Thế giới đối mặt nỗi lo thiếu trẻ em
Nhiều quốc gia phát triển đang đối mặt với cuộc khủng hoảng giảm sinh nghiêm trọng khi tỷ lệ sinh liên tục xuống mức thấp kỷ lục, số người chết bắt đầu vượt số trẻ được sinh ra và dân số già hóa nhanh. Từ châu Âu đến Đông Á, các chính phủ ngày càng lo ngại về nguy cơ thiếu lao động, quỹ hưu trí chịu áp lực lớn, tăng trưởng kinh tế chậm lại và hệ thống an sinh xã hội quá tải.
Khủng hoảng lan rộng từ Âu đến Á
Nhiều quốc gia phát triển đang bước vào giai đoạn được các chuyên gia gọi là “đảo chiều dân số”, thời điểm số người chết bắt đầu vượt số trẻ được sinh ra. Theo dữ liệu của Liên minh châu Âu (EU), trong năm 2024 có tới 21/27 quốc gia EU ghi nhận số tử cao hơn số sinh. Nhà nhân khẩu học Paul Morland nhận định: “Rồi sẽ đến lúc 2 đường này giao nhau”, ám chỉ xu hướng tuổi thọ tăng trong khi tỷ lệ sinh liên tục giảm suốt nhiều thập kỷ.
Tại châu Âu, Ý đang là một trong những ví dụ rõ nhất của cuộc khủng hoảng nhân khẩu học. Báo cáo của Viện Thống kê Quốc gia Ý (ISTAT) cho biết năm 2025 nước này chỉ có khoảng 355.000 trẻ được sinh ra, giảm 3,9% so với năm trước và là mức thấp nhất kể từ khi nước Ý thống nhất năm 1861. Trong khi đó, số người chết lên tới khoảng 652.000 người, khiến dân số giảm tự nhiên gần 300.000 người chỉ trong một năm. Tỷ suất sinh của Ý hiện chỉ còn 1,14 con/phụ nữ, thuộc nhóm thấp nhất châu Âu.
Pháp, quốc gia từng được xem là “điểm sáng về suất sinh” của châu Âu, cũng đang bước vào giai đoạn biến động dân số lớn. Viện Thống kê và Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Pháp (INSEE) cho biết năm 2025 lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến II, số người chết tại Pháp vượt số trẻ được sinh ra. Khoảng 651.000 người qua đời trong khi số trẻ sinh chỉ đạt khoảng 645.000. Tỷ suất sinh giảm xuống còn 1,56 con/phụ nữ, mức thấp nhất kể từ sau Thế chiến I.
Đức cũng đang chịu áp lực già hóa dân số ngày càng lớn. Số trẻ sinh tại Đức năm 2025 giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê hậu chiến năm 1946. Chỉ khoảng 654.000 trẻ được sinh ra trong khi số người chết vượt mốc 1 triệu. Tình trạng thiếu lao động đang ngày càng nghiêm trọng trong các lĩnh vực sản xuất, kỹ thuật, y tế và chăm sóc người cao tuổi.
Ở châu Á, cuộc khủng hoảng giảm sinh diễn ra với tốc độ còn nhanh hơn. Nhật Bản ghi nhận năm thứ 16 liên tiếp số trẻ sinh giảm. Năm 2024 nước này chỉ có 686.061 trẻ được sinh ra (lần đầu tiên xuống dưới mốc 700.000 kể từ khi bắt đầu thống kê năm 1899). Tỷ suất sinh hiện chỉ còn 1,15 con/phụ nữ.
Hàn Quốc hiện vẫn là quốc gia có tỷ lệ sinh thấp nhất trong khối Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Tỷ suất sinh của nước này năm 2025 tăng nhẹ từ 0,75 lên 0,80 con/phụ nữ. Tuy nhiên, số người chết vẫn vượt số trẻ được sinh ra khoảng 108.900 người, khiến dân số tiếp tục giảm.
Lời giải cho bài toán dân số
Trước nguy cơ già hóa dân số và thiếu lao động, nhiều quốc gia đã chi hàng trăm tỷ USD cho các chính sách khuyến sinh, nhưng phần lớn vẫn chưa thể đảo ngược xu hướng giảm sinh.
Trung Quốc là một trong những ví dụ rõ nhất cho sự thay đổi chính sách dân số quy mô lớn. Sau nhiều thập kỷ áp dụng chính sách một con, Bắc Kinh đã lần lượt cho phép sinh 2 con vào năm 2016 và sinh 3 con từ năm 2021. Chính phủ Trung Quốc hiện trợ cấp khoảng 3.600 nhân dân tệ cho mỗi trẻ dưới 3 tuổi, đồng thời nhiều địa phương đưa ra thêm các khoản thưởng sinh con, kéo dài thời gian nghỉ thai sản và hỗ trợ chăm sóc trẻ em.
Tại Hàn Quốc, chính phủ đã chi hàng trăm tỷ USD trong hơn 20 năm qua cho các chương trình khuyến sinh. Các chính sách bao gồm trợ cấp tiền mặt, hỗ trợ mua nhà, nghỉ thai sản dài hơn và chăm sóc trẻ em. Một số tập đoàn lớn thậm chí thưởng tới 100 triệu won cho mỗi trẻ được sinh ra. Chính phủ nước này cũng thành lập cơ quan chuyên trách xử lý khủng hoảng dân số và xây dựng chiến lược dài hạn ứng phó với già hóa.
Nhật Bản đang thúc đẩy môi trường làm việc linh hoạt hơn nhằm hỗ trợ các gia đình trẻ. Chính phủ nước này khuyến khích làm việc từ xa, giảm áp lực giờ làm kéo dài và mở rộng các chính sách hỗ trợ nuôi con tại địa phương, đặc biệt ở khu vực nông thôn.
Ở châu Âu, nhiều quốc gia tăng mạnh phúc lợi gia đình nhằm giảm gánh nặng cho người trẻ. Pháp mở rộng hỗ trợ chăm sóc trẻ em, nghỉ thai sản và tư vấn sức khỏe sinh sản. Chính phủ Pháp còn triển khai chương trình cung cấp thông tin về sức khỏe sinh sản cho cả nam và nữ ở tuổi 29, đồng thời cho phép người dân đông lạnh trứng và tinh trùng nhằm tăng quyền chủ động trong kế hoạch sinh con.
Tuy nhiên, ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng trợ cấp tài chính đơn thuần chưa thể giải quyết gốc rễ của vấn đề. Giáo sư Sunhye Kim – Chuyên gia nghiên cứu chính trị sinh sản tại Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul nhận định: “Việc mô tả tỷ lệ sinh thấp như một cuộc khủng hoảng là lựa chọn mang tính chính trị và ý thức hệ hơn là mô tả khách quan”.
Bên cạnh các chính sách khuyến sinh, nhập cư đang trở thành giải pháp quan trọng giúp nhiều quốc gia duy trì lực lượng lao động và ổn định dân số. Dân số Ý năm 2025 gần như chỉ giữ ổn định nhờ nhập cư ròng khoảng 296.000 người. Đức và Pháp cũng ngày càng phụ thuộc vào lao động nhập cư để bù đắp thiếu hụt nhân lực trong các lĩnh vực sản xuất, y tế và chăm sóc người cao tuổi.
Cuộc khủng hoảng giảm sinh cho thấy nhiều quốc gia phát triển đang bước vào một kỷ nguyên nhân khẩu học hoàn toàn mới, già hóa dân số và thiếu lao động trở thành thách thức dài hạn đối với kinh tế và an sinh xã hội. Giải pháp lâu dài là xây dựng một xã hội mà người trẻ đủ ổn định và tin tưởng vào tương lai để sẵn sàng kết hôn, sinh con.
