Thanh tra tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam: Vi phạm từ hồ sơ bổ nhiệm đến tiền tỷ chi kinh phí đề tài cấp cơ sở

Nhiều hồ sơ bổ nhiệm chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định

Thanh tra Chính phủ vừa công bố Kết luận thanh tra số: 386/KL-TTCP về trách nhiệm trong việc thực hiện cơ chế tự chủ giai đoạn 2016 - 2022 tại Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.

Kết luận cho thấy, 8 đơn vị thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam được kiểm tra, xác minh gồm: Viện Hóa học; Viện Công nghệ môi trường; Viện Hải dương học; Viện Khoa học vật liệu; Viện Công nghệ sinh học; Viện Sinh học nhiệt đới; Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ; Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội.

Công tác bổ nhiệm viên chức quản lý tại các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm KHCN trong giai đoạn được thanh tra còn tồn tại nhiều bất cập, trong đó có việc bổ nhiệm nhân sự khi chưa đáp ứng yêu cầu về quy hoạch. Qua kiểm tra tại 8 đơn vị sự nghiệp trực thuộc, cơ quan thanh tra xác định 24 trường hợp được bổ nhiệm giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý khi chưa được quy hoạch vào chức vụ được bổ nhiệm.

Trong số này, Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH) có 19 trường hợp; Viện Hóa học có 4 trường hợp và Viện Khoa học vật liệu có 1 trường hợp.

Đáng chú ý, tại USTH, trong giai đoạn 2016-2022, trường chưa ban hành quy định riêng về việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, kéo dài thời gian giữ chức vụ hoặc miễn nhiệm đối với viên chức quản lý. Đến ngày 25/9/2023, USTH mới ban hành Quy định về công tác bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, kéo dài thời gian giữ chức vụ và miễn nhiệm viên chức quản lý theo Quyết định số 843/QĐ-ĐHKHCN.

Thanh tra Chính phủ khẳng định, việc thiếu quy định trong một thời gian dài đã góp phần dẫn tới những tồn tại trong công tác bổ nhiệm cán bộ tại trường, trong đó có 19 trường hợp được bổ nhiệm khi chưa nằm trong quy hoạch chức vụ.

Không chỉ vấn đề quy hoạch, việc đáp ứng tiêu chuẩn chức danh lãnh đạo, quản lý cũng bộc lộ nhiều bất cập. Thanh tra Chính phủ đã kiểm tra 180 hồ sơ bổ nhiệm mới và 38 hồ sơ bổ nhiệm lại tại 8 đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Kết quả cho thấy nhiều hồ sơ tại thời điểm bổ nhiệm chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định.

Cụ thể, có 39 trường hợp chưa có bằng tốt nghiệp Trung cấp lý luận chính trị. Trong đó, USTH có 17 trường hợp, Viện Hóa học 13 trường hợp và Viện Công nghệ môi trường 9 trường hợp. Ngoài ra, có 33 trường hợp chưa có chứng chỉ quản lý lãnh đạo cấp phòng. USTH có 16 trường hợp, Viện Hải dương học 12 trường hợp và Viện Hóa học 5 trường hợp.

Vi phạm trong việc lập và phê duyệt thuyết minh đề tài, dự toán, quyết toán đề tài

Kết luận thanh tra cho thấy, quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học - công nghệ, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam và 8 đơn vị có nhiều hạn chế, vi phạm trong việc lập và phê duyệt thuyết minh đề tài, dự toán, quyết toán đề tài, tổ chức lựa chọn nhà thầu mua sắm vật tư, hóa chất…

Công tác quản lý, sử dụng tài sản hình thành thông qua việc triển khai thực hiện các nhiệm vụ khoa học - công nghệ sử dụng vốn nhà nước và ứng dụng, triển khai, chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học - công nghệ, thương mại hóa sản phẩm khoa học - công nghệ để xảy ra rất nhiều vi phạm.

Theo kết luận, trong giai đoạn 2016 - 2022, các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam triển khai 5.115 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ với tổng kinh phí 4.100 tỷ đồng. Trong đó, tổng kinh phí được cấp hơn 3.200 tỷ đồng, đã quyết toán hơn 3.000 tỷ đồng. Viện Hàn lâm quản lý 1.476 đề tài; các đơn vị trực thuộc triển khai 2.928 đề tài cấp cơ sở.

Thanh tra Chính phủ kiểm tra 55 đề tài, nhiệm vụ khoa học và công nghệ tại 8 đơn vị cùng 3 đề tài do Ban Ứng dụng và Triển khai công nghệ tham mưu, giúp Chủ tịch Viện Hàn lâm quản lý, với tổng kinh phí hơn 345 tỷ đồng.

Đáng chú ý, tại một số đề tài, nội dung thuyết minh chưa nêu rõ số lượng, mục tiêu của từng thí nghiệm để làm cơ sở xây dựng quy trình, kiểm nghiệm, tách chiết... Vì vậy, cơ sở xây dựng danh mục và dự toán hóa chất, vật tư, thiết bị phục vụ đề tài chưa được làm rõ.

Tại một số đề tài của 8 đơn vị được kiểm tra, Viện Hàn lâm phê duyệt dự toán tiền điện, nước ngoài mục “chi phí quản lý chung nhiệm vụ khoa học và công nghệ”, không đúng quy định với số tiền hơn 7,4 tỷ đồng. Viện Hàn lâm cũng phê duyệt 200 triệu đồng kinh phí hội đồng nghiệm thu quy trình, trong khi khoản chi này không có trong quy định.

Tại 39 đơn vị thuộc Viện Hàn lâm, việc lập, phân bổ dự toán kinh phí đề tài cấp cơ sở, đề tài cơ sở chọn lọc với số tiền 144,28 tỷ đồng được xác định không đúng nguồn kinh phí đối với nhiệm vụ khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước. Riêng 7/8 đơn vị được kiểm tra, xác minh đã lập dự toán nội dung này với số tiền 44,7 tỷ đồng không đúng nguồn kinh phí quy định.

Chế độ phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật cũng được xác định còn nhiều vi phạm. Viện Hàn lâm lập, phân bổ dự toán và các đơn vị trực thuộc đã chi hơn 72 tỷ đồng cho các khoản này, nhưng việc xác định và chi trả chưa bảo đảm chính xác, đầy đủ cơ sở.

Làm rõ trách nhiệm của lãnh đạo Viện

Theo Phó tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Cường, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam báo cáo cấp có thẩm quyền để tổ chức kiểm điểm, xử lý nghiêm trách nhiệm của Chủ tịch, các Phó chủ tịch Viện qua từng thời kỳ, căn cứ lĩnh vực được phân công và những vi phạm liên quan.

Thanh tra Chính phủ cũng yêu cầu Viện Hàn lâm tăng cường kiểm tra việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ thuộc thẩm quyền quản lý. Từ đó có giải pháp hạn chế tối đa các nhiệm vụ không đạt, việc gia hạn nhiệm vụ. Đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu quả nghiên cứu, bảo đảm tiết kiệm, chống lãng phí.

Đối với các đề tài nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ, cơ quan thanh tra kiến nghị đổi mới phương thức lựa chọn, thẩm định, đánh giá và nghiệm thu theo hướng thực chất, tránh đầu tư dàn trải. Kiên quyết loại bỏ những đề tài không phục vụ trực tiếp sản xuất, đời sống, không có khả năng ứng dụng trong thực tiễn hoặc không tạo ra sản phẩm có thể thương mại hóa.

Thanh tra Chính phủ đồng thời kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc Viện Hàn lâm lập, phê duyệt và phân bổ hơn 144 tỉ đồng kinh phí cho đề tài cấp cơ sở, đề tài cơ sở chọn lọc tại 39 đơn vị không đúng nguồn kinh phí.

Viện Hàn lâm cũng được yêu cầu thực hiện đúng quy định về phụ cấp độc hại, nguy hiểm và bồi dưỡng bằng hiện vật. Riêng Viện Công nghệ sinh học (nay là Viện Sinh học) phải chấm dứt ngay việc chuyển tiền từ các tài khoản cá nhân vào tài khoản của Viện để chi trả tiền lương và chế độ bảo hiểm cho người lao động hợp đồng.

Tại Kết luận, Phó tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Văn Cường nhấn mạnh, trong quá trình rà soát, kiểm tra các nội dung được nêu trong kết luận, nếu phát hiện dấu hiệu tội phạm hoặc gây thiệt hại đến tiền, tài sản của Nhà nước, phải kịp thời chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định.