Thủy sản Việt Nam tăng tốc chinh phục chuỗi giá trị toàn cầu

Chuyển từ sơ chế sang chế biến sâu

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) trước đây, nhiều doanh nghiệp (DN)  thủy sản Việt Nam tập trung vào các sản phẩm sơ chế như phi lê đông lạnh, tôm đông lạnh, cá nguyên con, mực sơ chế hoặc nguyên liệu cung cấp cho các nhà máy, nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối quốc tế. Mô hình này giúp DN nhanh chóng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, tận dụng lợi thế nguồn nguyên liệu và chi phí lao động cạnh tranh.

Tuy nhiên, điểm hạn chế của mô hình này là giá trị gia tăng thấp. Khi sản phẩm chưa được chế biến sâu, chưa có thương hiệu riêng và chưa được định vị rõ ràng trong tâm trí người tiêu dùng, doanh nghiệp thường phải cạnh tranh chủ yếu bằng giá. Điều này khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp, đặc biệt khi chi phí nguyên liệu, logistics, lao động, năng lượng và tiêu chuẩn tuân thủ ngày càng tăng.

Trong bối cảnh đó, chế biến sâu không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà đã trở thành yêu cầu chiến lược để nâng cao sức cạnh tranh của toàn ngành. Một trong những hướng đi quan trọng của xuất khẩu thủy sản Việt Nam hiện nay là phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu, tiện lợi và phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại. Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu đông lạnh, DN đã đầu tư phát triển các dòng sản phẩm như tôm tẩm bột, tôm tempura, tôm phục vụ sushi; cá tra cắt khúc, cá tra tẩm gia vị, cá tra chế biến sẵn; cá ngừ đóng gói tiện lợi; các sản phẩm hải sản ăn liền và thực phẩm đông lạnh chế biến phục vụ hệ thống bán lẻ hiện đại, nhà hàng, khách sạn và thương mại điện tử.

Theo đánh giá của các DN trong ngành, nhiều dòng sản phẩm sau chế biến có thể nâng giá trị thương mại lên gấp hai đến ba lần so với hình thức xuất khẩu nguyên liệu. Quan trọng hơn, DN không còn chỉ bán sản phẩm mà đang bán giải pháp tiêu dùng, trải nghiệm và niềm tin của khách hàng đối với chất lượng sản phẩm.

Đây cũng là hướng đi giúp thủy sản Việt Nam từng bước tiếp cận những phân khúc có giá trị cao như hệ thống bán lẻ hiện đại, chuỗi nhà hàng quốc tế, khách sạn và các nền tảng thương mại điện tử toàn cầu.

Thay đổi tư duy để nâng vị thế ngành

Sự chuyển dịch của ngành thủy sản không chỉ được thể hiện qua những dây chuyền chế biến hiện đại mà còn bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy quản trị của DN.

Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là mở rộng sản lượng xuất khẩu thì nay nhiều DN đã chuyển sang bài toán tạo ra giá trị cao hơn trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, các DN đang tập trung đầu tư vào công nghệ chế biến hiện đại nhằm nâng cao chất lượng, kéo dài thời gian bảo quản và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.

Song song với đó là việc phát triển đội ngũ nghiên cứu sản phẩm để thiết kế các dòng thực phẩm phù hợp với khẩu vị, văn hóa tiêu dùng của từng thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu, Hoa Kỳ cũng như thị trường trong nước.

Một xu hướng nổi bật khác là đầu tư xây dựng thương hiệu. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và trách nhiệm môi trường, thương hiệu không chỉ là hình ảnh nhận diện mà còn là cam kết về chất lượng, minh bạch và uy tín của DN.