Thi đua khen thưởng là tấm gương phản chiếu, kiến tạo hệ giá trị quốc gia

Đại biểu Quốc hội Bế Trung Anh (Đoàn Đắk Lắk) cho rằng, đất nước đang chuyển mình từ nhà nước quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang nhà nước thích ứng, phục vụ. Khi đó, không thể dùng bộ công cụ cũ, triết lý cũ để đo sự tiến bộ của một mô hình mới. Để dự án Luật loại bỏ những nút thắt bất cập, cần điều chỉnh chuyển từ tư duy phân bổ danh hiệu sang tư duy công nhận giá trị. Trong đó bất kỳ cá nhân, tổ chức nào đạt chuẩn giá trị đều phải được xem xét ghi nhận, không bị ràng buộc bởi một tỉ lệ hành chính cố định.

Theo ông Anh, cần giảm sự phụ thuộc vào tiêu điểm tích lũy thành tích quá khứ và tăng vai trò của giá trị hiện tại, đặc biệt là những đóng góp và tác động thực tế. Đồng thời cần mở rộng căn cứ đánh giá, đưa vào những yếu tố phản ánh trực tiếp giá trị xã hội như phản hồi của người dân, dữ liệu thực tiễn và hiệu quả phục vụ.

Ông Anh đặt vấn đề: Vấn đề thi đua khen thưởng vượt ra khỏi phạm vi một đạo luật, trở thành vấn đề triết lý của quản trị. Trong mọi thiết chế quản trị, khen thưởng không chỉ là sự ghi nhận mà là một hành vi kiến tạo giá trị. “Những gì được tôn vinh hôm nay sẽ trở thành chuẩn mực của ngày mai. Những chuẩn mực ấy khi được lặp đi lặp lại trong thời gian đủ dài sẽ định hình một cách xã hội suy nghĩ, hành động và phát triển. Ở nghĩa đó, thi đua khen thưởng không đơn thuần là công cụ quản lý mà là tấm gương phản chiếu, đồng thời kiến tạo hệ giá trị quốc gia”, ông Anh nói.

Theo đại biểu Quốc hội Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng), về danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở và tiêu chuẩn sáng kiến Khoản 10, Điều 1, dự thảo Luật quy định tiêu chuẩn danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở gắn với yêu cầu sáng kiến, nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đây là định hướng phù hợp với xu thế phát triển. Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai tại cơ sở, đặc biệt là cấp xã, quy định này đang bộc lộ nhiều vướng mắc khó khăn. Các tiêu chí về sáng kiến hiện còn mang tính khái quát, chưa làm rõ nội hàm, phương thức đánh giá và thẩm quyền quản lý, dẫn đến tình trạng áp dụng không thống nhất.

Đồng thời, ông Mai cho hay, nhiều vị trí công tác mang tính hành chính, có lượng thành phẩm khoa học công nghệ, nếu áp dụng cứng tiêu chuẩn này sẽ làm thu hẹp đối tượng được xét tặng danh hiệu, ảnh hưởng đến phong trào thi đua tại cơ sở.

Từ đó ông Mai kiến nghị, cần quy định rõ tiêu chí nội dung và phương thức đánh giá sáng kiến, trong đó nhấn mạnh yêu cầu về hiệu quả áp dụng thực tế và khả năng nhân rộng. Đồng thời làm rõ tiêu chí sáng kiến có hiệu quả áp dụng và khả năng nhân rộng để tránh cách hiểu hình thức trong quá trình xét tặng danh hiệu. Mở rộng phạm vi các nội dung được công nhận là sáng kiến, bao gồm các giải pháp cải tiến, mô hình cách làm hiệu quả trong quản lý, cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực, đặc biệt là ở cấp cơ sở.

Về công nhận sáng kiến đối với công nhân, người lao động trực tiếp, ông Mai nói rằng, hiện nay quy định về sáng kiến trong thi đua khen thưởng vẫn chủ yếu theo hướng tiếp cận mang tính nghiên cứu, tổng kết và cải tiến ở cấp quản lý, trong khi chưa thực sự phù hợp với đặc thù của đội ngũ công nhân, người lao động trực tiếp sản xuất.

Trên thực tế, nhiều sáng kiến của công nhân xuất phát từ quá trình lao động hàng ngày, mang tính cải tiến kỹ thuật nhỏ, hợp lý hóa quy trình hoặc tiết kiệm chi phí, nhưng khó đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về hình thức, hồ sơ tiêu chí như đối với sáng kiến cấp quản lý. Điều này dẫn đến nhiều sáng kiến có giá trị thực tiễn hiệu quả trực tiếp đối với sản xuất nhưng chưa được công nhận, ghi nhận tương xứng, làm hạn chế động lực tham gia phong trào thi đua của lực lượng lao động trực tiếp.

Ông Mai đề nghị, bổ sung quy định công nhận sáng kiến của công nhân, người lao động theo hướng đơn giản hóa điều kiện, tiêu chí thành phần hồ sơ phù hợp với đặc thù lao động trực tiếp. Theo đó, không yêu cầu đầy đủ các quy trình như đối với đề tài khoa học mà cho phép công nhận sáng kiến ở cơ sở, mô tả ngắn gọn nội dung cải tiến, phạm vi áp dụng, hiệu quả mang lại; đồng thời giúp hội đồng thẩm định theo hướng đánh giá tại chỗ gắn với kết quả thực hiện quá trình sản xuất kinh doanh.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn Đắk Lắk) cho hay, cần đổi mới công tác thi đua khen thưởng theo hướng thực chất, công khai minh bạch, ưu tiên cơ sở, người lao động trực tiếp, kiên quyết chống hình thức là những yêu cầu đặt ra đối với quá trình hoàn thiện dự thảo luật. Do vậy cần tiếp tục rà soát, đề nghị cụ thể hóa nguyên tắc chú trọng khen thưởng cá nhân tập thể hộ gia đình. Luật hiện hành đã xác định nội dung chú trọng khen thưởng cá nhân tập thể hộ gia đình trực tiếp lao động sản xuất kinh doanh, quy định một số hình thức đối với công nhân, nông dân.

Tuy nhiên các quy định của luật chưa thực sự rõ ràng, chưa tạo thành một cơ chế pháp lý thực sự hiệu quả để đảm bảo người trực tiếp lao động sản xuất được quan tâm đúng mức trong thực tiễn xét khen thưởng, chưa có những quy định chú trọng bằng cách nào, cơ quan nào có trách nhiệm để phát hiện tạo nguồn, lập hồ sơ đề nghị khen thưởng. Đề nghị Chính phủ nên có quy định chi tiết, hướng dẫn về điều này để xác nhận những thành tích của người trực tiếp lao động sản xuất theo hướng đơn giản, dễ chứng minh, dễ áp dụng.