Thời trang xa xỉ và bài toán môi trường
Từ những sàn diễn xa hoa đến chuỗi cung ứng, ngành thời trang xa xỉ đang đối mặt với làn sóng chỉ trích về dấu chân môi trường. Tranh cãi quanh màn trình diễn của Louis Vuitton với thác nước nhân tạo giữa đợt nắng nóng kỷ lục ở Paris cho thấy, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến tác động môi trường và trách nhiệm phát triển bền vững của các thương hiệu.
Áp lực lên môi trường
Theo tổng hợp của tổ chức truyền thông và nghiên cứu môi trường Earth.Org, ngành thời trang hiện tạo ra khoảng 10% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, cao hơn tổng phát thải của ngành hàng không và vận tải biển cộng lại. Đây cũng là ngành tiêu thụ nước lớn thứ hai thế giới, tạo ra khoảng 20% lượng nước thải công nghiệp và 14% ô nhiễm nhựa toàn cầu. Mỗi năm, khoảng 85% hàng dệt may bị đưa ra bãi chôn lấp, trong khi thế giới tiêu thụ khoảng 80 tỷ sản phẩm quần áo mới, tăng 400% so với 20 năm trước. Việc giặt quần áo làm từ sợi tổng hợp cũng thải khoảng 500.000 tấn vi nhựa ra đại dương mỗi năm, tương đương 50 tỷ chai nhựa.
Ngay cả những vật liệu gắn liền với phân khúc xa xỉ như da thuộc cũng để lại dấu chân môi trường đáng kể. Quá trình chăn nuôi phục vụ sản xuất da tiêu tốn nhiều đất, nước và thức ăn chăn nuôi, trong khi công đoạn thuộc da sử dụng nhiều hóa chất như formaldehyde, thuốc nhuộm và các hợp chất từ hắc ín than đá, có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước nếu không được xử lý đúng quy trình.
Một thách thức khác là sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Khoảng 70% sợi dệt trên thế giới có nguồn gốc từ dầu mỏ, chủ yếu là polyester, nylon và acrylic. Chuyên gia Marc Palahí - Giám đốc điều hành Liên minh Kinh tế Sinh học tuần hoàn nhận định, ngành thời trang đang đối mặt với "bài toán dầu mỏ", khi mô hình sản xuất phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch ngày càng bộc lộ rủi ro về môi trường, chi phí và địa chính trị.
Áp lực cũng đến từ chính người tiêu dùng. Báo cáo của Công ty tư vấn quản trị chiến lược toàn cầu Bain & Company (Mỹ) cho thấy thị trường hàng xa xỉ năm 2026 vẫn được dự báo tăng trưởng 0-2%, nhưng khách hàng ngày càng coi trọng giá trị thực thay vì chỉ tên tuổi thương hiệu. Khoảng 50% người tiêu dùng cho biết sẽ cân nhắc mua hàng đã qua sử dụng trước khi mua mới, trong khi hơn 70% khách hàng rời bỏ thị trường hàng xa xỉ có ý định quay lại nhưng không nhất thiết lựa chọn thương hiệu cũ. Thế hệ trẻ cũng quan tâm nhiều hơn đến nguồn gốc nguyên liệu, độ bền và tác động môi trường của sản phẩm.
Trong khi đó, báo cáo của Viện Tác động ngành may mặc chỉ ra 96% lượng phát thải của ngành thời trang nằm ở chuỗi cung ứng, nhưng năng lượng tái tạo mới chỉ chiếm khoảng 2%. Bà Kristina Elinder Liljas - Chuyên gia của Viện Tác động ngành may mặc cho rằng, các thương hiệu không trực tiếp sở hữu nhà máy nên nếu không hỗ trợ các nhà cung cấp đầu tư năng lượng sạch và cắt giảm phát thải, họ sẽ rất khó đạt được các mục tiêu khí hậu đã cam kết.
Khoảng cách giữa cam kết và thực tế cũng ngày càng rõ nét. Mới đây, thương hiệu xa xỉ Burberry đã lùi mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 thêm 10 năm, từ giai đoạn 2039-2040 sang 2049-2050. Động thái này được nhiều chuyên gia xem là minh chứng cho những khó khăn mà ngành thời trang cao cấp đang phải đối mặt trong quá trình hiện thực hóa các cam kết phát triển bền vững.
Hướng tới thời trang bền vững
Theo tạp chí Business of Fashion (BoF), doanh nghiệp không chỉ cần đưa ra các cam kết bảo vệ môi trường mà còn phải chứng minh bằng dữ liệu minh bạch. Vì vậy, các giải pháp như hộ chiếu số cho sản phẩm và thời trang tuần hoàn đang trở thành xu hướng của ngành.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là Liên minh châu Âu (EU) sẽ từng bước áp dụng Hộ chiếu số cho sản phẩm từ năm 2027. Mỗi sản phẩm sẽ được gắn mã QR, cho phép người tiêu dùng truy xuất thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, nơi sản xuất, lượng phát thải carbon và khả năng tái chế. Các chuyên gia cho rằng quy định này sẽ góp phần hạn chế tình trạng quảng bá sản phẩm thân thiện với môi trường nhưng thiếu bằng chứng xác thực, đồng thời buộc các thương hiệu phải minh bạch hơn trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp đang chuyển sang mô hình kinh tế tuần hoàn, tập trung kéo dài vòng đời sản phẩm. Báo cáo của BoF dự báo thị trường quần áo đã qua sử dụng toàn cầu sẽ đạt khoảng 317 tỷ USD vào năm 2027, khi ngày càng nhiều người lựa chọn mua bán, trao đổi hoặc thuê quần áo thay vì mua mới. Các mô hình tái chế nguyên liệu, sửa chữa sản phẩm và thiết kế để dễ tái sử dụng cũng được xem là giải pháp giúp giảm lượng rác thải dệt may.
Nhiều thương hiệu đã bắt đầu thử nghiệm các mô hình sản xuất bền vững. Dự án thí điểm trồng bông theo mô hình nông lâm kết hợp của Armani tại Italy áp dụng phương pháp nông nghiệp tái sinh. Sau ba mùa vụ, hiệu quả sử dụng đất tăng 35%, đồng thời cải thiện chất lượng đất và khả năng giữ nước. Mỗi sản phẩm đều được gắn mã QR, giúp người mua theo dõi hành trình của sản phẩm từ cánh đồng đến cửa hàng.
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, các chuyên gia cho rằng người tiêu dùng cũng đóng vai trò quan trọng. Bà Patsy Perry - Giảng viên marketing thời trang tại Đại học Manchester (Anh) cho rằng: "Ít luôn tốt hơn nhiều", nhấn mạnh cách hiệu quả nhất để giảm tác động môi trường là mua ít hơn và kéo dài vòng đời quần áo.
Ở góc độ chính sách, bà Ruth MacGilp - Nhà sáng lập tổ chức tư vấn phát triển bền vững Action Speaks Louder cho rằng ngành thời trang không còn nhiều thời gian để trì hoãn. Theo bà, doanh nghiệp, nhà cung cấp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng cần phối hợp để xây dựng chuỗi giá trị minh bạch, tuần hoàn và phát thải thấp hơn.
Người tiêu dùng ngày nay không chỉ đánh giá sản phẩm, mà còn quan tâm đến tác động môi trường và tính minh bạch của thương hiệu. Điều đó buộc ngành thời trang xa xỉ phải chuyển từ những cam kết "xanh" sang các hành động có thể kiểm chứng.