Thiệt hại, ai đền?
Ở nước ta, người tiêu dùng vẫn là đối tượng chịu thiệt nhất trong mọi tranh chấp. Có nhà chức trách, nhà khoa học khuyên mỗi người tiêu dùng hãy là “Người tiêu dùng thông thái”. Khác gì họ bảo ta hãy biết cách “sống chung với họa”.
Một số lượng lớn hàng vi phạm của Công ty TNHH URC Hà Nội đã tiêu thụ ngoài thị trường không thu hồi được.
Ngoài 1184 thùng, tương đương hơn 10 tấn sản phẩm nước giải khát C2 vừa bị thu hồi, tiêu huỷ chiều ngày 31/5 vừa qua bởi quyết định của Thanh tra Bộ Y tế do có hàm lượng chì vượt quá mức cho phép, Công ty TNHH URC Hà Nội còn bị xử phạt hơn 5,8 tỷ đồng đối với một số hành vi vi phạm khác, trong đó, hơn 99% trị giá mức phạt “nghiêng” về lỗi “đã xuất bán mà không thu hồi được” 22.016 thùng nước giải khát Trà xanh hương chanh C2 và 17.990 thùng nước tăng lực hiệu hương dâu Rồng đỏ vi phạm, có tổng trị giá 3,8 tỷ đồng. Sai phạm đối với doanh nghiệp đã rõ và họ đã phải chịu hình phạt thích đáng. Nhưng còn quyền lợi cũng như ảnh hưởng sức khỏe của người tiêu dùng thì sao?
Bình luận về sự việc này, nhiều người cho rằng: Ở các nước văn minh, tổ chức, doanh nghiệp nào để xảy ra vi phạm như vậy ngoài chế tài nghiêm khắc còn phải bồi thường cho người tiêu dùng.
Đơn cử một chuyện xảy ra vào cuối tháng 22016 vừa qua tại bang Missouri - Mỹ, tập đoàn Johnson & Johnson (J&J) đã phải bồi thường 72 triệu USD cho gia đình một phụ nữ tử vong vì ung thư buồng trứng, liên quan tới việc sử dụng phấn rôm và sữa tắm em bé của hãng trong nhiều thập kỷ theo một phán quyết của bồi thẩm đoàn của Tòa án St. Louis.
Gia đình bà Jacqueline Fox được nhận được 10 triệu USD tiền bồi thường thiệt hại và 62 triệu USD tiền phạt bổ sung. Bà Fox, sống ở TP Birmingham, bang Alabama, đã dùng phấn rôm và sữa tắm em bé hơn 35 năm trước khi phát hiện bị ung thư buồng trứng vào năm 2013. Bà qua đời hồi tháng 10-2015 ở tuổi 62.
“Còn ở ta thì…”. Thay vì nói hết câu, bạn tôi thở dài. Đã bao cuộc kiểm tra, thu giữ xử lý sai phạm xảy ra, nhưng chưa thấy có cơ quan, doanh nghiệp nào phải đền bù thỏa đáng cho người tiêu dùng khi sản phẩm gây hại cho họ. Có chăng chỉ là vài cuộc triệu hồi sản phẩm (như ô tô, xe máy chẳng hạn) về công ty để sửa lỗi thiết kế, chế tạo. C
hứ còn, với những mặt hàng tiêu dùng hàng ngày, đặc biệt là những sản phẩm thực phẩm liên quan đến sức khỏe con người có xảy ra hậu quả gì ảnh hưởng đến người mua, sử dụng thì người tiêu dùng ráng mà chịu. Vậy nguyên do tại sao?
Trước hết ở nước ta, hầu hết người bán hàng và người tiêu dùng bấy lâu nay không có thói quen sử dụng hóa đơn bán lẻ. Các thiết chế đặt ra bắt buộc sử dụng hóa đơn bán lẻ đã có ở một chừng mực nào đó nhưng chưa đủ sức duy trì trong thực tiễn. Chính vì vậy, sau khi mua hàng về sử dụng gặp hậu quả gì rất khó có thể truy nguồn gốc hàng hóa để xác định lỗi, đòi đền bù thỏa đáng.
Người viết bài này có dịp được tham dự một cuộc họp do Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) tổ chức giải quyết tranh chấp quyền lợi của người tiêu dùng đối với một công ty cũng sản xuất nước giải khát. Điều đáng quan tâm ở đây là: Tại sao có Hội Bảo vệ người tiêu dùng từ bao nhiều năm nay mà người tiêu dùng không quan tâm cậy nhờ tổ chức này khi bị xâm phạm quyền lợi hoặc thiệt hại xảy ra. Đa số người tiêu dùng được hỏi đều trả lời họ ít tin vào tổ chức này có thể giú bảo vệ được quyền lợi một cách hữu hiệu.
Với một vài chai nước giải khát có hàm lượng chì vượt ngưỡng cho phép vài lần như trong vụ xử lý này, ảnh hưởng của nó đến sức khỏe người tiêu dùng là đáng báo động. Theo các chuyên gia y tế, nếu lượng chì ngấm vào cơ thể 1mg/ngày liên tục trong vài tháng hoặc 10mg/ngày sau vài tuần thì theo các chuyên gia dinh dưỡng, bệnh bắt đầu “trông thấy” với những biểu hiện lợi đen, thay đổi vị giác, nguy hiểm đến tính mạng. Nhưng vì sao người tiêu dùng không kiện đòi bồi thường? Vì chưa có tiền lệ hay vì nguyên tắc chứng minh tố tụng mà người tiêu dùng đơn độc khó có điều kiện làm rõ được.
Thế cho nên ở nước ta, người tiêu dùng vẫn là đối tượng chịu thiệt nhất trong mọi tranh chấp. Có nhà chức trách, nhà khoa học khuyên mỗi người tiêu dùng hãy là “Người tiêu dùng thông thái”. Khác gì họ bảo ta hãy biết cách “sống chung với họa”.
Phó Chánh Thanh tra Bộ Y tế Nguyễn Văn Nhiên nhân sự việc nói trên, xin gửi tới mọi người một thông điệp: Hãy tự bảo vệ mình bằng cách mua hàng tại những nơi có địa chỉ tin cậy và rõ ràng, đồng thời phải tập thói quen lấy và lưu giữ những hóa đơn mua hàng hoặc những bằng cớ cho thấy nguồn gốc, xuất xứ người bán để phòng khi hậu quả xấu xảy ra còn có cơ sở giải quyết tranh chấp.
Khi xảy ra tranh chấp về quyền lợi tiêu dùng, hãy tìm đến nơi có đủ thẩm quyền phối hợp giải quyết, đừng tặc lưỡi cho qua chỉ vì coi việc này quá bé hoặc không đáng để quan tâm. Chúng ta hãy “kiện” người bán hay người sản xuất không chỉ vì quyền lợi của chính ta mà vì môi trường tiêu dùng tốt đẹp.
