Tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 chương trình tổng thể
Chủ tịch Hội đồng dân tộc Lâm Văn Mẫn đề nghị, Chính phủ thống nhất số liệu, nguồn lực, nhiệm vụ, tiêu chí phân bổ, cơ chế đối ứng, mô hình điều phối, phân cấp, cơ chế đặc thù và chuyển tiếp; lượng hóa rõ kết quả tích hợp, không cộng gộp cơ học; bảo đảm không làm gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi người thụ hưởng.
7 nhóm nhiệm vụ
Ngày 19/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035.
Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035. Trong đó, Chính phủ trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể với tên gọi Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Chương trình tổng thể kế thừa, giữ nguyên các mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể đến năm 2030 và năm 2035, phạm vi, đối tượng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực cần huy động và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị tại các Nghị quyết số 162/2024/QH15, 249/2025/QH15, 257/2025/QH15 và 262/2025/QH15. Đồng thời, giữ nguyên dự kiến tổng nguồn lực khoảng 808.558 tỷ đồng; đồng thời, kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát, quyết định cơ cấu từng nguồn vốn, cơ cấu chi đầu tư và chi thường xuyên của ngân sách trung ương bảo đảm triệt để tiết kiệm chi thường xuyên.
Bộ trưởng Bộ Tài chính cũng cho biết, Chương trình gồm 7 nhóm nhiệm vụ: Phát triển hạ tầng thiết yếu, bảo vệ môi trường; Phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và thu nhập; Hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; Chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; Bảo tồn và phát triển văn hóa; Chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, trong đó ưu tiên nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, tái định cư, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, vùng dược liệu; Quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông.
Không giảm nguồn lực cho hỗ trợ trực tiếp
Thẩm tra nội dung trên, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn cho biết, Hội đồng dân tộc thống nhất với Chính phủ về sự cần thiết tích hợp thực chất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành 1 Chương trình tổng thể nhằm sử dụng nguồn lực hiệu quả, đầu tư đồng bộ, tăng quyền chủ động và trách nhiệm của địa phương, chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra; khắc phục tình trạng nhiều đầu mối, khó lồng ghép nguồn lực, chậm phân bổ và giải ngân.
Thực tiễn giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy giải ngân ngân sách trung ương mới đạt 76,8%, kinh phí thường xuyên đạt 70,2%; vốn kéo dài sang năm 2026 đến 31/7/2026 mới giải ngân khoảng 23%. Vì vậy, cùng với tích hợp cần xử lý đồng bộ các hạn chế về thiết kế chính sách, chuẩn bị nhiệm vụ, khả năng hấp thụ vốn, thủ tục và phối hợp.
Hội đồng này cũng nhất trí nguyên tắc không làm thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên; không làm giảm chính sách, mục tiêu bắt buộc. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nguyên tắc “ưu tiên ở mức cao nhất” phải được bảo đảm xuyên suốt từ phân bổ nguồn lực, tổ chức thực hiện đến giám sát. Đề nghị lượng hóa hiệu quả sau tích hợp, nhất là mức giảm đầu mối, thời gian phân bổ, tỷ lệ nguồn lực cho địa bàn khó khăn, hỗ trợ trực tiếp, sinh kế và phát triển sản xuất.
Cũng theo ông Mẫn, Hội đồng này tán thành tên gọi như Chính phủ trình và cơ bản thống nhất về mục tiêu, phạm vi, đối tượng. Đề nghị Chính phủ tiếp tục đối chiếu với 4 Nghị quyết hiện hành, làm rõ nội dung giữ nguyên, tích hợp, điều chỉnh hoặc loại bỏ, bảo đảm tính liên tục của số liệu và khả năng giám sát để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Quốc hội. Đối với vùng dân tộc thiểu số và miền núi cần giữ các chỉ tiêu cốt lõi về thu nhập, giảm nghèo đa chiều, xã, thôn đặc biệt khó khăn, hạ tầng, văn hóa, y tế, giáo dục và chất lượng nguồn nhân lực.
Lượng hóa rõ kết quả tích hợp, không cộng gộp cơ học
Về nguồn lực và cơ cấu nguồn vốn, theo Chủ tịch Hội đồng dân tộc Lâm Văn Mẫn, tổng nguồn lực của 4 Chương trình trước khi hợp nhất là 808.558 tỷ đồng, gồm 345.000 tỷ đồng ngân sách trung ương; 395.392 tỷ đồng ngân sách địa phương; 23.000 tỷ đồng thực hiện tín dụng chính sách; 20.429 tỷ đồng vốn đối ứng của cơ sở giáo dục và 24.737 tỷ đồng nguồn huy động hợp pháp khác. Hội đồng dân tộc thống nhất không áp dụng cơ học tỷ lệ 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.
Tuy nhiên, đề nghị Nghị quyết của Quốc hội xác định tổng vốn, cơ cấu vốn đầu tư công - kinh phí thường xuyên và giới hạn giao Chính phủ; Chính phủ được chủ động cơ cấu chi tiết trong phạm vi, giới hạn Quốc hội quyết định, nhưng không làm thay đổi tổng vốn đầu tư, mục tiêu, đối tượng, mức độ ưu tiên và các nội dung thuộc chủ trương đầu tư do Quốc hội quyết định. Đồng thời, không làm giảm nguồn lực cho hỗ trợ trực tiếp, sinh kế, phát triển sản xuất, giáo dục, y tế, văn hóa, đào tạo nghề và chính sách dân tộc. Vốn đối ứng địa phương phải phù hợp khả năng cân đối, không làm địa phương khó khăn mất khả năng tiếp cận vốn trung ương. Trường hợp vượt phạm vi được giao phải báo cáo Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định theo thẩm quyền.
Đối với Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ông Mẫn đề nghị, tiếp tục hoàn thiện dự thảo Nghị quyết của Quốc hội và Nghị quyết của Chính phủ; thống nhất số liệu, nguồn lực, nhiệm vụ, tiêu chí phân bổ, cơ chế đối ứng, mô hình điều phối, phân cấp, cơ chế đặc thù và chuyển tiếp; lượng hóa rõ kết quả tích hợp, không cộng gộp cơ học; bảo đảm không làm gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi người thụ hưởng.