rằng, chi phí thời gian và chi phí thủ tục mới là yếu tố làm giảm động lực đầu tư. Một dự án có thể bị kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm chỉ vì quy trình xử lý hồ sơ quá nhiều tầng nấc, qua vài cơ quan với thủ tục chồng chéo, trong khi trách nhiệm xử lý ở từng khâu chưa được xác định rõ ràng. “Không ít dự án đầu tư phải chờ đợi quá lâu ở khâu phê duyệt chủ trương, cấp phép xây dựng, xác định nghĩa vụ đất đai hoặc hoàn tất các thủ tục liên quan đến quy hoạch. Với DN, mỗi tháng chậm tiến độ sẽ làm tăng chi phí tài chính, mất cơ hội thị trường trong khi cạnh tranh về đầu tư ngày càng gay gắt” - ông Tuấn chỉ rõ điểm nghẽn.
Một hệ thống thủ tục chậm cải thiện sẽ làm giảm tốc độ hấp thụ vốn, làm chậm quá trình hình thành dự án mới và hạn chế khả năng mở rộng sản xuất. “Môi trường kinh doanh hiện có nhiều cải thiện tích cực như: ổn định kinh tế vĩ mô, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, định hướng đồng hành cùng DN từ phía Chính phủ. Tuy nhiên, những yếu tố tích cực đó vẫn chưa đủ mạnh để tạo ra cú hích khiến DN mạnh dạn mở rộng đầu tư quy mô lớn và dài hạn” - ông Lư Nguyễn Xuân Vũ - Chủ tịch Hội Doanh nhân Sài Gòn băn khoăn.
Ông Vũ dẫn chứng, trong thực tế, DN vẫn đối diện với những điểm nghẽn quen thuộc từ thủ tục hành chính chưa đồng bộ, quy trình xử lý giữa các cơ quan chưa liên thông, rủi ro pháp lý còn hiện hữu ở một số lĩnh vực, đặc biệt chi phí không chính thức vẫn tồn tại ở nhiều khâu. Những yếu tố này làm suy giảm đáng kể niềm tin của nhà đầu tư, nhất là với các dự án có chu kỳ vốn dài.
Theo thừa nhận của đại diện Bộ Tài chính, vẫn còn những bất cập, khó khăn, thách thức. Nhiều quy định còn một số vướng mắc chưa kịp thời sửa đổi; việc phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, điều kiện kinh doanh trong một số lĩnh vực còn chưa cải cách triệt để; các vấn đề pháp lý tồn đọng... gây khó cho người dân và DN. Thống kê của Bộ Tài chính cho thấy, đến hết năm 2025, cả nước có hơn 1 triệu DN đang hoạt động, tăng hơn 25% so với năm 2020. Sau Nghị quyết 68 được ban hành, bình quân mỗi tháng có khoảng 18.000 DN thành lập mới, tăng 38% so với bình quân 4 tháng đầu năm. Năm 2025, cả nước có gần 298.000 DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 33% GDP.
Vướng ở đâu, gỡ ở đó
Từ thực tiễn vận hành, nhiều chuyên gia cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở thủ tục hành chính đơn lẻ mà sâu hơn là cấu trúc thể chế và cách tổ chức thực thi chính sách.
TS Huỳnh Thanh Điền - Giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành (TPHCM) nhận định, thực tiễn triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù tại TPHCM vẫn tồn tại nhiều rào cản mang tính hệ thống, đặc biệt là sự xung đột và chồng lấn giữa các quy định pháp luật. “Thành phố có nhiều cơ chế đặc thù được thiết kế với mục tiêu tạo đột phá trong huy động và phân bổ nguồn lực. Thế nhưng, khi đưa vào thực thi lại bị hạn chế bởi sự va chạm với các luật chuyên ngành. Nói cách khác, một cơ chế được trao quyền trên giấy tờ nhưng khi vận hành thực tế lại phải quay về tuân thủ đồng thời nhiều lớp quy định khác nhau. Điều này dẫn đến tình trạng cơ quan thực thi lúng túng, DN không xác định được căn cứ pháp lý rõ ràng, tiến độ dự án bị kéo dài” - ông Điền nêu quan điểm, đồng thời phân tích thêm, các quy định mang tính nguyên tắc chung của hệ thống pháp luật hiện hành, trong nhiều trường hợp làm giảm hiệu lực của chính sách đặc thù, khiến kỳ vọng đột phá chưa chuyển hóa thành kết quả cụ thể. Nguyên nhân cốt lõi, hiện nay chưa có một nguyên tắc pháp lý rõ ràng về thứ tự ưu tiên áp dụng pháp luật đối với một đô thị đặc biệt như TPHCM. Đây cũng là lý do khiến nhiều chính sách được đánh giá cao về tư duy nhưng hiệu quả triển khai chưa tương xứng với kỳ vọng.
Ở góc nhìn rộng hơn, TS Trần Du Lịch - chuyên gia kinh tế khẳng định, đổi mới mô hình tăng trưởng hiện nay trước hết phải bắt đầu từ việc xây dựng niềm tin dài hạn cho khu vực đầu tư thông qua một môi trường pháp lý minh bạch, ổn định và đủ linh hoạt cho các lĩnh vực mới. Theo ông Lịch, nếu công nghệ phát triển nhanh hơn khuôn khổ quản lý, chắc chắn mọi động lực đổi mới đều có nguy cơ bị chậm lại. Điều này đặc biệt rõ trong các lĩnh vực như: fintech, trí tuệ nhân tạo, kinh tế nền tảng hay tài chính số,... những ngành có tốc độ biến đổi nhanh nhưng khung pháp lý hiện hành còn thiếu độ mở.
Trao đủ quyền để địa phương bứt phá
Theo nhiều chuyên gia, dư địa cải cách lớn nhất của TPHCM hiện nay chính là thể chế. Đây cũng là điều kiện quyết định để thành phố có thể duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn. Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn cho rằng, trong ngắn hạn, thành phố cần cắt giảm mạnh hơn nữa các thủ tục hành chính và giấy phép con theo đúng tinh thần chỉ đạo của Chính phủ. Nhất là phải số hóa toàn bộ quy trình cấp phép đầu tư, xây dựng và đăng ký kinh doanh. Khi toàn bộ quy trình được số hóa, thời gian xử lý hồ sơ sẽ rút ngắn, khả năng giám sát trách nhiệm được nâng lên và DN giảm đáng kể chi phí giao dịch.
Với cách nhìn tương tự, theo ông Trần Du Lịch, phải xây dựng được một môi trường pháp lý đủ linh hoạt cho những lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao. Ông Lịch đề xuất, TPHCM cần mạnh dạn thí điểm các cơ chế vượt trội theo tinh thần sandbox chính sách đối với fintech, trí tuệ nhân tạo, kinh tế nền tảng và trung tâm tài chính quốc tế. “Thể chế phải đi trước một bước. Khung quản lý chậm hơn thực tiễn, cơ hội tăng trưởng sẽ nhanh chóng thu hẹp” - ông Lịch nói.
Theo ông Trần Du Lịch, thành phố hiện đang có điều kiện thuận lợi hơn trước, khi Quốc hội đã ban hành nhiều cơ chế quan trọng như Nghị quyết 260; Nghị quyết 188 về phát triển hệ thống đường sắt đô thị; Nghị quyết 222 liên quan đến định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế. Các nghị quyết này mở rộng quyền chủ động cho địa phương và tạo nền tảng để thành phố thực hiện đúng tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Ở tầm nhìn dài hạn, ông Trần Du Lịch cho rằng, nếu TPHCM duy trì được tốc độ tăng trưởng bình quân khoảng 10% trong thời gian dài, quy mô kinh tế sẽ thay đổi rất nhanh. Năm 2025, GRDP của thành phố đạt khoảng 123,5 tỷ USD; đến năm 2035 có thể đạt khoảng 310 tỷ USD và đến năm 2045 có thể lên khoảng 830 tỷ USD. Những con số đó cho thấy tiềm năng phát triển rất lớn, nhưng điều kiện tiên quyết vẫn là hoàn thiện nền tảng thể chế.
Ông Phạm Phú Ngọc Trai - Chủ tịch Hội đồng Cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo ĐHQG TPHCM cũng nhận định, thành phố hiện đóng góp khoảng 22-23% GDP và gần 30% tổng thu ngân sách quốc gia, vì vậy tăng trưởng của thành phố phải gắn với năng lực thiết kế chính sách đủ linh hoạt để giải phóng nguồn lực.
Nhìn nhận về các yêu cầu cấp thiết hiện nay nhằm tạo lực đẩy tăng trưởng kinh tế, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng hai con số không thể đạt được chỉ bằng các giải pháp thuần túy kinh tế mà dựa trên một hệ thống giải pháp đồng bộ hơn. Theo định hướng điều hành, mô hình tăng trưởng mới của thành phố sẽ dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời tiếp tục phát huy các động lực truyền thống là đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu. Trong cấu trúc này, những động lực mới gồm trung tâm tài chính quốc tế, hệ thống cảng biển, công nghệ cao, chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu và AI được xác định là trụ cột tăng trưởng mới. Nhưng để những động lực đó vận hành hiệu quả, điều kiện đầu tiên vẫn là một nền thể chế đủ nhanh, đủ rõ và đủ mở.
Tăng trưởng hai con số - Lời giải từ đầu tàu kinh tế - Bài 1: Phải tạo ra bước nhảy mới
Ông Nguyễn Đức Lệnh - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh khu vực II: Dòng vốn phải chảy đúng hướng tăng trưởng:
Việc nắm bắt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh trong phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV có ý nghĩa quan trọng trong hoạch định chính sách, định hướng hoạt động.
Trong đó, nguyên tắc giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn tiếp tục được xem là nền tảng để tăng trưởng thực chất, bền vững. Trên nền tảng đó, việc sử dụng hiệu quả chính sách tài khóa, điều hành linh hoạt thị trường tài chính - tiền tệ và phát huy các động lực tăng trưởng duy trì quỹ đạo phát triển ổn định.
Đối với hệ thống các tổ chức tín dụng, việc quán triệt sâu sắc các nguyên tắc này cần gắn với nhiệm vụ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo... đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển chung của ngành ngân hàng giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.
