Thoái hóa khớp gối không còn là bệnh của người già

Người trẻ và những tổn thương khớp gối đến sớm

Thoái hóa khớp gối vốn là quá trình thoái triển tự nhiên của sụn khớp và các cấu trúc quanh khớp theo thời gian. Ở người lớn tuổi, đây là hệ quả tương đối phổ biến của lão hóa. Tuy nhiên, điều khiến giới chuyên môn lo ngại hiện nay là tình trạng này đang xuất hiện sớm hơn, gặp ở nhiều người trẻ, đặc biệt trong nhóm 35-50 tuổi, thậm chí có trường hợp mới ngoài 30 đã bị tổn thương khớp gối nặng.

ThS.BS Nguyễn Tấn Lãm, Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn cho biết, trước đây thoái hóa khớp gối thường xuất hiện ở nhóm trung niên, khoảng sau 40-45 tuổi mới bắt đầu có dấu hiệu. Tuy nhiên, hiện nay nhiều bệnh nhân trẻ hơn đã được ghi nhận.

Một trường hợp điển hình là bệnh nhân mới 32 tuổi nhưng khớp gối đã thoái hóa nặng, tương đương người 60-70 tuổi. Các bác sĩ phải tiến hành nội soi khớp để cắt lọc tổn thương bên trong và tiêm thuốc nhằm hạn chế tiến triển của bệnh, trong đó có phương pháp tiêm huyết tương giàu tiểu cầu. Điều đáng chú ý là người bệnh không làm việc nặng, không chơi thể thao cường độ cao, mà là nhân viên văn phòng, rất ít vận động. Tuy nhiên, nơi ở của bệnh nhân là chung cư không có thang máy nên mỗi ngày phải đi thang bộ nhiều lần. 

Theo bác sĩ Lãm, trong khi hệ cơ đùi của bệnh nhân khá yếu, việc leo cầu thang thường xuyên có thể làm tăng áp lực lên khớp gối và góp phần thúc đẩy quá trình thoái hóa.

Trường hợp này cho thấy thoái hóa khớp gối ở người trẻ không chỉ đến từ lao động nặng hay chấn thương thể thao. Những thói quen tưởng chừng bình thường như ngồi lâu, ít vận động, leo cầu thang nhiều, ngồi xổm, ngồi xếp bằng kéo dài hoặc tăng cân đều có thể âm thầm tạo thêm áp lực lên khớp gối. Khi hệ cơ quanh khớp yếu, khả năng nâng đỡ và bảo vệ khớp giảm, mỗi vận động lặp lại sai cách đều có thể làm tổn thương sụn khớp tiến triển nhanh hơn.

Theo bác sĩ Lãm, thoái hóa khớp gối thường xuất phát từ ba nhóm nguyên nhân chính: quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể; lối sống và sinh hoạt như ít vận động, béo phì; các hoạt động vận động quá mức hoặc chơi thể thao cường độ cao khiến khớp gối bị tổn thương. Ở người trẻ, các yếu tố này thường không tồn tại riêng lẻ mà cộng hưởng với nhau. Một người làm việc văn phòng ngồi nhiều, ít tập luyện, tăng cân, nhưng lại đột ngột chơi thể thao nặng hoặc leo cầu thang thường xuyên hoàn toàn có thể đưa khớp gối vào tình trạng quá tải.

Bác sĩ Lãm phân tích, khi trọng lượng cơ thể tăng thêm 1 kg, lúc leo cầu thang khớp gối có thể phải chịu lực gấp khoảng 5 lần so với bình thường. Điều này lý giải vì sao tăng cân không chỉ là vấn đề chuyển hóa, mà còn là gánh nặng trực tiếp với hệ cơ xương khớp.

Thoái hóa khớp gối thường bắt đầu bằng những dấu hiệu dễ bị bỏ qua: đau khi leo cầu thang, đau khi ngồi xổm lâu, khó đứng dậy sau khi ngồi, cứng khớp buổi sáng trong vài phút, cảm giác lục khục hoặc lách cách trong khớp, giảm linh hoạt khi gập duỗi gối. 

BSCKII Trần Trọng Thắng, Giám đốc chuyên môn tại MSC Clinic, cho biết đau nhức là dấu hiệu đầu tiên, phổ biến và rõ ràng nhất. Đau thường tăng khi vận động, đặc biệt khi đi bộ, leo cầu thang, đứng lên ngồi xuống và giảm khi nghỉ ngơi. Về sau, cơn đau có thể xuất hiện cả khi nghỉ, ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.

Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, thoái hóa khớp gối có thể tiến triển nhanh hơn ở người trẻ do người bệnh vẫn phải lao động, di chuyển, sinh hoạt với cường độ cao. Tổn thương kéo dài có thể gây sưng đau, cứng khớp, biến dạng khớp, hạn chế vận động, thậm chí dẫn tới tàn phế trong trường hợp nặng. Với người đang ở độ tuổi lao động, hệ lụy không chỉ là đau đớn thể chất, mà còn là giảm năng suất làm việc, hạn chế sinh hoạt, ảnh hưởng tâm lý và tạo thêm gánh nặng kinh tế cho gia đình.

Giữ khớp từ sớm thay vì chờ đến khi phải thay khớp

Một thực tế cần được nhìn nhận rõ là khớp đã thoái hóa không thể phục hồi hoàn toàn như ban đầu. Bản chất của thoái hóa khớp gối là quá trình tổn thương, mài mòn và suy giảm chức năng của sụn khớp cùng các cấu trúc liên quan. Vì vậy, mục tiêu điều trị không phải là “làm mới” khớp gối, mà là giảm đau, làm chậm tiến triển bệnh, duy trì khả năng vận động và bảo tồn chất lượng sống.

Bác sĩ Nguyễn Tấn Lãm cho rằng bước đầu tiên trong điều trị là thay đổi lối sống, tránh các động tác gây áp lực lớn lên khớp gối như leo cầu thang nhiều, ngồi xổm hoặc ngồi bệt xuống đất. Người bệnh nên duy trì những hoạt động phù hợp như đạp xe, bơi lội hoặc tập vật lý trị liệu để tăng cường sức mạnh cơ đùi.

Đây là điểm cần được hiểu đúng. Nhiều người cho rằng đi bộ luôn là hình thức vận động tốt cho sức khỏe. Thực tế, đi bộ có thể giúp giảm đường huyết, hạ huyết áp, cải thiện sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, với người đã bị thoái hóa khớp gối hoặc béo phì, đi bộ quá nhiều đôi khi lại khiến đau khớp nặng hơn do khớp phải chịu tải lặp đi lặp lại. Do đó, việc vận động cần được cá thể hóa, phù hợp với tình trạng khớp, cân nặng, sức cơ và mức độ đau của từng người.

Các hình thức vận động ít gây áp lực lên khớp như đạp xe, bơi lội, tập dưới nước, tập cơ đùi hoặc vật lý trị liệu thường được khuyến khích hơn với người đã có dấu hiệu thoái hóa. Những hoạt động này vẫn giúp cải thiện tim mạch, kiểm soát cân nặng và tăng sức mạnh cơ quanh khớp, nhưng lực tác động lên khớp gối thấp hơn nhiều so với chạy bộ, leo cầu thang hoặc các bài tập nhún gối sâu.

Với người trẻ, phòng bệnh cần bắt đầu từ chính lối sống hằng ngày. Ngồi lâu trước máy tính, ít vận động, tăng cân, ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, tập luyện theo trào lưu nhưng sai kỹ thuật đều là những yếu tố có thể đẩy khớp gối vào tình trạng quá tải. Việc duy trì cân nặng hợp lý, tập luyện đều đặn, tăng cường cơ đùi, tránh ngồi xổm lâu, hạn chế leo cầu thang quá nhiều khi đã đau gối, sử dụng giày dép phù hợp và phòng tránh chấn thương khi chơi thể thao là những biện pháp cơ bản nhưng có ý nghĩa lâu dài.