Tiếp sức cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Vấn đề nói trên được đặt ra tại Hội thảo kỹ thuật tham vấn hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) diễn ra ngày 19/5.

Tại hội thảo, bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp (DN) đang hoạt động, trong đó khoảng 98% là DNNVV, riêng DN siêu nhỏ và nhỏ chiếm gần 70%. Đây là khu vực giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, duy trì sinh kế cho người lao động và đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, theo bà Hương, tỷ lệ DN tiếp cận được các quỹ hỗ trợ hay quỹ bảo lãnh tín dụng hiện chưa tới 1% tổng số DN đang hoạt động.

Bà Hương nêu thực tế, khu vực DN này đang phải đối mặt với bài toán khó như: hạn chế về công nghệ, thiếu hụt lao động kỹ năng và năng suất thấp. Dù nhiều chính sách hỗ trợ đã được ban hành, việc tiếp cận mặt bằng sản xuất, bảo lãnh tín dụng hay đổi mới sáng tạo vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu. Nguyên nhân một phần đến từ sự thiếu đồng bộ trong khâu thực thi, khi nhiều địa phương chưa bố trí đủ nguồn lực và nhân sự chuyên trách.

Trong bối cảnh nền kinh tế bám sát mục tiêu tăng trưởng hai con số, Đảng và Nhà nước đã liên tiếp ban hành các Nghị quyết chiến lược (Nghị quyết 68, 198, 57 và 66) nhằm khơi thông nguồn lực cho kinh tế tư nhân. Dựa trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đang chủ trì soạn thảo dự án Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.

Điểm sáng lớn nhất của lần sửa đổi này là sự thay đổi về tư duy hoạch định. Các chính sách sẽ dịch chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang đồng bộ, minh bạch, khả thi và có trọng điểm. Cụ thể, nguồn lực sẽ được ưu tiên để DN nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển (R&D), từ đó gia tăng hàm lượng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, quy trình tiếp cận hỗ trợ sẽ được số hóa 100%, cắt giảm triệt để chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính, đồng thời trao quyền chủ động cho chính quyền địa phương gắn với trách nhiệm giải trình rạch ròi.

Trong xu thế hội nhập sâu rộng, năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở các chỉ số tài chính. Bà Gulmira Asanbaeva - Giám đốc Dự án Hệ sinh thái năng suất vì việc làm bền vững (ILO tại Việt Nam) chia sẻ quan điểm, đối tác thương mại quốc tế hiện nay không chỉ nhìn vào giá thành hay tiến độ giao hàng. “Lợi thế cạnh tranh đang thuộc về những DN tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị), đảm bảo điều kiện làm việc an toàn, an sinh xã hội cho người lao động và nguyên tắc không phân biệt đối xử” - bà Gulmira nhấn mạnh.

ILO cũng khuyến nghị, hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV cần thúc đẩy năng suất song hành với cải thiện điều kiện làm việc; thúc đẩy chính thức hóa khu vực hộ kinh doanh; và mở rộng hỗ trợ đến các nhóm yếu thế như phụ nữ, thanh niên, người khuyết tật... Cũng theo ILO, chuyển đổi số sẽ mở thêm cơ hội cho DN mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả quản trị và tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số. Do vậy, kỳ vọng việc sửa đổi chính sách lần này sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, giữ việc làm và tăng sức chống chịu của DN Việt Nam trong bối cảnh mới.

Về phía cộng đồng DN, nhiều ý kiến nêu kiến nghị cơ quan soạn thảo cần tập trung khơi thông dòng vốn tín dụng bằng các cơ chế tài chính đặc thù. Quan trọng nhất, để chính sách thực sự “ngấm” vào đời sống kinh tế, cần xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu liên thông giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Chỉ khi quá trình thẩm định và cấp vốn hỗ trợ diễn ra liền mạch, minh bạch, DNNVV Việt Nam mới có đủ sức bật để tăng sức cạnh tranh và chống chịu tốt trước mọi biến động của thị trường.

Ghi nhận ý kiến từ cộng đồng DN, bà Trịnh Thị Hương cho biết, Bộ Tài chính đang sửa đổi Luật Hỗ trợ DNNVV theo hướng toàn diện. Theo đó, đề xuất nhiều cơ chế hỗ trợ DN tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và mở rộng đầu tư ra nước ngoài, từ hỗ trợ tài chính, công nghệ đến phát triển thương hiệu. Trong đó, các khoản chi cho xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa tiêu chuẩn quốc tế và phát triển bền vững có thể được tính vào chi phí được trừ với mức tối đa 200% khi xác định thu nhập chịu thuế...