Tháo gỡ cho làng rèn truyền thống - Bài 2: Loay hoay tìm phương án

Đánh cược với nghề

Như thông tin ở bài trước, sau biến cố 4 chủ hộ sản xuất, kinh doanh của làng rèn truyền thống Tiến Lộc, xã Triệu Lộc (tỉnh Thanh Hóa) bị khởi tố do vi phạm sản xuất, tàng trữ và buôn bán trái phép vũ khí thô sơ, hầu hết các hộ dân ở đây đều rơi vào tâm lý hoang mang, lo sợ, sản xuất bị đình trệ, kinh tế của người dân giảm sút rõ rệt. Chưa bao giờ người làng rèn phải đứng trước những lựa chọn hết sức khó khăn: Tiếp tục làm nghề, đánh cược để đổi mới, giữ tổ nghiệp hay bỏ nghề để giữ an toàn? Trong số những hộ sản xuất kinh doanh mà chúng tôi đã gặp tại làng rèn Tiến Lộc, khi thu thập tư liệu cho loạt bài viết này, hầu hết họ đều chọn - đánh cược với số phận để phát triển kinh tế và gìn giữ nghề truyền thống. Tuy nhiên, để giữ được an toàn, họ phải vừa làm, vừa “nín thở”, nghe ngóng…

Anh Lê Ngọc Nam - Giám đốc Công ty Đại Nam (xã Triệu Lộc), một cơ sở chuyên phân phối dao bếp, nông, lâm cụ ra thị trường các tỉnh, cho biết: Trong thời đại bùng nổ công nghệ truyền thông, làng rèn truyền thống Tiến Lộc cũng không nằm ngoài guồng quay đó. Các sản phẩn của làng được các cơ sở kinh doanh, thương mại lập kênh bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Telegram, Tiktok… nhờ vậy sức lan tỏa sản phẩm của làng là rất lớn. Cùng với đó là nhu cầu phải cải tiến mẫu mã sao cho bắt mắt để đáp ứng, bắt kịp thị hiếu và yêu cầu của khách hàng. Tuy nhiên, sức sáng tạo của các chủ cơ sở ở đây đã bị hạn chế bởi không có quy định rõ ràng, phân biệt giữa vũ khí thô sơ và dụng cụ lao động phổ thông như: Dao, búa, cuốc, xẻng...

Mới đây nhất là vào thời điểm cuối năm 2025, cơ sở của anh Nam nhận được một đơn đặt hàng rất lớn từ nước bạn Lào. Mẫu sản phẩm là dao phát nương, gắn cán sắt. Để tránh vi phạm pháp luật, anh đã cầm mẫu dao này lên trụ sở Công an xã để tìm hiểu. “Trước câu hỏi mẫu dao này có được làm hay không, cơ quan Công an xã cũng lúng túng, vì chưa có quy định nên cũng không thể trả lời là được hay không. Vì vậy tôi đành phải từ chối đơn hàng, dù biết đơn hàng có thể tạo ra công ăn việc làm cho công ty trong suốt cả năm trời” - anh Nam nói.

Cùng có chung tâm trạng, ông Kiều Thế Anh - chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh nông, lâm cụ Tinh Anh Thu cũng chia sẻ: Do không có quy định rõ ràng nên các cơ sở sản xuất, kinh doanh ở đây như “trứng để đầu gậy”. “Có thể cùng một sản phẩm, cùng một mẫu mã, hộ sản xuất nhỏ lẻ ở địa phương khác làm được, bán được nhưng các doanh nghiệp lớn ở đây thì không thể” - ông Thế Anh cho biết.

Theo ông Lê Văn Thiết - chủ hộ sản xuất kinh doanh Phương Thiết, cơ sở sản xuất, buôn bán của gia đình ông cũng đã bị mất rất nhiều đơn hàng khi shipcode cho các khách hàng ở ngoại tỉnh, đặc biệt là ở các tỉnh phía Nam. Khi các cơ quan chức năng bắt gặp các gói hàng là các bộ dao làm bếp họ tịch thu nhưng cũng không lập biên bản, lý do cơ bản được đưa ra: “Mặt hàng này thuộc danh mục vũ khí thô sơ…”.

“Hiện nay, sức sáng tạo của người làng rèn gần như bằng không, dù cho trước đó các mẫu mã mới liên tục được các chủ cơ sở sản xuất cập nhật và đổi mới. Không có quy định rõ ràng và tâm lý nơm nớp lo sợ vướng vào lao lý đã kìm hãm sự sáng tạo, phát triển của làng nghề. Cứ đà này, làng nghề truyền thống cũng sẽ dần mai một mất thôi” - ông Thiết cho biết thêm.

Tìm phương án

Những điểm nghẽn do cơ chế đang gây ra nhiều khó khăn, cản trở sự phát triển của làng nghề rèn truyền thống Tiến Lộc là quá rõ. Song, để tìm phương án thiết thực hỗ trợ người dân, tháo gỡ khó khăn cũng như để xử lý những vụ vi phạm theo quy định lại đang là bài toán hóc búa, chưa tìm được lời giải của chính quyền các cấp và các cơ quan chức năng tại địa phương.

Đem vấn đề này đến UBND xã Triệu Lộc để tìm hiểu, chúng tôi được ông Tống Trần Anh - Phó Chủ tịch UBND xã Triệu Lộc cho biết: Do chính quyền địa phương 2 cấp mới vận hành sau khi sáp nhập nên xã cũng chưa thực sự quan tâm sâu sát về tình hình sản xuất, kinh doanh của người dân tại làng rèn Tiến Lộc. Những khó khăn do chưa có quy định về vũ khí thô sơ gây ra cho làng nghề rèn truyền thống thì ai cũng biết.

“Để chung tay tháo gỡ khó khăn cho người dân làng rèn, chính quyền cũng chỉ còn biện pháp duy nhất là đề nghị cơ quan Công an sớm ban hành quy định rõ ràng về vũ khí thô sơ, đâu là các loại mặt hàng được sản xuất và cấm sản xuất. Còn để có giải pháp mang tính vĩ mô thì cần sự vào cuộc của các cấp, ngành có thẩm quyền” - ông Tống Trần Anh bày tỏ.

Nói về vấn đề này, Trung tá Nguyễn Duy Tuân - Phó Trưởng Công an xã Triệu Lộc cho biết: Do chưa có quy định cụ thể về danh mục vũ khí thô sơ nên có rất nhiều khó khăn phát sinh trong quá trình xử lý các vi phạm tại làng rèn truyền thống Tiến Lộc. Biện pháp duy nhất mà lực lượng Công an xã làm được hiện nay là thường xuyên tiến hành kiểm tra, tuyên truyền vận động bà con nhân dân ký cam kết không sản xuất các mặt hàng như: Kiếm, mã tấu, giáo, mác, thương… dẫn đến các vi phạm pháp luật không đáng có.

Trong buổi làm việc với phóng viên Báo Đại đoàn kết, Thượng tá Lê Hồng Thái -Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Thanh Hóa cho rằng, rất khó trong việc phân định thế nào là vũ khí thô sơ, khi đề cập về những khó khăn mà người dân làng rèn Tiến Lộc đang gặp phải.

Theo Thượng tá Lê Hồng Thái, mặc dù trong luật, chúng ta đã có một số điều quy định rõ ràng thế nào là dao có tính sát thương cao, nhưng lại phải tùy vào tính chất vụ việc. Nếu các đối tượng xấu dùng để gây án thì chắc chắn sẽ bị quy là vũ khí, còn nếu người dân dùng vào mục đích lao động hàng ngày thì nó sẽ là công cụ lao động. Sự không rõ ràng và không có ranh giới khiến các cơ quan chức năng rất khó quản lý, xử lý khi nảy sinh các hình thức vi phạm.

“Sắp tới, chúng tôi sẽ thành lập tổ công tác, xuống cơ sở rà soát cụ thể lại tình hình sản xuất, kinh doanh tại Tiến Lộc. Đồng thời tập hợp các ý kiến, kiến nghị của người dân, trình lên các cấp có thẩm quyền tìm phương án tháo gỡ, tạo điều kiện cho nghề rèn truyền thống ở đây phát triển” - Thượng tá Lê Hồng Thái nói.

(Còn nữa)