Thu gọn đầu mối: Tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình

Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước

Ngày 14/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Chính trị đã thống nhất chủ trương nghiên cứu, xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất các Chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, thực trạng hiện nay nội dung Chương trình còn dàn trải, nhiều đầu mối quản lý, hệ thống văn bản hướng dẫn còn cồng kềnh; vẫn còn tình trạng giao thoa về đối tượng, địa bàn, nhiệm vụ; quy định hướng dẫn chậm được sửa đổi; việc lập kế hoạch, chuẩn bị dự án, dự toán chưa gắn chặt với điều kiện sẵn sàng thực hiện, khả năng giải ngân và sản phẩm đầu ra.

Bên cạnh đó, hiệu quả sử dụng nguồn lực của các Chương trình mục tiêu quốc gia chưa đáp ứng yêu cầu. Đến hết năm 2025, giải ngân ngân sách trung ương của các Chương trình đạt 76,8% kế hoạch, dự toán đã phân bổ, giao (khoảng hơn 135.000 tỷ đồng), trong đó vốn đầu tư công đạt 81,7%, kinh phí thường xuyên đạt 70,2%. Đến ngày 31/7/2026, giải ngân số vốn đã làm thủ tục kéo dài sang năm 2026 đạt 23%.

Nếu tiếp tục duy trì nhiều đầu mối, nhiều quy trình và cách phân bổ chủ yếu theo nhu cầu đăng ký, nguy cơ chậm phân bổ, giải ngân thấp, trùng lặp nhiệm vụ và lãng phí nguồn lực sẽ tiếp tục phát sinh. Vì vậy, cần thiết phải thực hiện giải pháp tổ chức lại các Chương trình để vừa bảo vệ kết quả đã đạt được, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, tổ chức lại cấu trúc các Chương trình để khắc phục chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, giảm thủ tục phối hợp, tạo điều kiện lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước; đồng thời bảo đảm thực hiện đầy đủ các mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị.

“Xây dựng 1 Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 Chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển”, ông Tuấn nói và cho biết tên gọi của chương trình là: Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 4 chương trình vào một “vỏ” chung

Thẩm tra sơ bộ nội dung trên, ông Lâm Văn Mẫn, Chủ tịch Hội đồng dân tộc cho biết, Thường trực Hội đồng Dân tộc nhất trí sự cần thiết tích hợp 4 Chương trình để thu gọn đầu mối, khắc phục giao thoa, đẩy nhanh phân bổ, giải ngân. Tuy nhiên, phải quán triệt đúng chỉ đạo của Bộ Chính trị là hình thành một Chương trình tổng thể trên cơ sở tích hợp thực chất, không chỉ gộp đầu mối hoặc đặt 4 Chương trình vào một “vỏ” chung; đồng thời không làm giảm mục tiêu, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với từng lĩnh vực, địa bàn, nhóm đối tượng, nhất là chính sách đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về tên gọi, cơ bản tán thành đề xuất của Chính phủ; đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu theo hướng khái quát, thể hiện rõ trụ cột giảm nghèo bền vững và nội hàm phát triển kinh tế - xã hội vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn.

Theo ông Mẫn, Nghị quyết mới không nên dẫn chiếu 4 hệ thống mục tiêu cũ mà phải quy định hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu đến năm 2030, năm 2035 và sản phẩm đầu ra thống nhất, có khả năng đo lường. Việc sắp xếp thành 7 nhóm nhiệm vụ không được làm mất nhiệm vụ cốt lõi, đối tượng thụ hưởng và mức ưu tiên đã được Quốc hội quyết định. Riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cần có bảng tổng hợp để theo dõi riêng mục tiêu, cơ chế đặc thù, nguồn lực và kết quả thụ hưởng.

Đồng thời, cần phân biệt rõ trùng lặp với giao thoa. Một địa bàn, hộ gia đình cùng thụ hưởng chính sách về hạ tầng, sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa chưa phải là trùng lặp nếu các chính sách đáp ứng những nhu cầu khác nhau. Chỉ tích hợp, loại bỏ khi trùng cả mục tiêu, đối tượng và nội dung hỗ trợ; chính sách đặc thù phải được duy trì, bảo đảm nguồn lực và theo dõi riêng.

Về tổ chức thực hiện, cần một cơ quan điều phối chung, không tạo thêm tầng nấc trung gian; cân nhắc giao Bộ Tài chính làm đầu mối tổng hợp, điều phối, các bộ quản lý ngành hướng dẫn chuyên môn. Tán thành nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng phải trong phạm vi mục tiêu, đối tượng, nguyên tắc ưu tiên và nguồn lực đã được quy định; gắn với công khai dữ liệu, trách nhiệm giải trình và kết quả đầu ra. Đối với lập kế hoạch ở cấp xã, việc lấy ý kiến cần phù hợp quy mô địa bàn mới, thông qua Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức thành viên và Hội đồng nhân dân.