Thủy sản mở rộng dư địa trên sân nhà

“Mỏ vàng” cho ngành thủy sản

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep), những thay đổi về lối sống và xu hướng tiêu dùng đang tạo thêm không gian phát triển cho thủy sản tại thị trường nội địa. Đáng chú ý là nhu cầu đối với các sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm giá trị gia tăng, thực phẩm tiện lợi, đóng gói nhỏ, phù hợp với các gia đình trẻ và nhịp sống hiện đại ngày càng rõ nét.

Bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký Vasep, cho biết thị trường trong nước với hơn 100 triệu dân đang ngày càng được các doanh nghiệp (DN) thủy sản xác định là một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển dài hạn. Nhiều DN đã vận hành song song hệ thống phục vụ xuất khẩu và thị trường nội địa, trong đó các yêu cầu về an toàn thực phẩm, chất lượng và truy xuất nguồn gốc được đặt lên hàng đầu.

Đây được xem là hướng đi có nhiều triển vọng khi Việt Nam sở hữu năng lực sản xuất và chế biến thủy sản lớn, trong khi nhu cầu tiêu dùng trong nước vẫn còn dư địa tăng trưởng. Đặc biệt, sự phát triển nhanh của các chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi, hệ thống phân phối hiện đại và thương mại điện tử đang tạo thêm những kênh đưa sản phẩm thủy sản đến gần người tiêu dùng hơn. Tuy nhiên, tiềm năng lớn chưa đồng nghĩa với việc thị trường nội địa đã được khai thác tương xứng với năng lực của ngành.

Chia sẻ tại Chương trình Kết nối cung - cầu thủy sản nội địa diễn ra mới đây, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, thủy sản tiếp tục khẳng định vị thế là một ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước khi đóng góp 4-5% vào GDP quốc gia, chiếm 25-30% GDP khối ngành nông, lâm, ngư nghiệp và tạo sinh kế cho hàng triệu lao động.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa năng lực của ngành và quy mô thị trường trong nước còn khá lớn. Thị trường thủy, hải sản nội địa hiện ước đạt khoảng 1 tỷ USD/năm, mức tiêu thụ bình quân đầu người khoảng 40 kg/năm. Trong kênh phân phối hiện đại, thủy sản sản xuất trong nước chiếm khoảng 60-70% thị phần với các mặt hàng chủ lực như tôm, cá basa, mực, cá biển; thủy sản nhập khẩu vẫn chiếm 30-40%.

Theo ông Linh đây chính là “khoảng trống” mà tinh thần “Hàng Việt vì người Việt” cần lấp đầy - không phải bằng lời kêu gọi ưu tiên, mà bằng việc chứng minh sản phẩm thủy sản Việt xứng đáng là lựa chọn hàng đầu của người tiêu dùng Việt, cả về chất lượng, giá cả và sự tiện lợi.

Từ thực tế đó, ông Linh nêu 3 yếu tố then chốt để thủy sản Việt có thể tăng sức cạnh tranh ngay trên thị trường nội địa. Trước hết, sản phẩm phải cạnh tranh bằng chất lượng, an toàn thực phẩm và giá trị dinh dưỡng. Cùng với đó là yêu cầu minh bạch, truy xuất được nguồn gốc để tạo niềm tin cho người tiêu dùng; đồng thời phải gắn kết chặt chẽ chuỗi giá trị từ người nuôi, ngư dân, DN chế biến đến hệ thống phân phối, đưa sản phẩm tới người tiêu dùng nhanh chóng và thuận tiện.

Đẩy mạnh chế biến sâu

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là cơ cấu sản phẩm thủy sản trên thị trường nội địa chưa thực sự bắt kịp sự thay đổi của nhu cầu tiêu dùng.

Theo đại diện Fujimart Việt Nam, để khai thác hiệu quả sức mua trong nước, DN không nên chỉ tập trung vào thủy sản tươi sống. Đây là nhóm sản phẩm có yêu cầu cao về logistics, bảo quản và vận chuyển, đồng thời gây không ít khó khăn cho việc mở rộng hệ thống phân phối. Thay vào đó, đầu tư vào sơ chế, chế biến sâu và phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng được xem là hướng đi phù hợp với thị trường hiện đại.

Thực tế cho thấy hiện người tiêu dùng, đặc biệt là các gia đình trẻ ở đô thị, ngày càng có xu hướng ưu tiên những sản phẩm dễ chế biến, dễ bảo quản, khẩu phần phù hợp và tiết kiệm thời gian. Đây chính là dư địa để DN phát triển các dòng sản phẩm như thủy sản sơ chế, thực phẩm ăn liền, sản phẩm đông lạnh tiện lợi...

Để thị trường nội địa thực sự trở thành một trụ cột tăng trưởng theo bà Lê Hằng mối quan hệ giữa DN sản xuất và hệ thống phân phối cần được chuyển từ kết nối đơn thuần sang hợp tác dài hạn. Theo đó, các nhà phân phối cần cung cấp rõ hơn thông tin về nhu cầu từng ngành hàng, tiêu chí lựa chọn nhà cung cấp, nhóm khách hàng mục tiêu và định hướng phát triển sản phẩm. Đây là cơ sở để DN thủy sản chủ động điều chỉnh sản xuất thay vì đưa ra thị trường những sản phẩm chưa sát với nhu cầu thực tế.

Ở chiều ngược lại, DN thủy sản cần chủ động giới thiệu năng lực cung ứng, chính sách thương mại, đặc tính sản phẩm và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của hệ thống phân phối. Đồng thời, DN cần sẵn sàng phối hợp thực hiện các chương trình quảng bá, dùng thử, khuyến mại tại điểm bán và trên nền tảng trực tuyến.

Truyền thông cũng được xem là một mắt xích không thể thiếu. Người tiêu dùng cần được cung cấp thông tin rõ ràng về chất lượng, tiêu chuẩn sản xuất, nguồn gốc và quy trình bảo quản để có cơ sở nhận diện giá trị của thủy sản Việt Nam.