Thử nghiệm hệ thống dự báo sớm chất lượng không khí

Trở lại mức xấu

Số liệu của Trung tâm quan trắc môi trường miền Bắc (Cục Môi trường - Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho thấy, liên tiếp những ngày trung tuần tháng 12/2025, tình trạng ô nhiễm không khí ở Hà Nội liên tục ở ngưỡng xấu. Sáng ngày 8/1/2026, Hà Nội tiếp tục ghi nhận tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng khi nhiều trạm quan trắc cho thấy chỉ số chất lượng không khí (AQI) ở ngưỡng xấu.

Trạm đo tại số 556 đường Nguyễn Văn Cừ ghi nhận AQI ở mức 157, thuộc ngưỡng xấu. Trạm Đại học Bách khoa, cổng Parabol đường Giải Phóng có chỉ số AQI lên tới 181, trong khi trạm Công viên Nhân Chính - Khuất Duy Tiến cũng ở mức 159, đều nằm trong nhóm cảnh báo đỏ. Ngày 9/1, lúc 8 giờ sáng, chỉ số chất lượng không khí AQI tại trạm cổng Đại học Bách khoa Hà Nội trên đường Giải Phóng là 228 tương đương với mức rất xấu...

Dẫn số liệu của AQI, giới chuyên gia môi trường nhận định, hiện Hà Nội là thành phố ô nhiễm thứ 5 thế giới với chỉ số tổng là 190, đứng đầu là Kolkata (Ấn Độ) 220. Trên hệ thống AQI cũng hiển thị hàng chục điểm không khí ở mức rất xấu như tại Thanh Xuân, Minh Khai, Vĩnh Tuy, Hà Đông, Tây Hồ. Theo giới chuyên gia môi trường, chất lượng không khí ở Hà Nội duy trì ở mức trung bình đến kém trong nhiều ngày do không khí lạnh liên tục tăng cường tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình khuếch tán bụi. Tuy nhiên từ ngày 8/1, khi không khí lạnh ổn định, chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn tạo ra hiện tượng nghịch, nhiệt thì chỉ số ô nhiễm bắt đầu gia tăng và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Theo thông tin dự báo từ Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), những ngày tới chất lượng không khí ở Hà Nội vẫn duy trì ở mức rất xấu. Hệ thống dự báo chất lượng không khí của Đại học Quốc gia Hà Nội cũng nhận định Hà Nội đang bước vào đợt ô nhiễm không khí đến ngày 14/1.

Giám sát các “điểm nóng”

Ông Vũ Thái Trường - Trưởng Ban Biến đổi khí hậu, Năng lượng và Môi trường UNDP, Chương trình phát triển Liên hợp quốc cho biết, quản lý môi trường trong giai đoạn tới cần chuyển mạnh sang mô hình dựa trên bằng chứng. Việc mở rộng mạng lưới quan trắc có thể được thực hiện thông qua các giải pháp công nghệ tiết kiệm chi phí, như cảm biến chi phí thấp. Cùng với đó là yêu cầu xây dựng bản đồ số về nguồn thải theo từng vùng, được cập nhật định kỳ. Hệ thống dữ liệu đồng bộ này không chỉ phục vụ công tác điều hành và quản lý môi trường, mà còn hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động thanh tra, kiểm tra.

Trong khi đó, theo giới chuyên gia môi trường, về phương thức thực hiện, trách nhiệm của cơ sở sản xuất phải báo cáo định kỳ trên các ứng dụng (App) tự động. Khi có được nguồn dữ liệu lớn (Big Data) và đồng bộ mới có thể ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để xây dựng các kịch bản, xác định rõ ô nhiễm là nội tại hay do phát tán từ các tỉnh lân cận theo hướng gió... Và khi có hệ thống số liệu minh bạch được chia sẻ từ trung ương xuống địa phương, trách nhiệm sẽ được phân định rất rõ ràng.

Trước tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng, các chuyên gia của Cục Viễn thám quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã triển khai loạt giải pháp công nghệ nhằm giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ phản ứng nhanh với các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.

Theo ông Vũ Hữu Liêm - Giám đốc Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường (Cục Viễn thám quốc gia), đơn vị đang triển khai giám sát các điểm nóng gây ô nhiễm không khí bằng 2 phương pháp gồm ảnh vệ sinh có độ phân giải cao, siêu cao. Phương pháp này cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở.

Ông Vũ Xuân Tùng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết, sở phối hợp với Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) triển khai thử nghiệm hệ thống dự báo sớm chất lượng không khí cho Thủ đô, gọi tắt là HanoiAir. Hệ thống này cho phép dự báo xu hướng chất lượng không khí theo thời gian và không gian, từ đó hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành các biện pháp kiểm soát ô nhiễm.