Thẩm quyền gắn với trách nhiệm

Sáng 24/8, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị. Từ yêu cầu phát triển của TPHCM, tư duy về thể chế đô thị được đặt lại. Những việc được phân quyền phải để địa phương chủ động quyết định. Chủ thể quyết định phải chịu trách nhiệm rõ ràng.

Trong nhiều năm qua, TPHCM đã được trao những cơ chế đặc thù qua các nghị quyết thí điểm. Các cơ chế ấy tạo thêm dư địa, giúp tháo gỡ nhiều điểm nghẽn. Tuy nhiên, một siêu đô thị với quy mô và mức độ liên kết ngày càng lớn không thể vận hành lâu dài bằng cách liên tục xin thêm cơ chế cho từng vấn đề phát sinh. Cần một khuôn khổ pháp lý ổn định, đủ rộng để chính quyền chủ động xử lý công việc và đủ chặt để việc thực hiện thẩm quyền được kiểm soát hiệu quả.

Ngay từ khi đặt vấn đề xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu: “Nghị quyết và Luật phải phản ánh đúng tầm vóc, vị thế và sứ mệnh của TPHCM, phải tập trung tạo đột phá về thể chế và quản trị, nâng cao tự chủ tài khóa, công cụ tài chính hiện đại, cho phép Thành phố giữ lại nguồn lớn hơn và chủ động huy động vốn; cho phép thành phố thử nghiệm thể chế mới; phân cấp mạnh và quyền thiết kế chính sách với đặc thù một siêu đô thị…”.

Cốt lõi là mở rộng không gian chủ động cho chính quyền đô thị. Với “quyền thiết kế chính sách”, địa phương có thể chủ động lựa chọn công cụ và cách làm phù hợp. Mọi lựa chọn phải nằm trong khuôn khổ pháp luật và hướng tới lợi ích chung. Thẩm quyền càng lớn, trách nhiệm càng phải rõ. Mỗi quyết định về quy hoạch, đất đai, tài chính, đầu tư hay thử nghiệm chính sách đều phải có địa chỉ trách nhiệm. Ai quyết định? Căn cứ nào? Hướng tới kết quả gì? Ai chịu trách nhiệm nếu kết quả không đạt yêu cầu? Thẩm quyền càng rõ, lý do “vướng thẩm quyền” càng ít chỗ để tồn tại. Dự án chậm, nguồn lực bị bỏ phí hay chính sách kém hiệu quả phải xác định được người chịu trách nhiệm. Vì vậy, ý nghĩa của Luật Phát triển đô thị không nên được đo bằng số lượng thẩm quyền được giao. Thước đo nằm ở những chuyển biến thực chất trong đời sống kinh tế - xã hội. Thủ tục có nhanh hơn không? Dự án có được tháo gỡ kịp thời hơn không? Nguồn lực có được sử dụng hiệu quả hơn không? Doanh nghiệp có thêm cơ hội đầu tư không? Người dân có được phục vụ tốt hơn không? Đó mới là quản trị bằng kết quả.

TPHCM đã chủ động chuẩn bị cho bước chuyển này, từ việc thành lập tổ chỉ đạo triển khai, rà soát các nội dung thuộc thẩm quyền đến chuẩn bị hệ thống văn bản cần thiết. Thành phố cũng xác định rõ ba cam kết. Phát triển nhanh nhưng bền vững, đóng góp nhiều hơn cho cả nước. Quyền hạn đến đâu, trách nhiệm giải trình rõ đến đó. Cơ chế mới phải sớm tạo ra những thay đổi thực chất mà người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận và đo đếm. Luật đã mở đường và khâu thực thi không thể tạo thêm một tầng chờ đợi mới.

Dự án Luật Phát triển đô thị được kế thừa, mở rộng từ dự án Luật Đô thị đặc biệt, vốn xuất phát trước hết từ yêu cầu phát triển của TPHCM. Điều đó cho thấy bài toán của TPHCM cũng là bài toán của quốc gia. Các đô thị lớn, các cực tăng trưởng cần đủ không gian thể chế để phát huy lợi thế, tạo động lực mới và lan tỏa phát triển.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định ưu tiên xây dựng đồng bộ thể chế phát triển, tháo gỡ các nút thắt, điểm nghẽn. Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên đặt ra yêu cầu rất cao với các đầu tàu kinh tế. TPHCM phải tạo ra tăng trưởng mới bằng năng lực quản trị, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực.

TPHCM từng tạo nên sức bật bằng tinh thần dám nghĩ, dám làm. Giai đoạn mới đòi hỏi tinh thần ấy được đặt trên nền tảng pháp luật. Quyền phải đủ để hành động. Trách nhiệm phải rõ để giám sát. Kết quả cuối cùng phải là giá trị thực chất cho người dân, doanh nghiệp, để TPHCM tiếp tục cùng cả nước, vì cả nước.