Thu hẹp bất bình đẳng số
Trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra nhiều cơ hội học tập, làm việc và tiếp cận tri thức, nhưng khả năng tận dụng những cơ hội ấy không đồng đều giữa các nhóm xã hội. Khi công nghệ phát triển nhanh hơn năng lực tiếp cận và làm chủ của một bộ phận người dân, khoảng cách số có nguy cơ trở thành một dạng bất bình đẳng mới.
PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho rằng AI đang làm thay đổi cách con người kết nối, làm việc và tham gia đời sống xã hội. Bên cạnh cơ hội đổi mới tri thức, công nghệ cũng đặt ra nguy cơ gia tăng khoảng cách giữa những người được hưởng lợi và những người bị bỏ lại phía sau.
Khoảng cách ấy không chỉ nằm ở việc ai có điện thoại thông minh, ai được kết nối Internet, mà còn ở khả năng đánh giá thông tin và làm chủ công nghệ. Nghiên cứu của TS Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, qua phỏng vấn sâu 10 lao động phi chính thức tại Hà Nội, cho thấy người sử dụng điện thoại và Internet vẫn có thể gặp khó khăn khi kiểm chứng thông tin, nhận diện nội dung sai lệch. Theo ông, nâng cao năng lực số cần gắn với những tình huống cụ thể trong đời sống, có sự hỗ trợ của gia đình, cộng đồng, cơ sở giáo dục và báo chí.
Thực tế đó cho thấy phổ cập thiết bị và hạ tầng mới là điều kiện ban đầu. Để thu hẹp bất bình đẳng số, người dân cần được trang bị kỹ năng đánh giá thông tin, tư duy phản biện và khả năng sử dụng AI có trách nhiệm. Nội dung giáo dục cần phù hợp với nhu cầu, trình độ và điều kiện sống của từng nhóm người dùng, giúp họ không chỉ biết thao tác với công nghệ mà còn đủ khả năng nhận diện rủi ro, tự bảo vệ mình và tận dụng những lợi ích mà công nghệ mang lại.
Thu hẹp bất bình đẳng số đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà trường, báo chí, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng. Bên cạnh mở rộng khả năng tiếp cận, cần chú trọng giáo dục năng lực số và bảo vệ người dùng trước thông tin sai lệch. Thước đo của tiến bộ công nghệ không chỉ là những công cụ ngày càng hiện đại, mà còn là khả năng giúp nhiều người hơn tiếp cận tri thức, tự chủ trước thông tin và cải thiện đời sống.