Thiếu hạ tầng đồng bộ nên khó phân loại rác tại nguồn

Tại hội thảo, ông Tạ Đình Thi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khẳng định, lượng rác sinh hoạt phát sinh rất lớn trong bối cảnh đô thị hóa nhanh. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới cách thức quản lý chất thải.

Thế nhưng, điểm nghẽn lớn hiện nay là sự thiếu đồng bộ giữa hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý. Vì vậy, cần hoàn thiện chính sách, pháp luật; quy hoạch hạ tầng và công nghệ xử lý theo hướng liên kết vùng; đồng thời hạn chế tối đa chôn lấp, ưu tiên các công nghệ phù hợp như sản xuất phân hữu cơ hoặc đốt rác phát điện.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp tham gia các mô hình kinh tế tuần hoàn, tái chế, tái sử dụng và thực hiện hiệu quả trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất.

Trong những năm qua, Việt Nam từng bước hoàn thiện chính sách về quản lý chất thải. Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 có hiệu lực từ năm 2022, đã đặt nền tảng cho việc phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải. Công tác tuyên truyền cũng góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy người dân, hộ gia đình và doanh nghiệp thực hiện phân loại rác tại nhiều địa phương.

Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp không ít khó khăn khi hạ tầng thu gom, phương tiện vận chuyển và điểm tập kết chưa đồng bộ. Lực lượng thu gom rác dân lập là mắt xích quan trọng trong việc thu hồi rác tái chế nhưng còn hoạt động phân tán và chưa được tích hợp đầy đủ vào hệ thống quản lý chất thải.

Chia sẻ về công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH), ông Đỗ Tiến Đoàn – Phó Trưởng phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay, lượng CTRSH phát sinh hiện ở mức trên 70.000 tấn/ngày, trong đó khoảng 60% vẫn được xử lý bằng phương pháp chôn lấp.

Theo ông Đỗ Tiến Đoàn, tỷ lệ CTRSH được thu gom, xử lý tăng qua từng năm và ngày càng tăng cao hơn. Năm 2025, tỷ lệ CTRSH được thu gom, xử lý tại khu vực đô thị đạt khoảng 97,59%, tăng 0,33% so với năm 2024 và vượt chỉ tiêu 95% Quốc hội đề ra. Tại khu vực nông thôn, tỷ lệ này đạt khoảng 84,14%, tăng 3,64% so với năm trước.

Tuy nhiên, ông Đoàn cũng nhìn nhận, hệ thống thu gom CTRSH tại nhiều địa phương vẫn còn manh mún, thiếu đồng bộ. Phương tiện, thiết bị ở nhiều nơi còn lạc hậu, thậm chí vẫn sử dụng xe ba gác, xe kéo tay, không bảo đảm yêu cầu vệ sinh và an toàn lao động.

Đáng chú ý, việc phân loại tại nguồn chưa đi cùng với hệ thống vận chuyển phù hợp. Người dân phân loại nhưng phương tiện thu gom không đáp ứng, dẫn đến tình trạng rác sau khi phân loại lại bị gom chung. Trong khi đó, công nghệ xử lý hiện đại, các nhà máy đốt rác phát điện và cơ sở tái chế mới tập trung ở một số đô thị, địa phương lớn.

PGS.TS Kiều Thị Kính – Giảng viên cao cấp Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng, Chủ tịch sáng lập Trung tâm Xây dựng và Thúc đẩy Phát triển Bền vững (BUS) nhấn mạnh: “Phân loại rác tại nguồn giờ đã thành luật thì phải làm. Vấn đề còn lại, cần xây dựng hệ thống hạ tầng phù hợp để người dân có thể thực hiện và duy trì hành vi phân loại rác".

Không chỉ dừng ở khâu phân loại, việc thu gom và tái chế sau đó cũng cần được tổ chức đồng bộ để rác đã phân loại thực sự trở thành nguồn tài nguyên. Đây cũng là khâu đòi hỏi sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức trong chuỗi tái chế.

Đại diện Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) cho biết, trong hơn 7 năm hoạt động, đơn vị này đã thu gom và tái chế gần 180.000 tấn bao bì các loại, đồng thời hỗ trợ lực lượng thu gom rác dân lập từng bước nâng cao năng lực và tham gia vào hệ sinh thái tái chế.